सोमबार, असोज १०, २०७९

'न्यायालयमा अन्य चोलेन्द्रहरू दूधले नुहाउँदैछन्'

दिलीप कुँवर  |  काठमाडौं, सोमबार, फागुन १६, २०७८

दिलीप कुँवर

दिलीप कुँवर

सोमबार, फागुन १६, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय
भोजराज आचार्य, नवनिर्वाचित अध्यक्ष (प्रगतिशील तथा पेशागत कानुन व्यवसायी संगठन)

काठमाडौं– २०५० को दशकमा अहिलेजस्तो सूचना–प्रविधिको विकास भएको थिएन। मानिसको हातहातमा मोबाइल थिएन, इन्टरनेट थिएन। फेसबुक, ट्विटर थिएनन्। इन्स्टाग्राम, टिकटक त झन् पछिका भइहाले।   

देशमा सशस्त्र द्वन्द्व सुरु भइसकेको थियो। न्यायका नाममा सुरु भएको द्वन्द्वले अन्याय पनि निम्त्याउँदै थियो। सञ्चारमाध्यमको सीमितताका कारण कुन ठाउँमा के घटना घट्यो, कसलाई कस्तो अन्याय परेको छ भनेर धेरैलाई थाहा हुँदैनथ्यो। न्यायालयसम्म आम मानिसको पहुँच पनि निकै कम थियो। 

त्यसैबेला न्यायमा सर्वसाधारणको पहुँच बढाउन पश्चिम पहाडका एक वकिलले नयाँ अभ्यास सुरु गरे। कानुनको साँघुरो दायरालाई फराकिलो बनाउने अभियानमा लागेका थिए भोजराज आचार्य। कानुन सबैका लागि समान हुन्छ भन्ने कुरा स्थापित गर्ने उनको ध्येय थियो। 

०४४ सालमा रोल्पाको लिवाङस्थित बालकल्याण माविबाट एसएलसी दिएका भोजराज ०४५ सालमा काठमाडौंका लागि बस चढे। राजधानीसम्मको उनको यात्रा कठिन तर रोचक थियो। उनी कानुन पढ्नकै लागि भनेर काठमाडौं आएका थिए। सुरुवाती दिनहरु सम्झदै भोजराज भन्छन्, ‘वास्तवमा संघर्ष त सहरमै हुँदोरहेछ।’ उनलाई लाग्थ्यो– संघर्ष भनेको त सुदूर र विकट गाउँका गरिब तथा दुःखी मानिसहरुले मात्र गर्नुपर्छ। काठमाडौं आएपछि थाहा पाए– संघर्ष सहरमा पनि गर्नुपर्छ। 

०४६ सालको जनआन्दोलन र ०४९ सालमा कानुन पढ्दै गर्दाको क्षण सम्झन्छन् उनी, ‘दुःख धेरै थियो, पैसा हुँदैनथ्यो। तर पनि मलाई मेरो अठोट र सपनाले कहिल्यै गरिब बनाएन।‘मेरो एउटै सपना भनेको कानुन र मानव अधिकारलाई हाम्रो समाजमा सुन्दर तरिकाले स्थापित गर्नु हो।’ 

भोजराज पढाइमा सानैदेखि अब्बल थिए। नेपाल ल क्याम्पसबाट ०५१ सालमा ब्याचलर र ०५३ सालमा मास्टर्स गरे उनले। औपचारिक रुपमा अधिवक्ताको काम भने ०५२ सालदेखि नै सुरु गरिसकेका थिए। 

कानुनको साँघुरो दायरालाई फराकिलो बनाउने अभियानमा लागेका थिए भोजराज आचार्य। कानुन सबैका लागि समान हुन्छ भन्ने कुरा स्थापित गर्ने उनको ध्येय थियो। 

रोल्पाबाट अधिवक्ता बन्ने पहिलो व्यक्ति हुन् आचार्य। छिमेकी जिल्लाहरु प्युठान, रुकुम, सल्यान, बागलुङमा पनि उनको राम्रो परिचय छ। छोटो समयमै उनले अध्ययनशील र सफल अधिवक्ताको रुपमा आफूलाई स्थापित गरे। 

२६ वर्षदेखि कानुन र न्यायलाई पूजा गर्दै आएका भोजराज अहिले देशभरिका उत्कृष्ट अधिवक्ताहरुको सूचीमा गनिन्छन्। भन्छन्, ‘करिअरप्रतिको मोह अझै सकिएको छैन। धेरै छन् गर्नुपर्ने बाँकी कामहरु।’ 

कसरी चर्चामा आए भोजराज?

१० वर्ष अघिसम्म पनि पश्चिम पहाडका मुद्दाहरुलाई काठमाडौंसम्म ल्याइपुर्याउनु असम्भव जस्तै थियो। त्यसको बहस, सुनुवाइ र निकास त परको कुरा। द्वन्द्वका बेला देशैभर चर्चामा आएको मैना सुनुवारको मुद्दा होस् वा रिमा रसाइलीको मुद्दा, उनले खरो रुपमा पैरवी र बहस गरे। यसले उनलाई कानुन क्षेत्रमा स्थापित गर्न ठूलो सहयोग गर्यो। उनले राम्रै चर्चा पनि पाए।

‘पहाडी समुदायका पीडितहरुसँग पर्याप्त पैसा हुँदैनथ्यो। त्यसैले मैले कहिल्यै पैसालाई प्राथमिकता दिइनँ,’ नेपाल समयसँगको कुराकानीमा आचार्यले सुनाए, ‘मैले अधिवक्ता भएर काम सुरु गर्दा प्रायः द्वन्द्वकै मुद्दाहरु आउँथे, त्यो पनि जनअदालतमा।’ 

त्यसो त उनले १० वर्षअघि नै पाटन उच्च अदालत बार एसोसिएसनको अध्यक्ष बनेर जिम्मेवारी पूरा गरे। त्यसले उनलाई व्यवसायप्रतिको समर्पण झन् बढाउँदै लग्यो। त्यसयता पनि उनले देशैभरका विभिन्न जिल्ला अदालत, विशेष अदालत, पुनरावेदन अदालत र सर्वोच्च अदालतभित्र एकल तथा संयुक्त बेञ्चमा बहस गरिसकेका छन्। 

तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दुई पटक संसद् विघटन गर्न खोज्दा उनले सर्वोच्चमै बहस गरे। पाँच जना न्यायाधीशको बेञ्चमा उनले अरु थुप्रै कानुन व्यवसायीहरुको नेतृत्व गर्दै बहस गरेका थिए। यसले पनि भोजराजलाई राम्रै चर्चा दिलायो। 

न्यायालयभित्रको कुरुप दृश्य

प्रगतिशील तथा पेशागत कानुन व्यवसायी संगठनले गत शनिबारमात्रै भोजराजको नयाँ नेतृत्व पाएको छ। यससँगै अब उनको नेतृत्वले संवैधानिक विषयसँग पनि प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने नै छ। नेपालको न्यायालय क्षेत्र पहिलेभन्दा फराकिलो बने पनि यसभित्रका बेथितिहरुलाई देखेर भोजराजलाई ‘कठै’ भन्न मन लाग्छ। ‘न्यायपालिकामा बेथिति छ, भ्रष्टाचार छ। हरेक राजनीतिक मुद्दाहरुमा सेटिङ गरेर मात्रै फैसला गरिन्छन्,’ उनको दाबी छ।

यतिबेला सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर राणाले महाभियोग खेपिरहेका छन्। भोजराज भने थुप्रै चोलेन्द्रहरु न्यायालयभित्रै लुकेको बताउँछन्। ‘एउटा चोलेन्द्रको बहिर्गमनबाट मात्र न्यायालय सफा हुने होइन, न्यायालयभित्रको चोलेन्द्र प्रवृत्ति नै हटाउनुपर्छ,’ उनी जोड दिन्छन्। न्यायालयमा हुने ठूला मुद्दाका फैसला प्रायः सेटिङबाटै तयार पारिने उनको आरोप छ। ‘चोलेन्द्रलाई मात्र केन्द्रित गर्दा त्यही प्रवृत्तिका अन्य पात्रहरु चोखोजस्तै बनेका छन्। उनीहरु ओझेलमा परेका छन्। उनीहरु त दूधले नुहाएको जस्तो देखिएका छन्। उनीहरु त अझै पनि न्यायालयमा रजाइँ गरिरहेकै छन्,’ भोजराज आक्रोश पोख्छन्। 

राणाविरुद्धको महाभियोगलाई चाँडै निकास दिनुपर्नेमा उनको जोड छ। ‘चोलेन्द्रको मुद्दामा उच्चस्तरबाटै राजनीतिक सेटिङ मिलाइँदै छ, त्यसकारण प्रक्रिया लम्ब्याइएको हो। चाँडो निकास दिनुपर्छ,’ उनले भने। न्यायपालिकामा न्यायाधीशको नियुक्ति प्रक्रियादेखि नै राजनीतिक सेटिङ हुने गरेको उनको ठम्याइ छ। ‘विभिन्न दलका नेताहरुसँग सम्बन्धित विचाराधिन मुद्दाहरु सकभर आफ्नो बेञ्चमा पार्ने, गोप्य भेटघाटमा फैसला तयार पार्ने र त्यही ल्याएर अदालतमा सुनाउने प्रवृत्तिको अन्त्य हुनुपर्छ,’ भोजराज भन्छन्।


प्रकाशित: February 28, 2022 | 12:55:52 काठमाडौं, सोमबार, फागुन १६, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

६ वटा पूर्ण र २२ सडक आंशिक अवरुद्ध : सडक विभाग

निरन्तरको वर्षाका कारण आएको बाढीपहिरोले अवरुद्ध सडक एकतर्फी खुलाएर आंशिक सवारीसाधन सञ्चालनमा ल्याउन तयारीमा विभाग, दसैंमा घर फर्किनेहरूलाई सास्ती।
नेपाल समय
समाज

पर्वतीय क्षेत्रलाई राष्ट्रिय उद्योगको मान्यता दिनुपर्छ : सभामुख सापकोटा

पर्वतीय क्षेत्रलाई राष्ट्रिय उद्योगको मान्यता दिएर पर्यटन क्षेत्रको विकासमा सरकारले ध्यान दिन जरुरी रहेको बताएका उनले स्थानीय र केन्द्र सरकारले पर्यटन विकासको लागि युवामैत्री नीति बनाउन आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।
नेपाल समय
समाज

मनास्लुमा हिमपहिरो, मौसम खराबीले उद्धारमा कठिनाइ

मनास्लु हिमालको हिपमहिरोमा फसेकाहरूको उद्धारमा मौसम बाधक बनेको छ।
नेपाल समय
समाज

देशभरका अदालतमा सोमबारदेखि बन्दी प्रत्यक्षीकरणका रिट मात्रै सुनुवाइ हुने

घटस्थापनादेखि कोजाग्रत पूर्णिमाका दिनसम्म सर्वोच्च अदालत बन्द रहने भएकाले अन्य रिटमा सुनुवाइ नहुने अदालत प्रशासनले बताएको हो।
नेपाल समय
समाज

गोरखा दरबारको दसैघरमा बिधिपूर्वक जमरा राखियो

गोरखाको कालिका मन्दिरमा रहेको दसैं घरमा आज बिधिपूर्वक जमरा राखिएको छ। बिहान १० बजेर २३ मिनेटको शुभसाइतमा दसै घरमा जौको जमरा राखिएको गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका प्रमुख हरिप्रसाद भुसालले जानकारी दिए।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना