बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जालबाट जोगाउन समय सीमा मात्र पर्याप्त नभएको विज्ञहरूको चेतावनी

काठमाडौं- बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जालका सम्भावित नकारात्मक प्रभावबाट जोगाउन प्रयोग गर्ने उमेर र समय सीमा तोक्नु मात्र पर्याप्त नहुने विज्ञहरूले बताएका छन्। सामाजिक सञ्जालका प्रविधिले बालबालिकालाई कस्तो सामग्री पटक–पटक देखाइरहेको छ र उनीहरूलाई त्यही सामग्रीतर्फ किन आकर्षित गरिरहेको छ भन्ने विषयलाई मुख्य रूपमा सम्बोधन गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

मेटाले बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा सामाजिक सञ्जालको प्रभावलाई लिएर अमेरिकी राज्यहरूसँग कानुनी विवादबीच सम्झौता गरेपछि विज्ञहरूले यस विषयमा थप प्रश्न उठाएका छन्। सम्झौताअनुसार मेटाले १८ अर्ब डलरसम्म भुक्तानी गर्नेछ। साथै, अमेरिकामा १८ वर्षभन्दा कम उमेरका फेसबुक र इन्स्टाग्राम प्रयोगकर्ताका लागि दैनिक अधिकतम दुई घण्टा प्रयोग गर्न पाउने व्यवस्था तथा राति १२ बजेदेखि बिहान ६ बजेसम्म प्रयोगमा रोक लगाइनेछ।

प्रकृतिमा प्रकाशित एक प्रतिवेदनअनुसार पश्चिमी अस्ट्रेलिया विश्वविद्यालयकी मनोवैज्ञानिक क्याथरिन मोडकीले बालबालिकाको सुरक्षाको केन्द्रमा उनीहरूले बारम्बार देख्ने सामग्री निर्धारण गर्ने प्रविधिलाई राख्नुपर्ने बताएकी छन्। सम्झौताअनुसार मेटाले १८ वर्षभन्दा कम उमेरका प्रयोगकर्तालाई लक्षित सामग्री देखाउने प्रविधि बन्द गर्ने विकल्प दिनेछ। तर, प्रारम्भिक रूपमा भने उक्त प्रविधि सक्रिय नै रहनेछ।

अस्ट्रेलियाले गत डिसेम्बरमा १६ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकाका लागि सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा रोक लगाएको थियो। त्यसको तीन महिनापछि करिब ९ सय अभिभावकबीच गरिएको सर्वेक्षणमा झन्डै ७० प्रतिशतले आफ्ना बालबालिकाको कुनै न कुनै प्रमुख सामाजिक सञ्जालमा अझै खाता रहेको बताएका थिए।

मिनेसोटा विश्वविद्यालयको तथ्यांकअनुसार करिब एकतिहाइ बालबालिकाले सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो उमेर गलत राखेको बताएका छन्। विज्ञहरूका अनुसार किशोरकिशोरीले उमेर प्रमाणीकरणबाट बच्ने उपाय खोज्न सक्ने भएकाले एउटा सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको प्रतिबन्धपछि उनीहरू अन्य सामाजिक सञ्जालतर्फ जान सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ।

मेटाले किशोरकिशोरीका लागि अनुहार तथा शारीरिक स्वरूपमा अत्यधिक परिवर्तन गर्ने केही सौन्दर्य प्रभावमा समेत रोक लगाउने भएको छ। तर, विज्ञहरूका अनुसार बालबालिकाले यस्ता प्रभाव आफैं प्रयोग गर्ने मात्र नभई अरूले प्रयोग गरेका सामग्री पनि हेर्ने भएकाले त्यसलाई हटाउँदैमा शरीर र रूपरङ्गप्रति सामाजिक सञ्जालले सिर्जना गर्ने दबाबको असर अन्त्य नहुने देखिन्छ।

विज्ञहरूका अनुसार समस्याको मुख्य कारण सामाजिक सञ्जालको व्यापारिक ढाँचामा पनि जोडिएको छ। सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूको आम्दानी प्रयोगकर्तालाई लामो समयसम्म आफ्नो प्लेटफर्ममा राख्ने र उनीहरूको सहभागिता बढाउने कुरासँग जोडिएको हुन्छ। प्रयोगकर्ताको सहभागिता बढ्दा विज्ञापनको अवसर र आम्दानी पनि बढ्ने भएकाले कम्पनीहरूले प्रयोगकर्तालाई बढी समयसम्म आकर्षित गर्ने सामग्री प्रस्तुत गर्ने गर्छन्।

त्यसैले विज्ञहरूले सामाजिक सञ्जालका प्रविधिको स्वतन्त्र सुरक्षा परीक्षण, सामग्री छनोट गर्ने प्रणालीमा पारदर्शिता तथा बालबालिकाका लागि सुरक्षित व्यवस्था सुरुदेखि नै लागू हुने प्रणाली बनाउनुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार बालबालिकाको सामाजिक सञ्जाल प्रयोगको समय घटाउनु आवश्यक भए पनि उनीहरूले त्यहाँ के हेरिरहेका छन् र किन त्यस्तो सामग्रीतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् भन्ने विषयलाई बेवास्ता गरेर समस्या समाधान गर्न नसकिने देखिन्छ।