बिहीबार, असोज २०, २०७९

'तराईमा फैलन सक्छ सलह'

यो किराकाे बथानले भारतका पाँच लाख हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाएको मकै, गहुँ, तोरी, कपास, मसलाबाली खाइदिएको छ।
महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, शनिबार, जेठ १७, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

शनिबार, जेठ १७, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

कोरोना भाइरस महामारीका बेला भारतका केही राज्यमा सलहले बाली सखाप पारिरहेको छ। यो किराकाे बथानले भारतका पाँच लाख हेक्टर क्षेत्रफलमा लगाएको मकै, गहुँ, तोरी, कपास, मसलाबाली खाइदिएको छ। पञ्जाब, हरियाणा,राजस्थान, उत्तरप्रदेश तथा उत्तराखण्डमा बढी क्षति गरेको भारतीय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

भारतमा मध्यपूर्व हुँदै पाकिस्तानबाट सलह आएको बताइएको छ। सीमावर्ती उत्तर प्रदेश र उत्तराखण्डमा प्रवेश गरिरसकेको सलह नेपालमा आउने सम्भावना प्रबल छ।

सलह प्रवेश गर्‍याे भने पहिलो चरणमा कञ्चनपुरदेखि दार्चुलासम्मको बाली सखाप पार्ने निश्चित छ। यसको औसत यात्रा दिनमा झन्डै एक सय ५० किलोमिटरसम्म हुन्छ।

सलहको गतिविधि मौसममा भर पर्ने प्राणीशास्त्री डा. ईशान गौतम बताउँछन्। उनका अनुसार प्रत्येक मनसुनमा सलह देखिँदै आएको हुँदा नेपालमा पनि प्रवेश गर्ने सम्भावना पर्याप्त छ।

‘नआए त राम्रै हो तर आउँदैन भनेर ढुक्क हुने अवस्था छैन’, प्राणीशास्त्रका सहप्राध्यापक डा. गौतम भन्छन्, ‘त्यसका लागि समुदायलाई सचेत बनाउँदै स्थानीय स्तरमा टोली बनाएर तयारी अवस्थामा राख्नुपर्छ।’

विश्व सलहमुक्त नहुन्जेल सजग भइरहनुपर्ने बागवानीविद् शिवबहादुर नेपाली बताउँछन्। ‘एफएओले मध्यपूर्वमा दसौं वर्ष लगाएर सलह नियन्त्रण गरेको थियो। कतै बाँकी बिउबाट फेरि यसको संख्या बढेको हो,’ नेपाली भन्छन्, ‘सीमावर्ती राज्यमा बाली विनाश गरिरहेकाे सलह नेपालको तराईमा छिट्टै फैलिन सक्छ।’

के हो सलह ?

सलह कराेडाैंकाे समूहमा उड्ने फट्याङग्रा प्रजातिको किरा हो। यसको पछाडिको खुट्टा मोटो हुन्छ। मरुभूमि क्षेत्रमा पाइने किरा भएकाले उच्च तापक्रम अर्थात् ४० देखि ४५ डिग्री सेल्सियससम्म बाँच्छ र यो तापक्रममै यो बढी सक्रिय हुन्छ। त्रिवि प्राणीशास्त्रका सहप्राध्यापक प्रेमबहादुर बुढाले भने, ‘२० डिग्रीभन्दा कम तापक्रम भयो भने याे सक्रिय हुँदैन।’

समूहमा बस्ने यो किराले साथीको नक्कल गर्ने गर्दछ। ‘एउटाले जे गर्‍यो अर्कोले त्यही गर्ने बानी हुन्छ। भेडाले अगुवाको नक्कल गरेजस्तै यसले पनि साथीको नक्कल गर्छ’, बुढाले भने।  दिउँसो सक्रिय हुने सलह तापक्रम बढेमा राति पनि सक्रिय हुन्छ।

सलह पचासौं किलोमिटरसम्म लाममा उड्छ। ‘हावा जता जान्छ यो पनि त्यतै जान्छ। वयश्क सहलले एकै पटकमा सय दुई सय किलोमिटर यात्रा गर्न सक्छ’ उनले भने। एउटा समूहले ३५ हजार मान्छेको खान्की खाइदिन सक्छ।

सलहले एकैपटक ६० देखि ८० वटा अण्डा पार्छ। जीवनकालमा यसले तीन पटकसम्म अण्डा पार्छ। अण्डाबाट निस्केको एक महिनादेखि वयश्क हुन्छ। ६० देखि ७० दिन भएपछि अण्डा पार्न थाल्छ।

यसको आयु चारदेखि पाँच महिनासम्मको हुन्छ। विभिन्न अध्ययनअनुसार यसले दस दिनमा पाँच हजार किलोमिटरसम्म यात्रा गर्छ। यस्तै पाँचदेखि सात हजार फिटमाथिसम्म उडेको पुष्टि भएको विज्ञ बताउँछन्।

समुद्री छेउ, जहाँ यसको प्रकोप रहेको हुन्छ, त्यस्ता ठाउँमा आउने समुद्री आँधीले यसलाई परपरसम्म पुर्‍याइदिन्छ। एक किलोमिटरमा चारदेखि आठ करोडसम्म सलह हुन्छन्। एक किलोमिटरमा हुने सलहले ३५ हजार मान्छेको खान्की एकै दिनमा खाइदिने विज्ञ बताउँछन्। ‘यसले भए भरको सबै बाली ठुटै पारेर खाइदिन्छ,’ नेपाली भन्छन् ।

यसको सक्रियता जेठदेखि असोजसम्म देखिन्छ । तर जलवायु परिवर्तनका कारण मनसुनी समय परिवर्तन हुँदा यो किराको जीवनचक्र पनि फेरिँदै गएको छ। यसले मान्छे र जनावरलाई आक्रमण गरेको भेटिएको छैन। साथै, कुनै संक्रामक रोग पनि सार्दैन।

जानकार भन्छन्, काठमाडौंमा तारेर खाइयो

काठमाडौंमा २००३/४ सालमा र २०१९ सालमा सलह आएको जानकार बताउँछन्। ‘२००३/४ सालतिर नेपालमा सलह आएको थियो। म दसएघार वर्षको थिएँँ,’ बागवानीविद् शिवबहादुर नेपाली सम्झन्छन्, ‘त्यतिखेर सलहलाई कराईमा तारेर बाटोबाटोमा बेच्न राखेका थिए। मैले पनि खाएको थिएँ।’

अर्का प्राणीशास्त्री प्रेमबहादुर बुढाले २०१९ मा नेपालमा पनि सलह आएको पढेको बताए। ‘त्यतिखेर के कति क्षति गर्‍यो भन्ने अभिलेखचाहिँ पाएको छैन,’ उनले भने ।

साउदी अरेबियाले सलहलाई बियरसँग खाने स्न्याक्सका रुपमा विकास गरिरहेको नेपालीले बताए। भारत, चीनमा पनि सलह तारेर खाने गरिन्छ।

‘सलहमा प्रोटिन, फ्याट, जिंक, प्रोटिन, क्याल्सियमको मात्रा बढी हुने हुँदा यसलाई खाँदा हानि गर्दैन तर यसको पछाडिको खुट्टा नगल्ने हुँदा त्यो खानु हुँदैन’, प्राणीशास्त्री डा. गौतम भन्छन्।

गौतमका अनुसार यो मान्छे तथा प्राणी दुवैले खान हुन्छ तर विषादी प्रयोग भएको चाहिँ हुनु भएन। ‘सलहको पेटमा भएको स्टेराइलले मुटुका बिरामीलाई फाइदा पुग्ने प्रमाणित भइसककेको छ,’ डा. गौतम भन्छन्, ‘कुखुरा तथा माछाको दाना बनाउन पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।’

कसरी नियन्त्रण गर्ने ?

