मंगलबार, असोज ११, २०७९

पहाड चढ्दै बाघ

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, बिहीबार, पुष २, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

बिहीबार, पुष २, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं- पाटेबाघ अर्थात् रोयल बेंगल टाइगरको बासस्थान समथर मैदान हो। विज्ञहरुका अनुसार चुरे क्षेत्रभन्दा माथिको महाभारत पर्वत शृंखलामा बाघ बस्दैन।

सन् २०११ सम्म एक हजार मिटरभन्दा माथि नभेटिएको बाघ पछिल्ला केही महिना २५ सय मिटरमाथिको दुई स्थानमा देखिएका छन्।

सुदूरपश्चिम डडेल्धुराको भागेश्वर जैविक मार्गको दुई हजार ५०० मिटरमा २०७७ वैशाख १ गते पाटे बाघ भेटिएको थियो।
आठ महिनापछि इलामको सन्दकपुरको तीन हजार १६५ मिटर उचाइमा पनि पाटे बाघ भेटिएको पुष्टि भएको छ।

सन्दकपुरमा रेड पाण्डा (हाब्रे) को निगरानी गर्न राखिएका २० क्यामरामध्ये एउटामा कात्तिक २८ र मंसिर ६ मा बाघको फोटो कैद भएको थियो।

एक हजार मिटरमाथि पहिलो पटक भेटिएको बाघ। यो बाघको तस्बिर सन् २००१ मा स्वर्गीय प्रह्लाद योञ्जनले भुटानको २ हजार ७ सय मिटरको उचाइमा क्यामरा ट्रयाप विधिबाट लिएका थिए।

नेपालको पूर्वी क्षेत्रको यति उचाइमा बाघ देखिएको यो पहिलो घटना हो। पहाडी क्षेत्रमा पनि बाघ देखिन थालेपछि संरक्षणकर्मी उत्साहित भएका छन्।

सन् २००१ मा संरक्षण अनुसन्धानकर्मी प्रह्लाद योञ्जनले भुटानको थ्रुम्सिङला राष्ट्रिय निकुञ्जको दुई हजार ७६५ मिटरमा बाघ हिँडेको फोटो क्यामरा ट्र्याप विधिबाट लिएका थिए। यसलाई एक हजार मिटरमाथि बाघ भेटिएको पहिलो घटना मानिएको थियो।
भुटानमा जंगलको तराई–पहाडको शृंखला नखलबलिँदा बाघको वासस्थान यथावत् भएको उनको निष्कर्ष थियो। 

बाघको प्रिय आहारा टाकिन नामक चौपायाका कारण सो उचाइमा बाघ भेटिएको हुन सक्ने अनुमान योञ्जनले गरेका थिए।
‘पाँच÷छ सय वर्षअघि पहाडी क्षेत्रमा पनि बाघ हुन्थे,’ जुलोजिकल सोसाइटी लन्डनको नेपालस्थित कार्यालयसँग सम्बद्ध संरक्षणकर्मी हेमसागर बराल भन्छन्, ‘पहाडी क्षेत्रको घना जंगल मासिँदै गएपछि बाघ जंगल भएको समथर क्षेत्रमा साँघुरिन पुग्यो।’

संरक्षण कार्यमा भएको प्रभावकारी कामले बाघको संख्या बढेको उनी बताउँछन्। यस्तै देशमा वन क्षेत्र बढेका कारण पनि बाघले क्षेत्र विस्तार गरी पहाड चढेको हुन सक्ने बरालको अनुमान छ।

‘पछिल्लो समय पानीको खोजीमा नदी किनारा हुँदै बाघ पहाड लाग्ने गरेको देखिन्छ,’ बराल भन्छन्, ‘बाघको वासस्थानमा आहारा सीमित हुँदा र पानीको स्रोत सुक्दै जाँदा बाघ आफ्नो क्षेत्रबाहिर निस्कने गरेको पाइन्छ।’
नेपालमा पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा गरी २३५ बाघ छन्।

नेपाल प्रकृति संरक्षण कोषका जैविक विविधता केन्द्र प्रमुख बाबुराम लामिछाने बाघको बासस्थान क्षेत्रमा आहारा नहुँदा पनि बाघलाई समस्या परेको तर्क गर्छन्।

‘नेपालको पूर्वी क्षेत्रमा बाघ सम्बन्धी अध्ययन जहिले पनि सर्लाही, सप्तरी, महोत्तरी, सिन्धुली, उदयपुरलाई केन्द्रित गरियोे,’ लामिछाने भन्छन्, ‘ती क्षेत्रभन्दा पनि परको इलाममा बाघ देखिनुचाहिँ अलि आश्चर्यकै कुरा भयो। उचाइमा बाघ नबस्ने होइन। अब त्यता पनि अध्ययन केन्द्रित गरिनुपर्ने देखियो।’

उचाइका हिसाबले भुटानमा चार हजार मिटरमाथि तथा भारतमा ३५ सय मिटरमाथि बाघ बस्ने गरेको पाइएको छ।

बाघमा धनी नेपाल

इलामको सन्दकपुरको ३ हजार १ सय ६५ मिटरमा देखिएको बाघ।

नेपालमा बाघको संख्या उत्साहप्रद छ। प्रभावकारी संरक्षण अभियानले अरु वन्यजन्तुको संख्यासँगै बाघको संख्या पनि बढेको छ।
नेपालमा विगत १० वर्षमा पाटेबाघको संख्या १२१ बाट बढेर २३५ पुगेको छ।

संरक्षण तथा चोरी सिकारीमा भएको कमीले बाघको संख्या बढेको हो। 

विश्वबाटै लोप हुने अवस्थामा पुगेको पाटेबाघको संरक्षणमा चुनौती पनि थपिएको छ।
बाघले ओगोट्ने स्थान, उसलाई आवश्यक आहारा जीवजन्तुको उपलब्धता, खेल्ने घाँसे मैदान तथा खानेपानीको उचित व्यवस्थापन हुन नसके बाघ लोप हुन सक्छ।

एक सर्वेक्षणअनुसार १६ हजार १६१ वर्गकिमि क्षेत्रमध्ये ११ हजार ५७ वर्ग किमि (६८ प्रतिशत) मा बाघको उपस्थिति देखिएको तथा बाघ पाइने संरक्षित क्षेत्रमध्ये ९८ प्रतिशत क्षेत्रमा बाघको उपस्थिति देखिएको छ। संरक्षित क्षेत्रभन्दा बाहिर पनि बाघ पाइन्छ।

बाघले जंगलमा आफ्नो क्षेत्र निर्धारण गरी उक्त क्षेत्रमा अर्को बाघलाई बस्न नदिई लखेट्छ। तसर्थ जंगलको क्षमताभन्दा बाघको संख्या धेरै भएमा बुढा, कमजोर र अर्ध–वयस्क बाघ जंगलबाहिर निस्कन्छन्। त्यस्ता बाघले घरपालुवा जनावर र मानिसलाई आक्रमण गर्छन्।

केही वर्षयता चितवन निकुञ्जबाहिर निस्केका बाघमध्ये अधिकांश अर्ध–वयश्क बाघ छन्। सन् २०१० र अहिलेको बाघको संख्या लगभग बराबर हुनुले पनि चितवनमा बाघको संख्या उच्चतम भएको संकेत गर्छ।

‘बासस्थान सुधारको काम प्रभावकारी नहुँदा बाघलगायत अरु वन्यजन्तुको संख्या घट्न पनि सक्छ,’ संरक्षणविद् नवराज चापागाईं भन्छन्, ‘त्यसैले अब बाघ–मानवबीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण गर्ने उपाय अवलम्बन गर्नुपर्ने तथा प्रभावकारी संरक्षण योजना कार्यान्वयन गर्नुपर्ने देखिन्छ।’

इलामको सन्दकपुरको ३ हजार १ सय ६५ मिटरमा देखिएको बाघ।

चापागाईंका अनुसार अहिले बाघ र अन्य ठूला प्रजातिका जनावरकोे बासस्थानमा फैलिएको माइकानिया माक्रान्थालगायतका मिचाहा झारको प्रकोप संरक्षणमा ठूलो चुनौती बनेको छ। 

विश्वभर बाघको संख्या तीन हजार ८९० छ। बाघको उपलब्धताको हिसाबले नेपाल आठौं स्थानमा छ।

सन् २०१६ को तथ्यांकअनुसार बाघको संख्या सबैभन्दा बढी भारतमा दुई हजार २२६ र सबैभन्दा कम लाओसमा दुई छ।
यी मुलुकबाहेक इन्डोनेसिया, कम्बोडिया, चीन, थाइल्यान्ड, बंगलादेश, भुटान, भियतनाम, मलेसिया, म्यानमार र रुसमा पनि पाटेबाघ पाइन्छ।


प्रकाशित: December 17, 2020 | 08:15:00 काठमाडौं, बिहीबार, पुष २, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

आयोगले प्रदेशतर्फ समानुपातिकको मतपत्र छपाइ सक्यो

निर्वाचन आयोगले प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनका लागि समानुपातिकतर्फको मतपत्र छपाइको काम सकेको छ। दुई करोड एक लाख मतपत्र छपाइको काम सकिएको आयोगले जनाएको छ।
नेपाल समय
समाज

रैथाने धानको अनुसन्धान गरिँदै

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय वनस्पति अनुसन्धान विभागले सुदूरपश्चिमका तीन जिल्लामा रैथाने धानमा अनुसन्धान थालेको छ।
नेपाल समय
समाज

नाका नखुल्दा तिब्बतको च्याङ्‍ग्रा भित्रिन सकेन

व्यवसायीले मुस्ताङका च्याङ्‍ग्रा बजार भित्र्याएका छन्। बागलुङ, पर्वतसहित आसपासमा सोमबार च्याङ्‍ग्रा आइपुगेका हुन्। व्यवसायीले हप्तौँ लगाएर बर्सेनि दसैंमा च्याङ्‍ग्रा भित्र्याउँछन्। दसैँमा च्याङ्‍ग्राको माग उच्च हुन्छ।
नेपाल समय
समाज

शीत भण्डार सञ्चालनमा नआउँदा किसानलाई समस्या

किसानले उब्जनी गरेको फलफूल तथा तरकारी भण्डारण गर्ने स्थान नहुँदा जिल्लाका किसान तथा व्यवसायी समस्यामा परेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

सुर्तीजन्य पदार्थको खोलमा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश छाप्नुपर्ने

नेपालमा सुर्तिजन्य पदार्थबाट बनेका चुरोट खैनी लगायतको बट्टा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश र घातक रङ्गिन चित्र छाप्नुपर्ने अनिवार्य भएको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना