माओवादी युद्धमा हात गुमाए तर रमेशले हरेश खाएनन्

काठमाडौं- १३ पुस ०५७ को साँझ स्याँठिलो चिसो काठमाडौं सुन्धारामा रूमलिँदै थियो । तर, रमेशकुमार श्रेष्ठ त्यसको परवाह नगरी पर्खिरहेका थिए, एउटा निश्चित समय ।

त्यो साँझ व्यस्त सुन्धारा परिवेश मान्छेहरूको चाप पातलिँदै थियो । पातलो कुहिरोको चिसो छलेर मान्छेहरू घर फर्किने तयारीमा थिए । उनी भने हातमा 'ग्रिनेड' लिएर न्युरोड जाने तयारीमा थिए ।

आठ जनाको समूहमा हिँडेको टोली राजधानीका विभिन्न स्थानमा फैलिएको थियो । उनीसँग भने दुई जना थिए, जो गोरखाकै थिए । उनीहरू न्युरोडको एक प्रहरी कार्यालयमा बम हान्ने योजनाअनुसार हिँडेका थिए । उनी सम्झन्छन्, 'ग्रिनेड लिएर हामी प्रहरीलाई उडाउन हिँडेका थियौं तर मेरै हात उड्यो ।'

देशमा माओवादीको सशस्त्र विद्रोह उत्कर्षमा पुगेको थियो । त्यतिबेलै बलिउड नायक ऋतिक रोशनले नेपालविरोधी अभिव्यक्ति दिएको अफवाह फैलियो । र, नेपालीको देश प्रेम सडकमा छताछुल्ल भयो । 

पुस ०५७ मा देशभर ऋतिकको पुत्ला दहन र आन्दोलन चर्कियो । सिनेमा हलहरूमा टाँगिएका भारतीय सिनेमाका पोस्टर च्यात्ने र जलाउने अभियान नै चलाए, आन्दोलनकारीले । टेलिभिजन सेवा प्रदायकलाई भारतीय च्यानल बन्द गराउन चर्को दबाब परिरहेको थियो । 

'त्यही आन्दोलनको फाइदा लिने योजना पार्टी ब्युरो इन्चार्जले हामीलाई जानकारी दिए,' उनी भन्छन् ।

ग्रिनेड बोकेको मान्छे

त्यसबेला देशमा संकटकाल लागिसकेको थिएन । माओवादीको जनमुक्ति सेनाले प्रहरीमाथि आक्रमणलाई व्यापक बनाएको थियो । हालका गृहमन्त्री रामबहादुर थापा 'बादल' माओवादीको उपत्यका ब्युरो इन्चार्ज थिए । 

त्यही बेला रमेश स्पेसल टास्क फोर्सको तालिम लिएर राजधानी छिरेका थिए । उनी भन्छन्, 'ऋतिक रोशनविरुद्धको आन्दोलनलाई युद्धको पक्षमा पार्नुपर्छ भन्ने पार्टीको योजना बन्यो र त्यही सिलसिलालाई पछ्याउँदै प्रहरीलाई आक्रमण गर्न हिँडेका थियौं ।'

त्यतिखेर क्षेत्रीय ब्युरोको योजनामा उनी हिँडेका थिए । 'फिल्ड'ले कहाँ हान्ने हो, सोहीअनुसार योजना बन्थ्यो । उपयुक्त 'लोकेसन'को 'टार्गेट' रहन्थ्यो । योजना केन्द्रबाट बनेर क्षेत्रीय ब्युरोमा आइपुग्थ्यो । र, क्षेत्रीय इन्चार्जहरूले उनको समूहका कमान्डरलाई लगाएका थिए । उक्त समूहमा हातमा ग्रिनेड बोक्ने उनी थिए । प्रहरी कार्यालयमा ग्रिनेड फाल्ने मौका पर्खिरहेका थिए ।

उनले बोकेकैजस्तो बमबाट ०५३ सालमा माओवादीले रामेछापमा प्रहरी चौकीलाई निशाना बनाएको थियो । त्यस घटनामा तीन जनाको ज्यान गएको थियो । 'ऋतिक रोशनविरुद्ध चर्केको आन्दोलनलाई विद्रोहमा परिणत गर्नुपर्छ भन्ने पार्टीको रणनीतिले मलाई त्यो अवसर जुरेको थियो,' उनी भन्छन् । 



यसरी परे दुर्घटनामा

न्युरोड जाँदै गर्दा उनले बोकेको ग्रिनेड एक्कासी च्याँ च्याँ करायो । उनको हातको इलेक्ट्रोनिक डिभाइसको पिन थुतिइसकेको रहेछ । उनैले थाहा पाएनन्, पिन थुतिएको । 

त्यो साँझ एकदम जाडो थियो । मुटु कमाउने जाडोमा पनि पार्टीप्रति बफादार उनी आज्ञा पालनामा प्रतिबद्ध थिए । 'हातमा बम पड्किसकेको मैले अरू मान्छे भागेपछि मात्र थाहा पाएँ,' उनी भन्छन् ।

उनले बोकेको बममा ६० ग्राम जिलेटिन राखिएको थियो । त्यतिबेला जिलेटिन राखेर घरेलु प्रविधिबाट बम बनाउँथे, माओवादीले । 

उनले बोकेको बम विष्फोट भएपछि भागदौड मच्चियो । उनले लगाएको ज्याकेट लत्रक्क भयो । अँध्यारोमा उनले आफैंलाई हेरेनन् । साथमा रहेका उनका साथी विष्णु कार्की एकदमै आत्तिए । उनी भने कत्ति पनि पिरोलिएनन् । 

घटनास्थलबाट छिटोभन्दा छिटो तर्किनुपथ्र्यो । उनी त्यहाँबाट भोटेबहाल पुगे । त्यहाँ एउटा बाइक रोकियो । उनी त्यसमा चढ्नेबित्तिकै बाइक हुइँकियो ।

उनका साथी विष्णुले हात हेरे तर देखेनन् । एक सामान्य अस्पतालमा सामान्य ड्रेसिङ गरिएको थियो । विष्णुलाई उनले हात बाँकी छ कि छैन भनेर सोधेकासमेत रहेछन् । विष्णुले निराश हुँदै हात नरहेको बताए । उनले भने विष्णुको निराशालाई हटाउन हाँस्दै भनेछन्, 'छैन भने ठीकै छ ।' 

अस्पतालमा १६ दिन

'म १६ दिनसम्म बीएनबी हस्पिटलमा बसें,' उनी भन्छन् । त्यसो भन्दै खिस्स हाँसेर हातको चुरोट ओठमा च्यापे । साह्रै हँसिला रमेशको ओठमा मुस्कान झुण्डिएझैं लाग्दै थियो । कुनै पीरले उनलाई छोएझैं लागेन । 

हातको नाडीभन्दा तलको भाग बमले उडाएको थियो । एक्सरे हेरेपछि मात्र उनले हात चुँडिएको थाहा पाए । उनले कुराकानीका क्रममा चुरोटको ठुटोजस्तो हात देखाए । एकछिन चराहरूको चिरबिर मात्रै सुनियो । 

माओवादी कार्यकर्ता भएकाले उनको उपचार गर्न चिकित्सकहरू पनि डराएका थिए । तै पनि, उनको राम्रै उपचार भयो । उनी दुर्घटना परेको प्रहरी रिपोर्ट अनिवार्य थियो । तर, उनको हकमा प्रहरीको रिपोर्ट खोजिएन । 

'अपरेसन थिएटर'मा लैजाँदा प्रहरीले खोजतलास नगरेको होइन । अपरेसन सकेपछि क्याबिनमा लगियो । त्यहाँ उपचार अवधिभर कोही आएनन् । उनी सम्झन्छन्, 'डिस्चार्जको दिन थियो, क्याबिनको पर्दा फेर्ने बहानामा प्रहरी आउला भन्ने शंकाले म निस्किएँ ।'

उनी निस्किएपछि प्रहरीले छापा मारेछ । र, उनलाई कुर्न बसेकाहरू भागेछन् । प्रहरीले डाक्टरहरूलाई डर पनि देखाएछन् । तर, उनी सकुशल निस्किए । 

समय फेरियो । उनको दैनिकी पनि फेरियो । हात गुमाएसँगै उनको जीवनले नयाँ मोड लियो । तर, पुराना घाउ उस्तै चहराइरहे । कसैलाई घाउ चहरायो भन्दै उनले गुहार मागेनन् । 



निःशुल्क उपचार

अस्पतालमा बस्दा उनले कुनै तनाव लिएनन् । उनी भन्छन्, 'उन्मुक्तिको लागि लडेका थियौं । अरूलाई लडाउन खोज्दा आफू पनि लड्न सकिन्छ भन्ने पाठ सिकें ।' 

त्यस दुर्घटनामा दुई जना शहीद भए, दुई जना बेपत्ता भए । बाँचेका पाँच जना पनि सीतापाइलामा बनाउँदै गरेको बम पड्केर सकिए ।

उपचार गर्दा कति लाग्यो भन्ने रमेशले तत्काल थाहा पाएनन् । ०६१ सालमा जेल पर्दा उनको हात देखेर प्रहरीले खुबै केरकार गरे । त्यो उनको पाँचौं पटकको जेल यात्रा थियो । उनले नढाँटी सबै बेलिविस्तार लगाइदिए । उनको हिम्मत देखेर केरकार गर्ने प्रहरी पनि छक्क परे । 

२०६२/०६३ को परिवर्तनपछि जेलबाट निस्किएर उनी आफ्नो कागजात लिन अस्पताल पुगे । विनयराज गिरी कार्यकारी अधिकृत थिए । उनले औषधीको खर्च सोधे । एक लाख ६५ हजार रहेछ । ५० प्रतिशत 'डिस्काउन्ट' गरिदिए । उनले सोधेका रहेछन्, 'कसैले तिर्‍यो ?' अधिकृतले पर्दैन भनेछन् । उनी खिस्स हाँसेर कागजात बोकेर अस्पतालबाट बाहिरिए । 

पाँचौं जेल यात्रा

माओवादी बनेपछि ४ भदौ ०५३ मा जीवनमै पहिलोपटक जेल परेका थिए, रमेश । तत्काल रिट हालेर उनी छुटे । ०५३ सालकै अन्तिमतिर फेरि जेल परे । जेल जानु र आन्दोलनमा लाग्नु उस्तै भयो । फेरि छुटे । ०५४ सालको स्थानीय चुनावमा फेरि जेल परे । यतिखेर पनि सजिलै छुटे । तर, मजदुरको कार्यक्रममा उनी जेल परे । 

२०५४ सालको घटनामा जेल पर्दा भने उनी मृत्युबाट फर्किए । उनी मारिने अवस्था थियो । उनी आफैंले बनाएका केही बमसहित उनी पक्राउ परेका थिए । त्यो समय उनी कोटेश्वरतिर बस्थे । 

त्यही समयमा उनीसँग पक्राउ परेकाहरूमध्ये मिलन नेपाली सधैंलाई बेपत्ता पारिए । दिनेश शर्माकी श्रीमती पनि बेपत्ता नै भइन् । यमप्रसाद गौतमकी 'स्टाफ' पनि बेपत्ता भइन् । 

उनी भन्छन्, 'त्यतिखेर ठूलो भाग्यले बाँचे, शायद वामदेव गौतम गृहमन्त्री भएर हो कि !' 

उनी ती दिनका सहकर्मी साथीहरूलाई याद गर्छन्, '०५४ मा पक्रेका मबाहेक कोही छैनन् । शायद ९० प्रतिशत सेनाले मार्‍यो । र, १० प्रतिशत प्रहरीले मार्‍यो ।' 

द्वन्द्व पीडितजस्तो लाग्दैन उनलाई । उनी भन्छन्, 'हिजो जे गरें, त्यसप्रति कुनै पश्चात छैन । तर, नेताहरूले गर्ने व्यवहारको कारणले बेला-बेलामा पीडितजस्तो लाग्छ ।'

हिजो युद्धकालमा नेताको चाकरी गर्ने प्रशस्त थिए । उनको बुझाइमा अहिले स्वतन्त्र समयमा झन् चाकरीबाजहरू अग्रपंक्तिमा रहेको देख्छन् । 

'कि पैसा पेल्नेहरू अग्रस्थानमा छन् कि चाकरी गर्नेहरू,' उनी आक्रोश पोख्छन्, 'व्यक्तिगत अन्तरविरोधले युद्धमा जान्छन् । र, मलाई पनि अन्तरविरोधले नै बढी प्रेरित गर्‍यो, त्यसैले जेल यात्रा भइरह्यो ।'

युद्ध जितेर टिकाउन सकिन्छ कि सकिन्न भन्ने लागेको थियो । 'तर, सकिएन,' उनी भन्छन्, 'यसको विष्लेषण ०५२ सालमै गर्न सकेको भए म युद्धमा सहभागी नै हुने थिइनँ । ०६२ सालमा मात्र थाहा पाएँ । १० वर्षको लगानीपछि मात्र मैले क्रान्ति चिनें ।'

 

एकै हातले गाडी

हात गुमाए पनि उनी आफ्नो काम आफैं गर्छन् । सशस्त्र विद्रोहमा कतिले ज्यान गुमाए । नेताहरूको रवैयाबाट उनी निराश छन् । द्वन्द्वपीडितहरू निराशाबाट गुज्रिरहेका छन् । कतिले पार्टीलाई दिएको योगदानको कुरा सुनाउँदै रुन्छन् । तर, उनले कहिल्यै आफूलाई त्यस किसिमबाट गुजारेनन् । उनी भन्छन्, 'केही न केही गरिराख्ने भएकाले मलाई पीरले सताएन । चिन्ताले डसेन । बरु, आफूजस्तै द्वन्द्व पीडितका लागि सहयोग गर्न कस्सिएँ ।'

द्वन्द्वपीडितलाई सहयोग गर्ने भनेर उनले ०७० सालमा द्वन्द्व सरोकार नामक संस्था स्थापना परे । भित्री मनमा केही सहयोग गर्न सकिन्छ भन्ने लागेर जमर्को गरेका थिए । उनी भन्छन्, 'तर, माओवादी भनेर युरोपेली संघसंस्थाले सहयोग गरेनन् । नेताहरूले पनि सहयोग गरेनन् ।' 

व्यक्तिगत २० लाख खर्च गरे । बालुवामा पानी खन्याएझैं परिणाम झेले । त्यो संस्था छाडेर उनले ०६५ सालदेखि पानी तताउने सोलारको कारोबार थाले । टिम नभएपछि उनले त्यो काम पनि बन्द गरे । विस्तारै ढुंगामाटोको निर्माणतिर हातेमालो गर्न थाले । 

अहिले काठमाडौंको दहचोकमा उक्त परियोजना सञ्चालनमा छ । अहिले आफ्नो सेयरलाई बिक्री गरिदिए । 

यही यात्रामा उनले गाडी चलाए । गाडी आफैंले 'ड्राइभ' गर्थे । पाखुराभन्दा मुनिको सहारामा उनले गियर बदल्थे र अर्को हातले स्टेरिङ घुमाउँथे । उनले गाडी चलाएको देखेर साथीहरू छक्क पर्छन् । दृढ आत्मविश्वासले कहिल्यै उनको साथ छाडेन । 

लाइसेन्स बनाउन उनी यातायात कार्यालय पनि पुगे । उनका मित्र इन्जिनियरले उनको 'ड्राइभिङ' देखेर सिफारिस गरेका थिए । त्यही सिफारिस लिएर यातायात कार्यालय पुगे । 

'यस्तो अपांगले गाडी चलाउँछ । यसलाई कसले लाइसेन्स दिन्छ' भन्दै अधिकृतले सिफारिस कागज च्यातिदिए । उनी भन्छन्, 'अधिकृतले लाइसेन्स नदिएपनि मैले ६ वर्षसम्म गाडी चलाएँ ।' 

आत्मविश्वासकै कारण उनले कहिल्यै झमेला झेल्नु परेन । हाँसेर बोल्ने उनको स्वभावले उनलाई ट्राफिक प्रहरीले शंका गरेनन् । त्यसैले उनले काठमाडौं, पोखरा, जनकपुर, गोरखा आउने-जाने गरिरहे ।

उनी गोरखामा कृषि फर्म खोल्दै छन् । दुई सय रोपनी भाडामा लिएर माछापालन र अदुवा खेती गरेका छन् । अहिले उनी यसैका लागि गोरखातिर रुमल्लिइरहेका छन् । उनी भन्छन्, 'युद्ध जितेर मात्रै हुँदैन । टिकाउन पनि सक्नुपर्छ । कसै न कसैको सहारा लिनुपथ्र्यो । त्यस्तै सहारा दैनिक कामसँग लिइरहेको छु।'

खेत जोतिरहन्छन् । हातले भर पाउँदैन र पनि कोदालीका बिँड समाएर खनिरहेका हुन्छन् । तरकारी बारी सम्याउँदै गरेका रमेश द्वन्द्वपीडित हुन् । तर, आफूलाई पीडित भनिरहन रुचाउँदैनन् । पसिना पुछ्दै भन्छन्, 'समयले बनाएको पीडित थियौं, त्यसैमा द्वन्द्व थपिदिए ।'