मंगलबार, माघ २४, २०७९

मानिसलाई प्रकृतिको सन्देश : हिउँको पृथ्वी यात्रा

राज सरगम  |  काठमाडौं, मंगलबार, साउन १०, २०७९

राज सरगम

राज सरगम

मंगलबार, साउन १०, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं– मञ्चको पर्दा खुलेसँगै देखिन्छ, हिमाल। हिमालमा चलेको सिरेटोको लयसँगै हिउँ पग्लिन थाल्छ। हिउँपानी बग्दैबग्दै बोल्न थाल्छ, ‘हिमालमा मेरो विश्राम सकियो। अब फेरि यात्रा सुरु हुनेछ।’

नदीको मुख्य मुहान हिमाल हो। हिमाल पग्लिएसँगै हिउँहरू पानी बनेर यात्रामा निस्किन्छन्। सदियौंदेखि हिउँपानी नदी र खोला बनेर एकनासले बगिरहेका थिए। हरेक ऋतुमा बगिरहने हिउँपानीको बगाइमा एकरूपता थियो। सहज रूपमा चलिरहेको हिउँको यात्रा त्यतिखेर सकसपूर्ण हुन्छ, जब मानिसले प्रकृतिलाई दोहन गर्न थाल्छ। 

प्रकतिको दोहन गर्दा आउने प्राकृतिक विपत्ति नै ‘हिउँको पृथ्वी यात्रा’ नाटकको मूल कथा हो। बत्तीसपुतली स्थित शिल्पी थिएटरमा मञ्चन भइरहेको नाटक हिउँको पृथ्वी यात्राले हिमाल र पानीको कथासँगै मानिस र जीवजन्तुको कथा पनि भनेको छ। मानिसको जनजीवनलाई अझै मसिनो गरी पर्गेलेका छन्, लेखक/निर्देशक घिमिरे युवराज र शेख अमजद प्रवेजले।   

बाँसले बारिएको एउटा घर छ। घरमा आदिवासी समुदायका माझी परिवार छन्, जसका आमा, श्रीमती, एक छोरा र एक छोरी छन्। राष्ट्रिय निकुञ्ज वरिपरि बस्दै आएको एउटा परिवार माछा मारेर जीवन निर्वाह गर्छ। तर दिनप्रतिदिन खडेरी बढेसँगै त्यो परिवार भयभीत छ। एक थोपा पानी पिउन रहर छ, माझी परिवारलाई। खडेरी लागेसँगै खोला, नदी र तालहरू सुक्दै गए। जीवनजन्तु आत्तिएर गाउँ पस्न थाले। बोटबिरुवा मर्दै गए।

मानिस–नदीको सम्बन्ध सदियौंदेखि छ। अहिले आएर मानिसकै कारण नदी नदीजस्तो छैन। भोकाएर गाउँ पसेको कालजस्तो भएको छ। 

विकासको नाममा भइरहेको प्रकृतिको दोहनका कारण पानीको संकट आएको त्यो परिवारको सबै सदस्यलाई थाहा छ। तर केही गर्न सक्दैन बेहोर्नुसिवाय। 

रेडियोले पानी पर्छ भन्ने समाचार सुनेर खुसी हुने परिवारलाई रेडियोले पनि ढाँटेको लाग्छ। कहिलेकाहीँ झुक्याएर आकास गर्जिएको देखेर माझी परिवार खुसीले आकासतिर हेर्छन्। घरभित्र भएका सबै भाँडाकुँडा ल्याएर आकास मुनी थाप्छन्, तर पानी पर्दैन। एक थोपा पानीको पनि रहर हुन्छ। 

बारम्बार आकास बेजोडले गर्जिरहन्छ तर छिनभरमै बादल फाटेर जान्छ। बादलले पनि गिज्याएरै जान्छ। निरास माझी आफ्नै परम्परागत पेसालाई निन्तरता दिन छोरालाई विदेश पठाउन पनि मान्दैनन्। कहिले भने राष्ट्रिय निकुन्जभित्र माछा मारेको कारण नेपाली सेनाबाट बेलाबेला दुःख पाउँछन्। मारेको माछा खोसिन्छ। एक दिन छोरीलाई पनि जंगली हात्तीले मार्छ।

मरेकी नातिनीलाई साक्षी राखेर हजुरआमा बादलसँग अनेक गुनासा फल्याक्दै रिसाउँछे। त्यही बादल भयानक रूप लिएर बर्सिन्छ। अन्तिममा पानीले बाढीको रूप लिन्छ। बस्ती बगाउँछ। मृत छोरी बगाउँछ। श्रीमती बगाउँछ। आमा बगाउँछ। त्यो माझी परिवारको उठीबास बनाउँछ। 

बाढीका कारण बर्सेनि यस्ता कयौं गाउँबस्ती र घर डुबानमा परेका छन्। मानिस विस्थापित भएका छन्। आफन्त गुमाएका छन्। भएभरको भौतिक सम्पत्ति गुमाएका छन्। यस्तै–यस्तै दृश्यलाई नाटक हिउँको पृथ्वी यात्राले मार्मिक ढंगले उठान गरेको छ। 

नाटकमा भव्य सेट नभए पनि सेतो कपडा प्रयोगले हिमाल र हिमालमा चलिरहने सिरेटोको दृश्य निकै आकर्षण लाग्छ। मञ्चनका क्रममा प्राविधिक त्रुटि पनि नभएका होइनन्। हिउँझैं बगिरहने कलाकारको अभिनय यात्रा अवस्मरणीय छ। 

हिमाल, नदी र मानिसमा बराबरी समस्या आउँदै छ किनकि प्रकृतिले सबैलाई समान रूपले हेरेको हुन्छ। मनुष्यद्वारा परिचालित प्रकृतिको दोहनले जलवायु परिवर्तनमा ठूलो असर परेको नकार्न सकिन्न। आफ्नो अनन्त यात्राबारे पग्लिएर बगिरहेको हिँउले भनेको छ, ‘यो यात्रा कति लामो र रोचक हुनेछ । कहिले नसकिने अन्तत एउटा चक्रजस्तै।’

मानिस–नदीको सम्बन्ध सदियौंदेखि छ। अहिले आएर मानिसकै कारण नदी नदीजस्तो छैन। भोकाएर गाउँ पसेको कालजस्तो भएको छ। त्यसैले नदीको बाटोलाई नरोक किनकि उसको आफ्नै लय छ। भाषा छ। कला छ। जीवन र दर्शन छ। तर आजको नदीको अनन्त यात्रा खलबलिएको छ, जसरी समाज खजमजिएको छ । 

नाटक र दर्शकबीच ब्याक ग्राउन्ड म्युजिक र गीतले कनेक्ट गराइरहन्छ। डार्क पृष्ठभूमिमा पनि कलाकारको भूमिका सम्झनालायक छ। थारु परिवारमा आमाले नेपाली बोलिरहँदा छोराले मातृभाषा बोलिरहेको छ। नयाँ पुस्ताले आफ्नो मातृभाषा बोल्न छाडिरहेका बेला बूढीआमै (अघिल्लो पुस्ता) ले मातृभाषा नबोल्नु आश्चर्य मात्रै होइन, निर्देशकद्वयको चलाखी पनि लाग्छ। हुन सक्छ, आमाको भूमिका निर्वाह गर्ने पात्रलाई शुद्ध थारु बोल्न आउँदैनथ्यो या निर्देशकद्वयले दर्शकलाई आमाको कुरा बढी बुझाउन चाहे। 

यसर्थ, हिउँको पृथ्वी यात्राले उठान गर्न खोजेको विषय गम्भीर हो। नाटक हेरिसकेपछि ‘प्रोजेक्ट नाटक’ हो भन्नेमा द्विविधा हुँदैन किनकि नाटकले धेरै सन्देश दिन खोजेको छ। 

कालेबुङ अन्तर्राष्ट्रिय नाट्य महोत्सवमा मञ्चन भइसकेको नाटक हिउँको पृथ्वी यात्रा काठमाडौं बाहिर मात्रै १२ पटक मञ्चन भएको थियो। साउन १५ सम्म चल्ने नाटकमा पवित्रा खड्का, संगीता उराँव, झकेन्द्र बिसी, ज्योति पोखरेल, रविन परियार, गोविन्द ओली, हिमाल भुजेल, सुशीला लोहार अनि ज्याक बरालको अभिनय देख्न सकिन्छ। नाटकमा अनुप तिमिल्सिना र स्मारिका फुँयालले प्रत्यक्ष संगीत भरेका छन्।


प्रकाशित: July 26, 2022 | 17:10:54 काठमाडौं, मंगलबार, साउन १०, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

अनाथालय प्रमुख नै बलात्कारी !

बालिका बलात्कारको आरोपमा चन्द गत माघ १७ गते अनाथालयबाटै पक्राउ परेका हुन्।

सरकारबाट बाहिरिएका रास्वपाका मन्त्रीले किन गरेनन् पत्रकार सम्मेलन?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) आइतबार नै सरकारबाट बाहिरिसकेको छ।

संसद् भवन अगाडि भिख माग्दै बालिका

अकासेपुलमा भिख माग्नका लागि राखिएकी एक अबोध बालिका

मिडियामाथि आक्रोशित रविले जे बोले…

आइतबार सरकारमा रहने वा बस्ने विषयमा भएको छलफलमा पार्टीले सरकारबाट बाहिरिने निर्णय गरेको छ। सरकारबाट बाहिरिने निर्णय सुनाउँदै पत्रकार सम्मेलन गरेका रविले भने सबै झोंक मिडियामाथि पोखेका छन्।

आउने चुनावमा बहुमत ल्याएर प्रधानमन्त्री हुन्छु: रवि

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले आगामी चुनावमा आफ्नो पार्टीले बहुमत ल्याउने र आफू प्रधानमन्त्री हुने उद्घोष गरेका छन्

नारायणकाजीसँग मन्त्रालय साटफेरको चर्चा, मान्लान् रवि?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी सरकारमा रहने कि बाहिरिने चर्चा चलिरहेको समयमा सत्ता गठबन्धन दलभित्र पार्टी सभापति रवि लामिछानेलाई भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय दिएर मनाउने तयारी भएको बताइएको छ।

फ्यानको मायाले रोइन् ‘पठान’की दीपिका

फिल्म सफल भएपछि निर्माता तथा कलाकार उत्साहित छन्।

रास्वपालाई गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने प्रधानमन्त्री प्रचण्डको संकेत

पार्टी मुख्यालय पेरिसडाँडामा बसेको स्थायी कमिटी बैठकबाट बाहिरिने क्रममा प्रधानमन्त्री प्रचण्डले रास्वपाले उठाएको विषय समाधान हुने बताएर गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने संकेत गरेका हुन्।

दलका कार्यकर्ता प्राज्ञ भएपछि योग्य कलाकारले कहिले पाउने अवसर?

राजनीतिमा चासो नदिने स्रष्टाप्रति राज्यले दायित्व बिर्सिंदा सहरमा कलाकार डिप्रेसनबाट गुज्रिनुपरेको र गाउँमा हराउनुपरेको वा खाडी मुलुक पलायन हुनुपर्ने अवस्था छ। कला र गलाका लागि सिर्जिएका चलचित्र विकास बोर्ड, प्रज्ञा प्रतिष्ठानलगायतका संस्था राजनीतिमय भएपछि स्रष्टाहरू ओझेल पर्दै छन्।

तत्काल पानी पर्ने सम्भावना छैन, आज काठमाडौंको तापक्रम कति?

देशैभर तत्काल पानी पर्ने सम्भावना नरहेको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
रङ्गमञ्च

नाल्मा घाटु परम्पराको संयोजन 'देउराली डाँडी'

सेतो रंग र प्रकाशमा देखाइएको देउराली डाँडीको स्वरूप निकै सुन्दर लाग्छ। प्रकृतिका सुन्दर छटा खोला, बतास महसुस गराउन प्रयोग गरिएको प्रत्यक्ष संगीतका धुन, महामारीको विकराल अवस्थालाई बुझाउन प्रयुक्त उराठ धुन र प्रकाशका रङको संयोजन प्रिय छ। रंगमञ्चसँगै सिने क्षेत्रमा समेत भिजेका कलाकारको अभिनय उत्तिकै उम्दा लाग्छ।
नेपाल समय
रङ्गमञ्च

कमेडी च्याम्पियन तेस्रो सिजनको अडिसन चाँडै

कमेडी रियालिटी शो ‘कमेडी च्याम्पियन’ तेश्रो सिजनको अडिसन अंग्रेजी नयाँ वर्षदेखि सुरु हुने भएको छ।
नेपाल समय
रङ्गमञ्च

'मेरो भ्वाइस युनिभर्स' र 'मेरो डान्स यूनिभर्स'को घोषणा, विजेतालाई १ करोड पुरस्कार

रियालिटी शो 'मेरो भ्वाइस युनिभर्स' र 'मेरो डान्स युनिभर्स'को औपचारिक घोषणा भएको छ। काठमाडौँमा आयोजित कार्यक्रमबीच दुबै शोको घोषणासहित निर्णायकहरुको नाम सार्वजनिक गरिएको हो।
नेपाल समय
रङ्गमञ्च

किन अभिनयमा फर्किन सकेनन् रंगमञ्चका यी गुरु?

आरोहण गुरुकुलका सुनिल पोखरेल, सर्वनाम थिएटरका अशेष मल्ल, शिल्पी थिएटरका घिमिरे युवराज, मण्डला थिएटरसँग जोडिएका दयाहाङ राई, राजन खतिवडा, सोमनाथ खनाल, सिर्जना सुब्बा, एक्टर स्टुडियोका अनुप बराल, थिएटर भिलेजका विमल सुवेदी, राष्ट्रिय नाचघरका विरेन्द्र हमाल, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका हरिहर शर्माले अभिनयमा नफर्किएको दशकभन्दा बढी भइसक्यो।
नेपाल समय
रङ्गमञ्च

२२ मंसिरबाट अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय फिल्म फेस्टिभल

सन् २००० देखि सुरु भएको किम्फ महोत्सवमा विशेषगरी पर्वत, त्यहाँका बासिन्दा, संस्कृति र वातावरणमाथि बनेका फिल्म प्रदर्शन गरिन्छन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com

विज्ञापनको लागी

Charu shrestha 9841428229 Yubaraj Khatiwada 9801146990
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना