६२ रुपैयाँको तेल बजार पुग्दा बन्छ १११ : कहाँ जान्छ ४९ रुपैयाँ  ?

काठमाडौं- रक्सौल र बरौनी नाकाबाट प्रतिलिटर ६२.७० रुपैयाँमा भित्रिने पेट्रोल राजधानीका उपभोक्तासम्म पुग्दा प्रतिलिटर एक सय ११ रुपैयाँ पर्ने गरेको छ ।

पछिल्लो मूल्य समायोजनअनुसार पेट्रोल उपभोक्तासम्म पुग्दा सम्पूर्ण राजश्व र मूल्य अभिवृद्धि करमार्फत् पेट्रोलबाट प्रतिलिटर ३८ रुपैयाँ ६ पैसा सरकारको पोल्टामा जान्छ । आयल निगम र पेट्रोलियम व्यवसायीहरूको हातमा ढुवानी भाडा, बीमा खर्च, प्रशासनिक खर्च, प्राविधिक नोक्सानी, पेट्रोलियम बिक्रेता नाफावापत नौ रुपैयाँ सात पैसा पर्ने गरेको छ ।

निगमको तथ्यांकअनुसार पेट्रोलको प्रतिलिटर मूल्य एक सय ११ हुँदा सरकारले ३४.७७ प्रतिशत तथा निगम र व्यवसायीहरूले ८.७३ प्रतिशत लिने गरेको देखिन्छ । रक्सौल र बरौनीमा पेट्रोलको औसत मूल्य प्रतिलिटर ६२.७० रुपैयाँमा नेपाल सीमासम्म आउँछ । त्यसमा भन्सार शुल्क १५ रुपैयाँ २३ पैसा पर्छ ।

सडक मर्मत सम्भार कर चार रुपैयाँ, पूर्वाधार कर पाँच रुपैयाँ, प्रदुषण शुल्क ५० पैसा, मूल्य स्थिरीकरण कोष एक रुपैयाँ ११ पैसा र मूल्य अभिवृद्धि कर १२ रुपैयाँ ७७ पैसा गरी ३८ रुपैयाँ ६० पैसा राजश्वका रूपमा सरकारी कोषमा जान्छ ।

त्यसपछि ढुवानी भाडामा तीन रुपैयाँ ४० पैसा, बीमा खर्च चार पैसा, निगमको प्रशासनिक एवं बिक्री खर्च ६० पैसा, प्राविधिक नोक्सानी ७८ पैसा, निगमको नाफा ६५ पैसा, पेट्रोलियम बिक्रेता कम्पनी खर्च र नाफा चार रुपैयाँ २३ पैसा प्रतिलिटर पर्ने गर्छ ।

६६ रुपैयाँको डिजेल कसरी बन्छ ९५ रुपैयाँको?

यस्तै, निगमले सोमबारदेखि लागू हुने गरी गरेको पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजनयता रक्सौल र बरौनीबाट डिजेल नेपालमा प्रतिलिटर ६६ रुपैयाँ ८५ पैसामा भित्रिन्छ । उक्त डिजेल उपभोक्तासम्म पुग्दा प्रतिलिटर ९५ रुपैयाँ पर्ने गर्छ ।

जसमा सरकारले राजश्व र मूल्य अभिवृद्धि करवापत २१ रुपैयाँ ४० पैसा लिने गरेको छ । त्यसपछि रक्सौल-बरौनी-काठमाडौं औसत ढुवानी भाडा, बीमा खर्च, प्रशासनिक एवं बिक्री खर्च, नाफालगायत जोड्दा प्रतिलिटर ६ रुपैयाँ ७४ पैसा पर्ने देखिन्छ ।

त्यसका बावजुद आगामी १५ दिनमा प्रतिलिटर डिजेलबाट सात पैसा नोक्सान हुने निगमको भनाइ छ ।

६५ रुपैयाँको हवाई इन्धनको मूल्य १०४

आन्तरिक उडानका लागि रक्सौलबाट प्रतिलिटर ६५ रुपैयाँ २८ पैसामा हवाई इन्धन नेपालमा भित्रिन्छ । 

