मंगलबार, असोज ११, २०७९

सलहको जोखिममा धान खेती

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, सोमबार, असार १५, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

सोमबार, असार १५, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

अनुकूल मौसम, उन्नत जातको बिउ, पर्याप्त जनशक्ति, सिँचाइ र मल धान उत्पादनका आवश्यक तत्त्व हुन्। यस पटक यी धेरै कुरा उपलब्ध रहेकाले धान उत्पादन बढ्ने विज्ञ बताउँछन्।

नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्को राष्ट्रिय धानबाली कार्यक्रमका प्रमुख डा. रामवरण यादवले मौसम अनुकूल भएका कारण यस वर्ष धान उत्पादन बढ्न सक्ने बताए।

‘वर्षा पनि समयमै भएको छ। मौसम भविष्यवाणी अनुकूल भएकाले उत्पादन बढ्न सक्छ’, डा. यादवले भने।

माटोको गुणस्तर र अनुकूल वातावरण भएमा एक किलो धान उत्पादन गर्न झन्डै २५ सय लिटर पानी चाहिने डा. यादव बताउँछन्।

एक दशकको कृषिको वृद्धिदर ३.२ प्रतिशत छ। यो वर्ष पनि सोही हाराहारी वृद्धि हुने अनुमान उनको छ।

‘कृषिबाट श्रम पलायन हुँदा तथा खेतीयोग्य जमिन बाँझो बस्ने र प्लटिङ गर्ने प्रवृत्तिले कृषि क्षेत्र कमजोर हुँदै छ,’ अर्थशास्त्री प्रा. गेहेन्द्रप्रसाद दाहाल भन्छन्, ‘यद्यपि उन्नत खेती तथा प्रविधिको उपलब्धताका कारण धान उत्पादन बढेको छ।’

कोरोना भाइरस जोखिमका कारण यसपल्ट धेरै जनशक्ति गाउँठाउँमा रहेकाले रोपाइँ समयमै हुने उनको भनाइ छ।

सरकारको पछिल्लो अध्ययनअनुसार सबैभन्दा बढी धान उत्पादन प्रदेश २ मा २७ प्रतिशत र प्रदेश ५ मा २२ प्रतिशत हुन्छ। कर्णाली प्रदेशमा सबैभन्दा कम २.६ प्रतिशत धानखेती हुन्छ।

नेपालमा चामलको उपलब्धता बढे पनि वितरणमा समानता छैन। सन् १९८० को दशकमा करिब १ करोड ५० हजार जनसंख्यालाई प्रतिव्यक्ति झन्डै १ सय ७० केजी चामल उपलब्ध थियो।

सन् २०१७ मा आइपुग्दा २ करोड ९० लाख ६० हजार जनसंख्यालाई २ सय ११ केजी चामल उपलब्ध छ।

‘वितरण व्यवस्था प्रभावकारी नहुँदा सबै जनताले समान रुपमा चामल उपभोग गर्न पाएका छैनन्,’ अर्थशास्त्री प्रा. गेहेन्द्रप्रसाद दाहाल भन्छन्, ‘हामीले धान दिवस मनाइरहँदा चामलको न्यायोचित वितरणलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ ।’

नेपाललाई वार्षिक झन्डै ६० लाख मेट्रिक टन धान आवश्यक पर्छ। गत वर्षको उत्पादन ५५ लाख ५५ हजार मेट्रिक टन थियो। नपुग धान भारतबाट आयात गरिन्छ।

कोरोनामय रोपाइँ

कोरोनाका कारण कृषि मन्त्रालयले सामाजिक दूरी राखेर रोपाइँ गर्न निर्देशन दिएको छ। नियमअनुसार २५ जनाभन्दा बढी रोपाहार र लाठे भेला हुन पाइँदैन।

रोपाइँ गर्दा दुई जना बीच ६ फिटको दूरी हुनुपर्ने, रोपाइँ गर्ने ठाउँ वरपर हात धुने साबुन, स्यानिटाइजर राख्नुपर्ने नियम छ।

संघीय सरकारले खुमलटारस्थित नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् परिसरमा धान दिवसको कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ।

प्रदेश २ को जनकपुरमा रहेको राष्ट्रिय धान बाली अनुसन्धान कार्यक्रम परिसरमा धान दिवसको विशेष कार्यक्रम आयोजना गर्यो।

१७ औं धान दिवस मनाइरहँदा कृषि मन्त्रालयले सलहबाट जोगिन किसानलाई रोपाइँ पछि सार्न अनुरोध गरेको छ।

