यस कारण विशेष छ जनकपुरको दशैं

जनकपुरधाम- नेपालीहरूको महान चाड दशैंको रौनक र चहलपहल मुलुकभर छाएको छ । घर बाहिर रहेकाहरू परिवारका साथ दशैं मान्न धमाधम घर फर्कंदै छन् । बस गाडीमा घर पुग्नेहरूको घुइँचो छ ।

‘दशैं आयो, खाउँला पिउँला’ दशैंको बेला बोलिने यो पुरानो भनाइ हो । दशैं आएसँगै नयाँ लुगा लगाउने र मिठामिठा कुरा खाने भएकाले नेपालमा चर्चित छ, यो पुरानो भनाइ । चाडपर्वमा राम्रो लाउने र खाने रहर हुनु पनि स्वाभाविक मान्न सकिन्छ । खासगरी, दशैंको मौसममा यो भनाइ सान्दर्भिक पनि हो ।

दशैं लागेसँगै जनकपुरमा चहलपहल बढेको छ । अन्य वर्षहरूझैं पूजाअर्चना गर्नेहरूको भीड छ, यहाँका मन्दिरहरूमा । धर्म र संस्कृतिको थलो मानिएको जनकपुर अहिले भक्तिमय बनेको छ । विभिन्न मन्दिरहरूमा बिहान ४ बजेदेखि बज्ने माता दुर्गाका स्तुति र भजनहरूले यहाँका सर्वसाधारणमा भक्तिभावको वातावरण बनाएको छ । र, दशैंको मौसममा गरिने पूजाआराधनाले जनकपुरको दशैंलाई विशेष बनाउने गरेको छ ।

जनकपुरस्थित राममन्दिर परिसरमा रहेको राजदेवी मन्दिर अहिले बेहुलीझैं सजाइएको छ । राजा जनकको कुलदेवता भनिएकी राजदेवी मन्दिरमा पूजा गर्न बिहान ४ बजेदेखि श्रद्धालुहरूको घुइँचो हुन्छ । राजदेवी मन्दिरझैं जनकपुरका दर्जनौं स्थानमा दशैंमा दुर्गा पूजा गरिन्छ ।

रामानन्द चोक, मुरली चोक, भ्रमरपुरा चोकलगायत स्थानमा माटोको प्रतिमा बनाएर दुर्गा पूजा गरिन्छ । आकर्षक तरिकाले निर्माण गरिएका दुर्गालगायत प्रतिमाको पूजा गर्न सर्वसाधारणको व्यापक भीड हुने गर्छ ।

यसका साथै बौधीमाई, अन्नपूर्णा मन्दिर, रजौल, कदम चोकलगायत स्थानहरूमा समेत आस्थापूर्वक दुर्गा पूजा भइरहेको छ । जनकपुर मात्र नभएर वरिपरिका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा समेत दुर्गाको प्रतिमा बनाएर पूजा गर्ने पुरानो परम्परा छ । दशैं अवधिभर दुर्गापूजा हुने स्थानहरूमा बिहान र साँझ हुने आरती तथा भजनले सर्वसाधारणलाई आकर्षित गरिरहेको हुन्छ ।
 

दशैंमा माछामासु खाने चलन देशभर व्यापक छ । जनकपुरका अधिकांश मानिस भने अष्टमी तिथिसम्म मांसाहारी आहार खानबाट जोगिने गरेका छन् । अष्टमी तिथिको राति राजदेवी मन्दिरमा बोकाको बली दिइसकेपछि मात्र माछामासु खान सकिने जनविश्वासको आधारमा यसो गरिएको बताइन्छ । वर्षमा एक दिन अष्टमी तिथिको राजदेवी मन्दिरमा हरेक वर्ष १४ हजारदेखि १५ हजारसम्म बोकाबली हुने गरेको छ ।

अन्य स्थानमा मनाइने दशैंभन्दा जनकपुरको दशैं विशेष रहेको केन्द्रीय त्रिभुवन विश्वविद्यालयको मैथिली विभागका पूर्वप्रमुख प्राध्यापक परमेश्वर कापडी बताउँछन् । अन्य स्थानभन्दा जनकपुरको दशैं तात्विक र सांस्कृतिक हिसाबले फरक रहेको उनको भनाइ छ ।

दशैंमा पूजा मात्र नगरी विभिन्न खाले पाठहरू गर्दै दैवी शक्तिलाई जगाउने गरिएकाले यस क्षेत्रको दशैं अन्य ठाउँभन्दा विशेष रहेको कापडी बताउँछन् । भन्छन्, ‘जनकपुरका लागि दशैं जागरणको माध्यम पनि हो ।’

आधुनिकताको प्रभाव बढिरहेका बेला जनकपुरका युवाको प्रयासले धर्म र संस्कृतिको जगेर्ना गर्न ठूलो मद्दत पुगेको स्थानीय राम युवा कमिटीका पूर्वअध्यक्ष प्रमोद चौधरी बताउँछन् । सरकारीस्तरबाट खासै पहल हुन नसकेको अवस्थामा यहाँका युवाले जनकपुरको दशैंलाई भव्यता प्रदान गर्न कुनै कसर बाँकी नराखेको उनको भनाइ छ । जनकपुरका अधिकांश स्थानमा युवा क्लबहरूको पहल र सक्रियतामा दशैंमा दुर्गा पूजा हुने गरेको छ ।