मंगलबार, असोज ११, २०७९

४२ जिल्लामा पुग्यो ‘बाँदर तर्साउने बन्दुक’ 

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, शुक्रबार, फागुन २१, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

शुक्रबार, फागुन २१, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं– देशका अधिकांश जिल्ला बाँदरमा दुःख दिइरहेको छ। बाँदरले खेतबारीमा लगाएको बालीनाली र फलफूल क्षति गर्दा किसान हैरान छन्। 

नेपालमा अहिलेसम्म बाँदर नियन्त्रणको ठोस उपाय पहिचान भइसकेको छैन। यद्यपि नियन्त्रणका लागि ‘बाँदर तर्साउने बन्दुक’ को प्रयोग बढिरहेको छ।

स्याङ्जाका भविश्वर कोइरालाले गत वर्षदेखि बनाएको बन्दुक हाल देशका झन्डै ४२ जिल्लामा पुगिसकेका छन्।

कोइरालाकै निर्माण विधिलाई केही परिस्कृत गरेर राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रले पनि ‘बाँदर तर्साउने बन्दुक’ मागअनुसार निर्माण गरेर आपूर्ति गरिरहेको छ।

कोइरालाले बनाएका चार हजार र आविष्कार केन्द्रले बनाएको १५ सय गरी ५५ सय त्यस्ता बन्दुक देशभरका विभिन्न कृषक समूह तथा समुदायमा पुगिसकेको छ।

‘यो बन्दुक घरेलु प्रविधिको औजार हो र पोलिभिनाइल क्लोराइड (पीभीसी) पाइपको प्रयोग गरेर बनाइन्छ,’ कोइराला भन्छन्।

चार हजार बढी त्यस्ता बन्दुक बनाइसकेका कोइराला भन्छन्, ‘मागअनुसार बनाउँदै आपूर्ति हुँदै आएको छ। बन्दुकको माग गर्ने गाउँपालिका तथा नगरपालिकालाई मात्र दिने गरेका छौं। एकल व्यक्तिलाई दिँदैनौं।’

गाउँपालिका र नगरपालिकामार्पmत टोल तथा समुदायको कृषक समूह, कृषि सहकारीमा पुग्ने गरेको छ।

बन्दुक सानो, मझौला र ठूलो गरी तीन आकारमा बनाइएको छ। यसको मूल्य मूल्य क्रमशः १५ सय, दुई हजार र पच्चीस सय पर्ने कोइरालाले बताए।

कसरी काम गर्छ बन्दुकले?

बन्दुकमा पाइपको लामो सोली वा ढुंग्र्री हुन्छ। जसमा क्यालसियम कार्बोनाइटको झोल हालेर पानी मिसाइन्छ। सो मिश्रण केहीबेर हल्लाउँदा बाफ बन्छ। त्यो बाफलाई लाइटरले सल्काएपछि ठूलो आवाजमा विस्फोट हुन्छ।

‘वृद्धवृद्धा र केटाकटीलाई यसको आवाजबाट जोगाउनुपर्छ भने कुखुराजस्ता प्राणीको अगाडि पनि पड्काउनु हुँदैन,’ कोइराला भन्छन्।

प्रभावकारी होला त?

बाँदर किन खेती र बस्तीमा आयो भन्ने बारेमा गम्भीर अध्ययन नभईकन गरिने नियन्त्रण प्रयास सफल हुनेमा संरक्षणकर्मी राजु आचार्य शंका व्यक्त गर्छन्।

‘बाँदर किन आयो भन्ने थाहा पाउन सकिए पो नियन्त्रणका लागि के गर्ने भन्ने थाहा पाउन सकिन्छ। त्यो पाटोमा अध्ययन नै हुन सकेको छैन,’ आचार्य भन्छन्।

‘यी विधि बाली वा बस्तीमा आएका बाँदर भगाउने उपाय मात्र हुन्,’ आचार्य भन्छन्, ‘फेरि नेपालमा छरिएर रहेको बस्तीमा एउटा ठाउँमा धपाइयो भने अन्त जान्छन् त्यसले गर्दा पनि पूर्ण समाधान त हुँदैन।’

चतुवा विज्ञ यादव घिमिरे प्रविधिमार्फत बाँदर धपाउने कुरा दीर्घकालीन र प्रभावकारी नहुने तर्क राख्छन्। 

‘एक कालखण्डपछि बाँदरलाई त्यसको पनि बानी पर्छ’, घिमिरे भन्छन्, ‘फेरि त्यो आवाजले अरू प्राणीलाई नकारात्मक प्रभाव पर्छ भन्नेमा पनि सचेत हुनुपर्छ।’

जंगलमा चितुवाको संख्या घट्दा पनि बाँदरको संख्या बढेको घिमिरेको अनुमान छ।

‘समुदाय नजिकको वनमा जंगलको गुणस्तर बढाउन पनि बाँदर लक्षित फलफूल लाउने हो वा अन्य वैकल्पिक विधि अपनाउने हो त्यस बारेमा पनि सोच्नुपर्छ,’ घिमिरे भन्छन्। 

चराहरुको काल बन्दै बन्दुक 
अप्राकृतिक रुपमा ठूलो आवाज निकाल्ने बन्दुकको प्रयोग बढ्दा चरा संरक्षणकर्मी भने चिन्तित बनेका छन्।
ठूला आवाजसहितको विस्फाेटले मानिसलाई जस्तै चराहरुको कान सन्न हुन, दिमाग चक्कराउने र सक हुने गर्छ,’ चराको व्यवहारमा विद्यावारिधि गर्दै गरेका कमलराज गोसाइँ भन्छन्, ‘त्यस्तो विस्फाेेटले चराहरुलाई प्रकृतिमा कुनै अस्वाभाविक परिवर्तन हुन लागेको हो कि भनेर डराउँछन्।'
यस्तााे आवाजले भाले र पोथीको सञ्चार अवरुद्ध हुन पुग्छ र चराका प्रजनन क्षमता नास हुन सक्ने उनकाे भनाइ छ।
गाउँघरमा बाँदर नियन्त्रणको नाममा अनियमितता पनि हुने गरेको देखिएको चरा अवलोकनकर्ता टेक घर्ती मगर बताउँछन्।
'बाँदर नियन्त्रण गर्न भन्दै रातिराति पनि जंगल डुल्ने र कालिज, च्याखुरालगायतका प्रजातिको सिकार गर्ने अभ्यास बढिरहेको छ,’ घर्ती भन्छन्।
यसरी अनियन्त्रित रुपमा पड्काउने हो भने निश्चित रुपमा चराको प्रजनन प्रक्रिया खल्बलिन्छ,’ घर्ती भन्छन्, ‘विष्फोटले तर्सियो भने पोथीले अण्डा नै छोडेर हिँड्छ । अन्य साना प्राणीलाई पनि यसको असर पर्न सक्छ । त्यो कोणबाट सोचिएको पाइँदैन ।’
 

कृस्ती नाच्नेचौरमा नाच्न थाले बाँदर

 


प्रकाशित: March 5, 2021 | 06:08:00 काठमाडौं, शुक्रबार, फागुन २१, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

नाका नखुल्दा तिब्बतको च्याङ्‍ग्रा भित्रिन सकेन

व्यवसायीले मुस्ताङका च्याङ्‍ग्रा बजार भित्र्याएका छन्। बागलुङ, पर्वतसहित आसपासमा सोमबार च्याङ्‍ग्रा आइपुगेका हुन्। व्यवसायीले हप्तौँ लगाएर बर्सेनि दसैंमा च्याङ्‍ग्रा भित्र्याउँछन्। दसैँमा च्याङ्‍ग्राको माग उच्च हुन्छ।
नेपाल समय
समाज

शीत भण्डार सञ्चालनमा नआउँदा किसानलाई समस्या

किसानले उब्जनी गरेको फलफूल तथा तरकारी भण्डारण गर्ने स्थान नहुँदा जिल्लाका किसान तथा व्यवसायी समस्यामा परेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

सुर्तीजन्य पदार्थको खोलमा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश छाप्नुपर्ने

नेपालमा सुर्तिजन्य पदार्थबाट बनेका चुरोट खैनी लगायतको बट्टा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश र घातक रङ्गिन चित्र छाप्नुपर्ने अनिवार्य भएको छ।
नेपाल समय
समाज

सात वर्षपछि मनकामना मन्दिर परिसरको सत्तल पुनर्निर्माण गरिँदै

वि.सं. २०७२ सालमा गएको गोरखा भूकम्पले क्षति पुगेको प्रसिद्ध धार्मिकस्थल गोरखाको मनकामना मन्दिर परिसरमा रहेको सत्तल पुनःनिर्माण हुने भएको छ।
नेपाल समय
समाज

कस्तो रहला आजको मौसम?

मंगलबार दिउँसो प्रदेश १, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा र बाँकी प्रदेशहरूका एक-दुई स्थानमा चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना