म्यानमारको आकाशमा अड्कियो 'हिमालय-२'

काठमाडौं- नेपालको आकाश हुँदै पूर्वी एसियाबाट उत्तरी एसिया जाने छोटो दूरीको हवाई मार्गको विषय म्यानमारको आकाशमा रहेको प्राविधिक समस्याका कारण अड्किएको छ ।

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका निर्देशक दीपक बरालका अनुसार हिमालय-२ रुटमा पर्ने म्यानमारको आकाशमा भेरी हाई फ्रिक्वेन्सी (भीएचएफ) 'कभरेज' कमजोर रहेका कारण कार्यान्वयनमा आउन नसकेको हो । ६ पुस ०७३ मै भारतले उक्त रुटका लागि सहमति दिइसकेको छ । चीनले त १२ फागुन ०७० मै द्विपक्षीय हवाई सेवा सम्झौताका क्रममा हिमालय-२ को विकास र प्रबद्र्धनका लागि सहमति दिएको थियो । 

बंगालको खाडीको 'ट्राफिक कन्जेस्सन' घटाउन हिमालय-२ हवाई रुट प्रयोगमा ल्याउनेबारे नेपाल, भारत, चीनलगायत यसमा पर्ने सबैजसो मुलुक सहमत भइसकेका छन् । म्यानमारको काचिन प्रान्तको उत्तरी भेगमा भीएचएफ 'कभरेज' कमजोर छ । सोही कारण यो रुट सञ्चालनमा आउन नसकेको हो । 

प्राधिकरणका निर्देशक बरालका अनुसार प्राविधिक समस्या समाधानको पहलका लागि तीन महिनाअघि मन्त्रालयलाई पत्राचार गरिएको थियो । मन्त्रालयले कूटनीतिक पहल गरिरहेको जानकारी पाएको उनी बताउँछन् । 

के हो हिमालय-२ ?

भारतको नयाँदिल्ली एफआईआर (फ्लाइट इन्फरमेसन रिजन)बाट महाकाली हुँदै नेपाल प्रवेश गरेर हिमालयको दक्षिणबाट मेची हुँदै निस्किने हवाई रुटलाई हिमालय-२ नाम दिइएको छ । मेचीबाट भारतको बागडोगरा, आसाम हुँदै म्यानमार, चीनको कुन्मिङ र हङकङ जोड्छ, यो रुटले । 
 

बंगालको खाडीमा लामो समयदेखि कायम हवाई ट्राफिक घटाउन अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन (आइकाओ)ले सन् २००१ मा विकल्पको खोजी थालेको थियो । त्यसका लागि नेपालले हिमालय दक्षिणका तीन वटा रुट प्रस्ताव गर्‍यो । तीमध्ये दोस्रो विकल्प उपयुक्त भएको आइकाओले निष्कर्ष निकाल्यो, जसलाई हिमालय-२ नाम दिइयो । 

कात्तिक ०६७ मा क्यानडाको मन्ट्रियलमा सम्पन्न आइकाओको ३७औं महासभा र सोही वर्ष मंसिरमा थाइल्यान्डको बैंककमा भएको दक्षिणपूर्वी एसियाको हवाई मार्ग समीक्षा बैठकमा यो रुटले गहन छलफलमा प्रवेश पायो । 

मेचीबाट महाकालीसम्मको हवाई रुटलाई नेपालले 'एल-६२६' नाम दिएको छ । यसैमा नेपाल-कुन्मिङ-हङकङ हवाई मार्ग थपिएपछि हिमालय-२ ले पूर्णता पाउने हो । 

'एल-६२६'मा हाल नयाँदिल्लीलगायत काठमाडौंबाट पश्चिमी गन्तव्यमा उडान गर्ने विमानले मात्र सेवा लिइरहेका छन् । काठमाडौं-पारो (भुटान) र पारो-नयाँदिल्ली रुटमा उड्ने भुटानी वायु सेवा कम्पनीहरूले पनि यो रुट प्रयोग गर्दै आएका छन् । 

प्राधिकरणका अनुसार हिमालय-२ कार्यान्वयनमा आउँदा बंगालको खाडीको मार्गको तुलनामा २० मिनटसम्म उडान समय कम हुन्छ । र, एक सय १४ नटिकल माइल बचत हुन्छ । 

यस्तै, बर्सेनि १६ सय ६० टन इन्धन बचत हुन्छ । हरेक वर्ष ५२ सय टन कार्बन उत्सर्जन पनि कम हुन्छ । हाल बंगालको खाडीको आकाशमा बाटो परिवर्तन, इन्धन सकिने र उडानका लागि घण्टौं प्रतीक्षा गर्नुपर्ने समस्या चर्को छ । त्यही ट्राफिकलाई उत्तरी क्षेत्रमा सार्ने योजना हो, हिमालय-२ । 

'म्यानमारको समस्या समाधान भए हिमाल-२ का लागि बाटो खुल्छ,' पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका सहसचिव सुरेश आचार्य भन्छन् । उनका अनुसार उक्त मार्ग हुँदै युरोप र मध्यपूर्वका विमानहरूले कोरिया, जापानलगायत मुलुकमा सीधा उडान गर्न सक्नेछन् । 

बंगालको खाडीको कन्जेस्सन हिमालय दक्षिणमा सार्दा नेपालका लागि आर्थिक उपार्जनको राम्रो माध्यम तयार हुन्छ । र, पर्यटन प्रबद्र्धनमा समेत सहयोगी बन्छ । 

बंगालको खाडी हुँदै उड्ने १५ प्रतिशत विमान मात्र हिमालय-२ मा आए भने नेपालको राजस्व वृद्धिमा सहयोगी हुन्छ । किनकि, एउटा मुलुकको आकाश प्रयोग गरेर अर्कोमा पुगेवापत प्रतिघण्टाका दरले राजश्व बुझाउनुपर्छ । 'नेपाली आकाश प्रयोग गरेवापत अन्तर्राष्ट्रिय वायुयानले नेपाललाई शुल्क बुझाउनेछन्,' आचार्य भन्छन् ।
 
उक्त हवाई मार्गका लागि म्यानमारसँग सहमति जुट्न नसकेको र जुटाउने पहल भइरहेको मन्त्रालयका सहसचिव बुद्धिसागर लामिछाने बताउँछन् । 'सहमति जुटाउन कूटनीतिक माध्यमबाट म्यानमारलाई तीन साताअघि पत्र पठाइसकेका छौं,' लामिछाने भन्छन्, 'अहिलेसम्म प्रतिक्रिया आएको छैन ।'