त्यसमा सरकारले राजश्व र मूल्य अभिवृद्धि करवापत २० रुपैयाँ १९ पैसा र ढुवानी भाडा, बीमा खर्च, निगमको नाफा, बिक्रेता कम्पनीले पाउने रकमवापत १९ रुपैयाँ तीन पैसा लिने गरिएको छ । ती सबैलाई जोडेर अन्त्यमा खुद्रा आन्तरिक हवाई इन्धनको मूल्य एक सय चार रुपैयाँ ५० पैसा पर्ने निगमको भनाइ छ ।

यसैगरी, मट्टितेल प्रतिलिटर ६६ रुपैयाँ ७५ पैसामा नेपाल भित्रिन्छ । त्यसमा विभिन्न सरकारी कर दस्तुरवापत दुई रुपैयाँ ९८ पैसा पर्छ । त्यसबाहेक ढुवानी भाडा, बीमा खर्च, निगमको नाफालगायत गरेर प्रतिलिटर २५ रुपैयाँ २८ पैसा निगम र व्यवसायीहरूले लिने गरेका छन् ।
 

प्रतिलिटर पेट्रोलमा ४०, डिजेलमा २९, मट्टितेलमा २८, हवाई इन्धनमा ३९ र खाना पकाउने ग्यासमा प्रतिसिलिन्डर २४० रुपैयाँ बढी तिर्नुपर्छ उपभोक्ताले ।

ग्यास सिलिन्डरमा थपिन्छ २४० रुपैयाँ

खाना पकाउने एलपी ग्यास नेपालमा बरौनी, हल्दिया, मथुरा, पारद्विप र कर्णालबाट भित्रिन्छ । प्रतिसिलिन्डर नेपालमा ११ सय ३५ रुपैयाँ ३८ पैसा पर्छ । एलपी ग्यासको खुद्रा मूल्य १३ सय ७५ रुपैयाँ पर्ने गरेको छ ।

ग्यासमा सरकारले भन्सार शुल्क, मूल्य स्थिरीकरण कोष र मूल्य अभिवृद्धि कर गरेर दुई सय २९ रुपैयाँ ३९ पैसा लिने गरेको छ । त्यसबाहेक ग्यासको बीमा खर्च एक रुपैयाँ ३१ पैसा र निगमको प्रशासनिक एवं बिक्री खर्चवापत आठ रुपैयाँ ५२ पैसा थपिन्छ ।

प्रतिसिलिन्डर ग्यासको नाफा कम्पनीहरूले दुई सय ८१ रुपैयाँ पाँच पैसा राखेका छन् । भन्सार, निगम र व्यवसायीले प्राप्त गर्ने सम्पूर्ण रकमलाई आधार बनाउँदा दुई सय ८० रुपैयाँ ६४ पैसा अपुग देखिन्छ । त्यसअनुसार निगमले पाक्षिक प्रतिसिलिन्डर दुई सय ८० रुपैयाँ ६४ पैसा घाटा हुने बताउँदै आएको छ ।

निगमको पाक्षिक घाटा सवा ७ करोड

सोमबारदेखि लागू हुने गरी स्वचालित मूल्य विधिद्वारा गरिएको  मूल्यवृद्धिपछि पनि निगमलाई पाक्षिक समग्र पेट्रोलियम पदार्थबाट सात करोड २१ लाख रुपैयाँ घाटा हुने बताएको छ । पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली रुपैयाँभन्दा डलर बलियो भएकाले पेट्रोलियम खरिद र बिक्रीमा घाटा बेहोर्नुपरेको निगमको भनाइ छ ।

यस्तै, निगमले छिमेकी देश भारतमा दैनिक रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय बजार मूल्य अनुरूप पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन हँुदै आएका कारण नेपाल (वीरगञ्ज)तर्फ भारत (रक्सौल) भन्दा पेट्रोल प्रतिलिटर २३ रुपैयाँ ९७ पैसा र डिजेल २५ रुपैयाँ ३३ पैसा सस्तो रहेको दाबी गरेको छ । निगमले भनेको छ, ‘बोर्डरमा देखिएको यस किसिमको अन्तरले निगममाथि आपूर्ति सहज गर्ने चुनौती बढ्दै गएको छ ।’

स्थापित स्वतः सञ्चालित पेट्रोलियम मूल्य संरचनाबमोजिम निगमले पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको हरेक १५ दिनमा मूल्य घटबढ र यथावत हुने गरी समायोजन गरिरहेको छ । एलपी ग्यासको हकमा पनि पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजार मूल्य मुताविक समायोजन गर्दै जाने नीति निगमकाे छ ।