सलह नियन्त्रणको पहिलो उपाय विषादी नै हो। नीमको पात, गुँड, धुर, गुइँठा, जडिबुटी बालेर धुवाँ पारिदिँदा पनि सलह भाग्ने विज्ञ बताउँछन्। रुख र बारीमा बसेका बेला राति ठूलाठूला जाली बनाएर संकलन गरेर पनि यसलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

सलहको अथाह संख्या नै तनावको कुरा भएको उनी बताउँछन्। ‘थोरै हुन्थे भने जसरी पनि व्यवस्थापन गर्न सकिन्थ्यो होला तर साह्रै धेरै हुने भएकाले विषादीबाहेकको उपायबाट व्यवस्थापन गर्न सकिन्न,’ बुढा भन्छन्, ‘विदेशमा हवाईजहाजबाट विषादी छर्छन् भने भारतमा ठूला ट्याक्टरमा विषादी हालेर छर्दै हिँड्छन्। साना मेसिनले छर्केर त साध्य नै लाग्दैन।’ 

सलह नियन्त्रणका लागि मालाथिएन, फेनिट्रोथिएनलगायत विषादी प्रयोग गरिन्छ।

एफओए भन्छ, नेपालमा आउने सम्भावना छैन

विश्व खाद्य संगठन (एफएओ) को सलह निगरानी निकायले नेपालमा सहल पुग्न नसक्ने अनुमान गरेको छ। एफएओले गत बुधबार नेपालसहित बांग्लादेश तथा दक्षिण भारतमा सलह पुग्न नसक्ने बताएको हो।

सलहको गति, संख्या तथा वायुको वहावका आधारमा सलह कता जान्छ भनेर एफएओले निगरानी गरिरहेको छ।


प्रकाशित: May 30, 2020 | 16:00:00 काठमाडौं, शनिबार, जेठ १७, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

करेन्ट लागेर दाजु–भाइको मृत्यु, आमा–छोरा घाइते

करेन्ट लागेर धनुषाको जनकपुरधाममा दाजु–भाइको मृत्यु भएको छ भने आमा–छोरा घाइते भएका छन्।
नेपाल समय
समाज

भैरहवाबाट काठमाडौंका लागि उडेको बुद्ध एयर विमान जनकपुरधाममा अवतरण

खराब मौसमका कारण भैरहवाबाट काठमाडौँका लागि उडेको बुद्ध एयरको विमान जनकपुरधाममा अवतरण गरेको छ।
नेपाल समय
समाज

प्रतिकूल मौसका कारण पोखराबाट हुने उडान रद्द

लगातारको वर्षाका कारण काठमाडौंबाट पोखरामा हुने र पोखराबाट अन्य विमानस्थलमा हुने सबै उडान रद्द भएका छन्।
नेपाल समय
समाज

वर्षा जारीः पृथ्वीराजमार्ग सञ्चालनमा, ग्रामीण सडकहरु अवरुद्ध

पृथ्वीराजमार्ग अन्तर्गत धादिङका केही ठाउँमा पहिरा गएपनि अन्य ठाउँको पहिरा हटाएर राजमार्ग सञ्चालनमा आएको छ। धादिङको गजुरी गाउँपालिका–६ जरेखेतमा भने केही बेर अगाडि पहिरो खसेर राजमार्ग अवरुद्ध भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय धादिङका प्रहरी नायब उपरिक्षक श्यामबहादुर खत्रीले जानकारी दिए।
नेपाल समय
समाज

बारा बस दुर्घटना अपडेट : ९ जनाको सनाखत, घाइते १६ जनाको भरतपुरमा उपचार हुँदै

बाराको जितपुर सिमरा उपमहानगरपालिका–२२ अमलेखगञ्जमा बस दुर्घटनामा परी मृत्यु भएका नौजनाको सनाखत भएको छ। बस दुर्घटनामा मृत्यु हुनेको संख्या १६ पुगेको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना