मह जोडीले हँसाए अनि रुवाए पनि

काठमाडौं– ‘मेरो दुःखले हँसाए पनि, मेरो हाँसोले कसैलाई पीडा नपुगोस् ।’ चार्ली च्याप्लिनले ‘बायोग्राफी’मा लेखेको यो लाइनले जोकोहीलाई छुन्छ । 

साँच्चै, मान्छेलाई हँसाउन साह्रै गाह्रो काम हो । र, कसैलाई ‘डोमिनेट’ नगरी हँसाउनु आफैंमा चुनौती पनि । अहिलेका युवा दिनप्रतिदिन ‘डिप्रेसन’बाट गुज्रिरहेका छन् । हाँस्न सिकाउने योगालयहरू जन्मिँदै छन् । आखिर के हाँसो लोप हुँदै गएको छ त ? र, मान्छेको जीवनमा हाँसोले कत्तिको महत्व राख्छ त ? 

पत्रकार शेखर खरेलले हास्य कलाकार हरिवंश आचार्यलाई प्रश्न तेर्स्याए । 
 

घरको पीडा मुटुभरि बोकेर अरूलाई हँसाउँदै हिँडेका हरिवंश र मदनकृष्णका जीवनका हाँसो र रोदनका पलले कम रोमाञ्चित गराउँदैनन् । 

‘भूकम्प गएको चौथो दिनमा उजाडिएको घर हेरेर बाँचेकाहरू हाँसेका थिए,’ हरिवंश हातमा माइक लिँदै भन्छन् । 

साँच्चै, भूकम्प जानासाथ हाँस्न सिकेका थिए, पीडित नेपालीले । आफ्ना कठिनाइ र आवश्यकतालाई व्यवस्थापन गर्न थालेका थिए । 

विकास मात्रै भएर पनि भएन । ‘ह्याप्पी डेजबाट त्यो समाजको अवस्था कस्तो छ भनेर बुझ्न सजिलो पर्छ । नेपालमा त्यो विकास भएको छ कि छैन ?’ मदनकृष्ण श्रेष्ठलाई हरिवंश प्रश्न गर्छन् । 

‘हाँस्नु रमाइलो । अरूलाई हँसाउनु पनि रमाइलो । हाँस्दा स्वस्थ पनि भइने कुरा छ,’ मदनकृष्ण भन्छन्, ‘हाँसोले पोजिटिभ भाइब्रेसन गराउँदो रहेछ । हाँसेर बाँच्नुपर्छ ।’

‘पछिल्लो पुस्तामा हाँसोको खडेरी पर्दैछ । सामाजिक सञ्जालहरूले खोस्दै लगेका छन्, हाँसो । युवामा हाँस्ने स्वभावमा ह्रास आइरहेको छ । के साँच्चै हाँसो बिरानो हुँदै गयो त ?’ खरेल जोड्छन् । 

‘सम्पन्नता भयो भने हाँसो टिक्छ होला भन्छन् मदन दाइ । र, हाँसो टिकाइराख्नका लागि मान्छेमा सेन्स अफ ह्युमर हुनुपर्छ,’ हरिवंशको जवाफ । 

सेन्स अफ ह्युमर

‘गाउँघरमा अनगिन्ती मान्छे सेन्स अफ ह्युमर भएका हुन्छन्,’ हरिवंश भन्छन्, ‘तर, शहरमा सेन्स अफ ह्युमर भएका मान्छे भेटिन्न ।’ 

उनी कृष्णप्रसाद भट्टराईमा सेन्स अफ ह्युमर देख्छन् । र, प्रधानमन्त्री केपी ओलीमा पनि सेन्स अफ ह्युमर भेट्छन् । 

भट्टराईको क्यारिकेचरमार्फत् उनले सेन्स अफ ह्युमरको उदाहरण दिए । र, उनी उन्नत खालका व्यंग्य गर्न माहिर नेता लाग्छ, हरिवंशलाई । 

‘सरस्वतीले दिएको वरदान हो सेन्स अफ ह्युमर,’ हरिवंश भन्छन् । पोखरा गएको कुनै दिन एक वृद्धाले ‘ए औतारी टीभीमा हेरेको मान्छे जिम्दै भेटियो’ भनेर खुशी व्यक्त गरेकी थिइन् रे, उनीसँग । त्यहाँ ‘तँ’मा पनि सेन्स अफ ह्युमर भेट्छन्, हरिवंश । 

रूपचन्द्र विष्टमा पनि उनी सेन्स अफ ह्युमर देख्छन् । माइतीघरतिर कुनै दिन ‘भातेहरू हाम्ले गर्ने काम तिमीहरूले गर्ने’ भन्दै तँ तँ भनेछन् । उनी ‘तँ’को सम्बोधनमा पनि माया र सद्भावका साथमा ‘सेन्स अफ ह्युमर’ पाउँछन् । 

चार्ली च्याप्लिनले ‘पानी पर्दा रुन पाऊँ’ भनेका थिए । हास्य व्यंग्य गर्दा आजसम्म कोही नेता रिसाएका छैनन् । र, हाँस्य व्यंग्य गर्दा कोही रिसाएर जानु भनेको आक्रोश ठान्छन्, हरिवंश ।

‘कुनै पनि अपांगलाई डोमिनेट हुने खालका शब्द हामीले प्रयोग गरेका छैनौं,’ उनी भन्छन्, ‘हास्य व्यंग्य सिम्बोलिक हुनुपर्छ ।’ 

जीवनमा कति रोदन ?  

‘जीवनलाई ‘क्लोज अप’बाट हेर्दा रुन्चे (ट्रयाजेडी) देखिन्छ । र, ‘लङ सर्ट’बाट हेर्दा कमेडी हुँदो रहेछ,’ चार्ली च्याप्लिनको भनाइमा सहमत देखिन्छन्, शेखर र हरिवंश दुवै । मानव जीवनको रोदनमा च्याप्लिनको भनाइ ठ्याक्कै उत्रिने उनीहरूको ठम्याइ देखिन्छ ।

‘क्लोज अप व्यक्ति हो र आम मान्छेले त्यो पीडा २० प्रतिशत पनि बुझ्न सक्दैनन्,’ अस्पतालमा आफन्त बिरामी भएर कुरिरहेको ठाउँमा माया गर्ने दर्शकका अगाडि हाँसेर सेल्फी खिच्ने गरेका छन्, हरिवंशले । तर, रिसाउन नपाउने शर्त राख्छन्, उनी । 

आफ्नै जहानलाई दागबत्ती दिन लाग्दा पनि हरिवंशकै गीत गाएर त्यहाँ उपस्थित केही मानिसले व्यंग्य गरेका रहेछन् । कलाकार हुँदा र साधारण मान्छे भएर काम गर्दा गाह्रो हुने तर्क राख्छन् । 

मदनकृष्ण भर्खरै बितेकी श्रीमतीलाई सम्झँदै भन्छन्, ‘क्यान्सर स्पाइनल कर्डमा सरेपछि सोह्र दिन नचल्दाको पीडा भएको थियो ।’ त्यो पीडालाई उनी नजिकबाट नियाल्छन् । र, त्यो क्षणलाई आतंक नै देख्छन् । दुःखमा पनि हाँस्ने नाटक गर्न बाध्य भएको महशुस गर्छन्, उनी । 

जब तिमी हाँस्छौं, सारा दुनियाँ हाँसेको हुन्छ र जब तिमी रुन्छौ, तिमी  एक्लै रोइरहेको हुन्छौ भन्दै राज कपुरको फिल्म ‘मेरा नाम जोकर’लाई उदाहरण बनाउँछन्, मदनकृष्ण ।

गर्भवती अवस्थामा जन्डिस भएकी श्रीमतीलाई पाटन अस्पतालमा भर्ना गराएर हरिवंश भैरहवा पुगेका थिए । र, त्यहाँ जम्मा भएका दर्शकलाई हँसाएको स्मरण गर्छन् । 

घरको पीडा मुटुभरि बोकेर अरूलाई हँसाउँदै हिँडेका हरिवंश र मदनकृष्णका जीवनका हाँसो र रोदनका पलहरूले कम रोमाञ्चित गराउँदैनन् । भृकुटीमण्डपमा सञ्चालन भइरहेको अन्तर्राष्ट्रिय पुस्तक प्रदर्शनीको तेस्रो दिन सोमबार ‘जीवनमा कति हाँसो, कति रोदन’मा उनीहरू दुवै यसरी नै पोखिए ।