कोरोना महामारीले आक्रान्त किसानलाई सलहले रोपाइँका बेला थप आतंकित बनाएको छ। कृषि मन्त्रालयका प्रवक्ता हरिबहादुर केसीले केही केही ठाउँमा सलह देखिएकाले रोपाइँ सार्न अनुरोध गरेको जानकारी दिए।

‘सलह कुनै पनि ठाउँमा स्थायी रुपमा बस्दैन। दुई दिनमै अन्यत्र लाग्छ,’ केसीले भने, ‘सलह गएपछि रोपाइँ गर्न अनुरोध गरिएको हो। त्यस्तै अन्यत्र पनि सलह अवस्था बुझेर मात्र रोपाइँ गर्नु उपयुक्त हुन्छ।’

मलमा सधैं गोलमाल

कोरोना महामारीका कारण मलको ढुवानीमा केही ढिलाइ भए पनि मलको हाहाकार नहुने कृषि मन्त्रालयका प्रवक्ता हरिबहादुर केसी बताउँछन्।

‘सरकारले किनेको मल ढुवानी भइरहेको छ,’ केसीले भने, ‘यो वर्ष किसानले मल नपाउने अवस्था हुन्न।’

नेपालमा वार्षिक ७ लाख मेट्रिक टन रासयनिक मल खपत हुन्छ। मागको आधा मात्रामा पनि मल उपलब्ध हुन सक्दैन। गत आवमा सरकारले ३ लाख २७ हजार ५ सय २५ मेट्रिक टन मल खरिद गरेको थियो।

सरकारले नाइट्रोजन, फस्पोरस र पोटासमा अनुदान दिन्छ। अनुदानको मल कृषि सामग्री कम्पनी र साल्ट ट्रेडिङमा दर्ता भएका सहकारीले मात्र खरिदबिक्री गर्छन्।

कृषि सामग्री कम्पनीमा दर्ता भएका ५२ सय सहकारी डिलर तथा साल्ट टे«डिङमा दर्ता भएका २३ सय सहकारी डिलरमार्फत मल देशभरका किसानसम्म पुग्छ।

‘कृषि मन्त्रालयले प्रत्यक्ष रुपमा किसानलाई दिएको सुविधा भनेको यही मलमा अनुदान हो,’ खाद्यका लागि कृषि अभियानका उद्धव अधिकारी भन्छन्, ‘तर किसानले कहिल्यै पनि सहज रुपमा पाउन सकेका छैनन्।’


प्रकाशित: June 29, 2020 | 17:10:45 काठमाडौं, सोमबार, असार १५, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

कस्तो रहला आजको मौसम?

मंगलबार दिउँसो प्रदेश १, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा र बाँकी प्रदेशहरूका एक-दुई स्थानमा चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ
नेपाल समय
समाज

आज भारतीय शसस्त्र सीमा बलका प्रमुख नेपाल आउँदै

भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) का प्रमुख सुजोय लाल थाओसेन मंगलबार नेपाल आउँदै छन्। गृह मन्त्रालयका अनुसार नेपालको सशस्त्र प्रहरी (एपीएफ) र एसएसबीबीच आयोजना हुन लागेको वार्षिक समन्वय बैठकमा भाग लिन थाओसेन नेपाल आउन लागेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

आज दसैंको दोस्रो दिन, ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरिँदै

बडादसैंको दोस्रो दिन आज ब्रह्मचारिणी भगवतीको पूजा हुुँदैछ। घटस्थापना गरेसँगै नवदूर्गाका ९ वटा रूपहरूको पूजा गर्ने परम्परा छ। ब्रह्मचारिणी अर्थात् तपको आचरण गर्ने यी देवीको उपासनाले मनुष्यमा तप, त्याग, वैराग्य, सदाचार, संयमको वृद्धि हुन्छ भन्ने मान्यता छ।
नेपाल समय
समाज

यस्तो पनि कार्यालय : जहाँ न शौचालय छ, न त खानेपानीको प्रबन्ध

'बाहिर खेतमा दिसा–पिसाब बस्दा स्थानीयवासीको गाली र हप्काइ खानुपर्छ', अर्का सेवाग्राही सम्मरीमाइ–६ का बिहारी चौहानले भन्नुभयो, 'प्रतीक्षालय, शौचालय र एउटा ह्याण्डपाइपको व्यवस्था नभएको यस कार्यालयमा सेवाग्राही मात्र होइन, कर्मचारीलाई पनि सास्ती छ।'
नेपाल समय
समाज

अर्धचेत मुकेश : पिरोलिँदै बित्छन् कायस्थ परिवारको दसैँ

विगत १७ वर्षमाकस्ता चाडपर्व कति बिते शय्यामा सुतिरहेका काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपा नगरपालिका-८ का ‘ज्यूँदो शहीद’ मुकेश कायस्थलाई थाहा छैन।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना