मंगलबार, असोज ११, २०७९

नेपालका कुनकुन क्षेत्र विश्व सम्पदा सूचीमा?

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, सोमबार, वैशाख ६, २०७८

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

सोमबार, वैशाख ६, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं - विश्व सम्पदा दिवसका अवसरमा पुरातत्व विभागले सांस्कृतिक सम्पदा व्यवस्थापन प्रणालीलाई विधिवत् सुरुवात गरेको छ।

सांस्कृतिक सम्पदा सूचना व्यवस्थापन प्रणाली (चिम्स) नामक सो प्रणालीको वैशाख ५ गते आइतबार विभागमा आयोजित एक कार्यक्रममा सार्वजनिक गरिएकाे हाे।

सो प्रणालीमा नेपालका सांस्कृतिक सम्पदा तथा स्मारकका विस्तृत अभिलेख संग्रहित हुनेछन्।

‘०७२ को भूकम्पपछि क्षतिग्रस्त सम्पदा तथा स्मारक पुनर्निर्माण गर्ने बेला विगतको अवस्था के थियो भन्ने सूचना सहजै प्राप्त हुन नसक्दा सम्पदा तथा स्मारकहरूको सूचना प्रणालीको अभाव खट्किएको थियो,’ चिम्स प्रणाली निर्माणमा सलंग्न विभागका डा. सुरेश सुरस श्रेष्ठले बताए, ‘अब यो प्रणालीले त्यो आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्नेछ।’

काष्ठमण्डप
काष्ठमण्डप

सो काम चार वर्षअघि थालिएको भए पनि एक तहमा मात्र सम्पन्न भएको हो। श्रेष्ठका अनुसारमा भएको प्रतिबद्धता अनुसारको सहयोग प्राप्त हुन नसक्दा केही समय काम हुन सकेन।

‘सुरुमा युनेस्कोलगायत संस्थाको सहयोगमा काम थालियो तर पछिल्लो चरणमा आर्थिक मन्दीका कारण सहयोग प्राप्त हुन नसक्दा बीचमा काम रोकियो,’ विभागका विश्व सम्पदा संरक्षण शाखाका प्रमुख डा. श्रेष्ठले भने।

सो प्रणाली तयार गर्न पुरातत्त्व विभागले उपलब्ध गराएको सूचना, फोटा, नक्सालगायतका सामग्रीलाई इन्टरनेटमा भण्डारण गर्न तथा सञ्चालन अनुकूल बनाउन दुई सूचना प्राविधकलाई झण्डै साढे दुई वर्ष लागेको श्रेष्ठले बताए।

सो बेवसाइट एक खुला स्रोतका रुपमा रहेको छ जसमा जोसुकैले सांस्कृतिक स्मारक तथा सम्पदाबारे जानकारी प्रेषित गर्न सक्छन्। प्राप्त जानकारीलाई वर्गीकृत र सार्वजनिक गर्ने अधिकार भने विभागसँग रहनेछ।

‘यसलाई सम्पदा र स्मारकहरूको सूचना बैंक मान्न सकिन्छ,’ डा. श्रेष्ठले बताए, ‘जसमा जोसुकैले सूचना तथा जानकारी अपलोड गर्न सक्छन्।’

विभागको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार नेपालमा भएका सांस्कृतिक सम्पदा तथा स्मारकहरूको संख्या पाँच हजारभन्दा बढी छ। तीनलाई क, ख, ग तथा प्रादेशिक तथा स्थानीय भनी वर्गीकरण गरिएको छ।

‘हामीले अढाइ वर्षको समयमा जम्माजम्मी ८ सय १३ वटा स्मारकको सूचना तथा जानकारी अद्यावधिक गर्न सक्यौं,’ श्रेष्ठले भने, ‘अब अन्यको पनि निरन्तर गर्दै जानेछौं।’

नेपालमा भएका सबै स्मारकहरूको सूचना तथा जानकारी हाल सूचना प्रणालीमा अद्यावधिक गर्न सकिएको छैन। ती सबैको सूचना यद्यावधिक गर्न घटीमा पनि पाँच/छ वर्ष लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान श्रेष्ठको छ।

केन्द्रिय कारागार र टेलिकमको कार्यालयको चेपुवामा परेर ओझेल भएको जगन्नाथ मन्दिर

प्राविधक छैनन् विभागमा

विभागले सार्वजनिक गरेको सूचना व्यवस्थापन प्रणालीको कामलाई निरन्तरता दिन सूचना प्राविधिकको एउटा पूर्ण टोली नै आवश्यक देखिन्छ।

तर, विभागमा सूचना प्राविधिकको दरवन्दी नै छैन। आवश्यक जनशक्ति नै नहुँदा काम कसरी अगाडि बढाउने भन्ने चुनौती विभागलाई छ।

‘विभागमै भएका सूचना प्राविधिमा पोख्त कर्मचारीमार्फत हुन्छ वा बाहिरका प्राविधिक हायर गरेर वा कुन विधि अपनाएर हुन्छ काम त अघि बढाउनै पर्छ,’ श्रेष्ठ भन्छन्, ‘किनभने यो विभागको मात्रै चासोको कुरा होइन। यो त राष्ट्रको सम्पत्ति हो र यसको संरक्षण र संवद्र्धन हुनुपर्छ।’

काठमाडौंको टेकु र ललितपुरको सानेपा जोड्ने पुलसँगैको पचली घाट

पुरातात्विक सम्पदा तथा स्मारकको विज्ञता विभागसँग हुने र कामको सुरुवात विभागबाटै भएकाले यसलाई प्रभावकारी रुपमा निरन्तरता दिनुपर्ने दायित्व विभागको काँधमा आएको उनले बताए।

विभागले सुरु गरेको यो काम विभागले नै गर्नुपर्छ भन्ने अडान पनि विभागको नरहेको डा. श्रेष्ठले प्रष्ट पारे।

‘यसै पनि संस्कृतिसँग सम्बन्धित विषय राज्यको प्राथमिकतामा पर्ने गरेको छैन। त्यसमाथि संस्कृतिको पनि सूचनाको विषय त झन् ओझेलमा परेको विषय भयो,’ डा. श्रेष्ठले भने, ‘त्यसैले कामलाई निरन्तरता दिन चुनौती पनि छ तर हामी सबैले यसको महत्वलाई बुझाउन सक्यौं भने काम सहज हुन्छ भन्ने आश गरौं।’

इन्द्रचोकको आकाश भैरव मन्दिर

नेपालका कति सम्पदा विश्व सूचीमा 

नेपालमा सन् २००१ देखि वार्षिक रुपमा विश्व सम्पदा दिवस मनाउने गरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा भने युनेस्कोको पहलमा सन् १९८२ देखि सम्पदा दिवस मनाउन थालिएको हो।

युनेस्कोको ‘साझेदार राष्ट्र’को संख्या हाल १ सय ९४ पुगेको छ। तिनमा भएका सम्पदाहरूमध्ये ११ सय २१ लाई विश्व सम्पदाको मान्यता दिइएको छ, जसलाई प्राकृतिक र सांस्कृति गरी मुख्य दुई वर्गमा विभाजन गरिएको छ।

काष्ठमण्डपको पश्चिम-उत्तरतर्फको मरु हिटी

नेपालका दुईवटा सांस्कृतिक सम्पदा विश्व सम्पदा सूचीमा परेका छन्, जसमा काठमाडौं उपत्यकाका सम्पदा तथा लुम्विनीका सम्पदा पर्दछन्। त्यस्तै, प्राकृतिक सम्पदातर्फ नेपालका चितवन तथा सगरमाथा गरी दुई राष्ट्रिय निकुञ्ज विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छन्।

‘पाठ्यपुस्तक तथा सार्वजनिक सूचना प्रवाह गर्ने निकायले नेपालका १० वटा सम्पदा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत भन्ने गरेका छन् जुन पूर्णतः गलत हो,’ विश्व सम्पदा संरक्षण विभागका प्रमुख पनि रहेका डा. श्रेष्ठले भने, ‘सांस्कृतिक सम्पदातर्फ नेपालका दुई सम्पदा क्षेत्र काठमाडौं र लुम्विनी तथा प्राकृतिक सम्पदातर्फ दुई राष्ट्रिय निकुञ्ज विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छन्। स्मारकको संख्या गणना गरेर गलत सूचना प्रवाह भइरहेको छ, त्यो सच्याउनु जरुरी छ।’

भक्तपुरको सिद्धपोखरी

प्रकाशित: April 19, 2021 | 01:51:00 काठमाडौं, सोमबार, वैशाख ६, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

कस्तो रहला आजको मौसम?

मंगलबार दिउँसो प्रदेश १, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा र बाँकी प्रदेशहरूका एक-दुई स्थानमा चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ
नेपाल समय
समाज

आज भारतीय शसस्त्र सीमा बलका प्रमुख नेपाल आउँदै

भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) का प्रमुख सुजोय लाल थाओसेन मंगलबार नेपाल आउँदै छन्। गृह मन्त्रालयका अनुसार नेपालको सशस्त्र प्रहरी (एपीएफ) र एसएसबीबीच आयोजना हुन लागेको वार्षिक समन्वय बैठकमा भाग लिन थाओसेन नेपाल आउन लागेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

आज दसैंको दोस्रो दिन, ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरिँदै

बडादसैंको दोस्रो दिन आज ब्रह्मचारिणी भगवतीको पूजा हुुँदैछ। घटस्थापना गरेसँगै नवदूर्गाका ९ वटा रूपहरूको पूजा गर्ने परम्परा छ। ब्रह्मचारिणी अर्थात् तपको आचरण गर्ने यी देवीको उपासनाले मनुष्यमा तप, त्याग, वैराग्य, सदाचार, संयमको वृद्धि हुन्छ भन्ने मान्यता छ।
नेपाल समय
समाज

यस्तो पनि कार्यालय : जहाँ न शौचालय छ, न त खानेपानीको प्रबन्ध

'बाहिर खेतमा दिसा–पिसाब बस्दा स्थानीयवासीको गाली र हप्काइ खानुपर्छ', अर्का सेवाग्राही सम्मरीमाइ–६ का बिहारी चौहानले भन्नुभयो, 'प्रतीक्षालय, शौचालय र एउटा ह्याण्डपाइपको व्यवस्था नभएको यस कार्यालयमा सेवाग्राही मात्र होइन, कर्मचारीलाई पनि सास्ती छ।'
नेपाल समय
समाज

अर्धचेत मुकेश : पिरोलिँदै बित्छन् कायस्थ परिवारको दसैँ

विगत १७ वर्षमाकस्ता चाडपर्व कति बिते शय्यामा सुतिरहेका काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपा नगरपालिका-८ का ‘ज्यूँदो शहीद’ मुकेश कायस्थलाई थाहा छैन।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना