साउदी अरबमा भेटियो ११ करोड टन युरेनियमयुक्त खनिज

काठमाडौं- साउदी अरबको मदिना क्षेत्रमा करिब ११ करोड टन युरेनियमयुक्त खनिज फेला परेको छ। उक्त क्षेत्रमा युरेनियमसँगै दुर्लभ पृथ्वीका खनिजसमेत भेटिएपछि साउदी अरबको आणविक ऊर्जा तथा खनिज स्रोतसम्बन्धी योजनालाई थप बल पुग्ने देखिएको छ।

साउदी अरबका ऊर्जामन्त्री राजकुमार अब्दुलअजिज बिन सलमानले भियनामा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा संस्थाको सम्मेलनमा मदिनास्थित जबल सैयद परियोजना क्षेत्रमा यस्तो खनिज भेटिएको जानकारी दिएका हुन्।

साउदी अरब लामो समयदेखि तेल उत्पादन र निर्यातमा निर्भर रहँदै आएको मुलुक हो। पछिल्लो समय भने उसले तेलमा मात्रै निर्भर नरही आणविक, सौर्य र पवन ऊर्जालगायत वैकल्पिक ऊर्जा स्रोतको विकासलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। यही योजनाअन्तर्गत साउदीले देशभित्रै आणविक विद्युत् उत्पादन गर्ने तयारीसमेत अघि बढाइरहेको छ।

युरेनियमयुक्त खनिजको यो खोज साउदीका लागि त्यसैले महत्वपूर्ण मानिएको हो। यदि थप अध्ययन र परीक्षणबाट उक्त क्षेत्रमा रहेको युरेनियम आर्थिक रूपमा उत्खनन गर्न सकिने अवस्थामा रहेको पुष्टि भयो भने साउदीले आफ्नो आणविक ऊर्जा कार्यक्रमका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थको केही हिस्सा स्वदेशमै प्राप्त गर्न सक्नेछ। यसबाट आणविक इन्धनका लागि अन्य मुलुकमाथिको निर्भरता घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

यद्यपि, खनिज क्षेत्रमा युरेनियम भेटिनु र त्यसबाट तत्काल आणविक इन्धन उत्पादन हुनु फरक विषय हो। जमिनमुनि रहेको युरेनियमयुक्त खनिजबाट युरेनियम निकाल्न, प्रशोधन गर्न र आवश्यक स्तरमा प्रयोगयोग्य बनाउन थप प्राविधिक प्रक्रिया तथा अध्ययन आवश्यक पर्छ।

मदिना क्षेत्रमा युरेनियमसँगै दुर्लभ पृथ्वीका खनिज समेत भेटिएका छन्। आधुनिक प्रविधिका विभिन्न उपकरण उत्पादनमा यस्ता खनिजको ठूलो महत्व हुन्छ। दुर्लभ पृथ्वीका खनिज विद्युतीय सवारी, पवनचक्की, रोबोट, ड्रोन तथा आधुनिक रक्षा उपकरणमा प्रयोग हुने शक्तिशाली चुम्बक उत्पादनमा प्रयोग हुन्छन्। त्यसैले युरेनियमसँगै यस्ता खनिज भेटिनुलाई साउदीको खनिज स्रोतका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।

हाल विश्वमा दुर्लभ पृथ्वीका खनिजको उत्खनन, प्रशोधन र त्यसबाट आवश्यक सामग्री उत्पादनमा चीनको ठूलो प्रभाव रहेको बताइन्छ। चीनले खनिज निकाल्ने मात्र नभई त्यसलाई प्रयोगयोग्य बनाउने र शक्तिशाली चुम्बक उत्पादन गर्ने क्षेत्रमा समेत ठूलो हिस्सा ओगटेको छ।

यस्तो अवस्थामा साउदी अरबले आफ्ना दुर्लभ खनिजको उत्खनन र प्रशोधन सुरु गर्न सकेमा भविष्यमा विश्व बजारमा नयाँ आपूर्तिकर्ताका रूपमा स्थापित हुने सम्भावना रहन्छ। चीनमाथिको निर्भरता घटाउन खोजिरहेका मुलुकका लागि पनि साउदीबाट आउने नयाँ स्रोत महत्वपूर्ण हुन सक्नेछ।

साउदी अरबले आणविक विद्युत् उत्पादनका लागि आवश्यक पूर्वाधार विकास गर्ने योजना अघि बढाउँदै आएको छ। देशमा उपलब्ध युरेनियमको उपयोग गर्ने सम्भावनाबारे पनि साउदीले काम गरिरहेको छ।

अमेरिका र साउदी अरबबीच असैन्य आणविक ऊर्जा क्षेत्रमा लामो समयदेखि सहकार्य हुँदै आएको छ। गत जुलाईमा दुई देशबीच आणविक ऊर्जा सहयोगसम्बन्धी सम्झौता भएको थियो। सम्झौताअनुसार अमेरिकी कम्पनीहरूले साउदीको आणविक ऊर्जा कार्यक्रम विकास गर्न सहयोग गर्नेछन्।

तर साउदीको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित केही विषय संवेदनशीलसमेत छन्। विशेषगरी युरेनियमलाई आणविक विद्युत् उत्पादनका लागि आवश्यक स्तरसम्म प्रशोधन गर्ने प्रविधि र त्यसको निगरानी महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। यही प्रविधिलाई अझ उच्च स्तरमा प्रयोग गर्दा आणविक हतियार निर्माणमा समेत प्रयोग गर्न सकिने भएकाले अमेरिका साउदीको आणविक कार्यक्रमको सुरक्षा र निगरानीमा जोड दिँदै आएको छ।

साउदीले भने आफ्नो आणविक ऊर्जा कार्यक्रमलाई असैन्य उद्देश्यमा केन्द्रित गर्दै ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्ने योजनाका रूपमा अघि बढाइरहेको छ। साउदी अरबको अर्थतन्त्र दशकौँदेखि तेलमा आधारित रहँदै आएको छ। तर विश्व ऊर्जा बजारमा देखिएको परिवर्तन, स्वच्छ ऊर्जाको बढ्दो माग र भविष्यमा तेलमाथिको निर्भरता घटाउने उद्देश्यले साउदीले आफ्नो अर्थतन्त्र तथा ऊर्जा क्षेत्रलाई विविधीकरण गर्ने नीति अघि सारेको छ।

आणविक ऊर्जा, सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जाको विकाससँगै देशभित्र रहेका खनिज स्रोतको खोज तथा उत्खननलाई पनि साउदीले प्राथमिकता दिएको छ। मदिनामा युरेनियम र दुर्लभ पृथ्वीका खनिज भेटिनुले यही योजनालाई थप बल पुग्न सक्ने देखिन्छ। तर भेटिएको खनिजको वास्तविक मात्रा, गुणस्तर, उत्खननको लागत र आर्थिक सम्भावनाबारे थप विस्तृत अध्ययन आवश्यक हुनेछ। त्यसपछि मात्रै साउदीले ती स्रोतलाई व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्न सक्ने वा नसक्ने स्पष्ट हुनेछ।

यसरी हेर्दा मदिनामा भएको खोज साउदीका लागि केवल युरेनियम भेटिएको घटना मात्र नभई आणविक ऊर्जा, खनिज उद्योग र तेलपछिको अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने दीर्घकालीन योजनासँग जोडिएको महत्वपूर्ण खोजका रूपमा देखिएको छ।