मंगलबार, असोज ११, २०७९

आगन्तुक चरा जाेगाउनै कठिन

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, शनिबार, वैशाख २७, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

शनिबार, वैशाख २७, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

जैविक विविधताका आधारमा नेपाल विश्वको २५ औं र एसियाको ११ औं स्थानमा छ। पन्छी विविधतामा पनि नेपाल धनी छ।
नेपालमा ८ सय ८८ प्रजातिका चरा अभिलेख भएका छन्। तिनमा घुमन्ते चराको संख्या झन्डै ३ सय छ। त्यस्तै, ३ सय ८९ प्रजातिका जंगली चरा पाइन्छन् भने ४५ प्रजाति गर्मीयाममा आउने घुमन्ते प्रजाति हुन्।

विश्वमा पाइने कुल चरा प्रजातिको ८ प्रतिशत नेपालमा पाइन्छन्। शनिबार १५ औं विश्व आगन्तुक चरा दिवस। लकडाउनका कारण कार्यक्रम हुन पाएनन्। यद्यपि विविध संघसंस्थाले आआफ्नै ढंगमा आगन्तुक चरा दिवस मनाए।

चराविद् हेमसागर बरालले दिवसकै अवसरमा संरक्षणकर्मीसँग भर्चुअल छलफल चलाए।  चितवनमा रहेको बर्ड एजुकेसन सोसाइटीले पनि विश्व आगन्तुक चरा दिवस मनाएको छ। सोसाइटीले चुरे क्षेत्रमा चरा अवलोकन कार्यक्रम गर्यो।

नेपालमा धरै चरा पाइने जिल्ला चितवन हो। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा मध्यवर्ती क्षेत्रमा विश्वव्यापी रुपमा तथा राष्ट्रिय रुपमा संकटापन्न चरा प्रजाति पाइने हुँदा सो क्षेत्रमा संरक्षण गतिविधि प्रभावकारी बनाउनुपर्ने विज्ञहरुको धारणा छ।

साथै, कोसीटप्पुमा पनि दिवस मनाइयो। त्यहाँ कोसी बर्ड सोसाइटीले चरा अवलोकन कार्यक्रम आयोजना गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय संस्था बर्डलाइफ इन्टरनेसनलले नेपालका विभिन्न ३७ स्थानलाई महत्त्वपूर्ण चरा क्षेत्रका रुपमा पहिचान गरेको छ। ती क्षेत्रले नेपालको कुल भूमीको २७ प्रतिशत ओगट्छ। हालसम्म १७ वटा चरा संरक्षण क्षेत्रमा प्रभावकारी क्रियाकलाप भएका छन्।

वासस्थान संकट

चराका लागि सबभन्दा ठूलो चुनौती वासस्थानको संकट हो। ‘बस्ने ठाउँ नै नभएपछि चराले कहाँ गुड बनाउने? कहाँ बच्चा कोरल्ने? त्यसैले वासस्थान नासिनु चरा नासिनुसरह हो,’ चराविद् हेमसागर बराल भन्छन्, ‘वासस्थान नासिएपछि चराको संख्या खण्डित हुन्छ।’

नेपालमा पाइने चरामध्ये ८ प्रजाति लोप भइसकेको उनी बताउँछन्। ती ८ प्रजाति नदेखिएको १ सय ५० वर्ष भइसकेको छ।

त्यस्तै, सन् २०१६ को अध्ययनमा १ सय ६८ प्रजातिको चरा संकटमा परेको देखिएको थियो। ‘अरु चराचाहिँ संकटमा छैनन् भन्ने होइन,’ बराल भन्छन्, ‘वातावरण विनाश र संरक्षणको सोचबिनाको विकासलाई निरन्तरता दिइरहने हो भने चरा प्रजाति घट्दै जान्छ।’

वन विनाश

चरा संकटमा पर्नुका केही कारण छन्। खेती विस्तार गरिँदा चरा संकटमा परे। सहरीकरण बढ्दै जाँदा तथा जंगल मासिँदा पनि चरा संकटमा परे।
कतिपय चरा एउटै रुखमा मात्र बस्छ। त्यस्तो रुख मासिँदा पनि चरा मासिए। ‘चरालगायत अन्य वन्यजन्तु संकटमा परेको मानवीय क्रियाकलापले हो,’ बराल भन्छन्, ‘मानव निर्मित समस्यालाई मानवले नै निराकरण गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ।’

पछिल्लो समय जनसंख्या बढ्यो भने चराको संख्या घट्यो। खेती गर्नुपर्दा वन विनाश भए । चराको वासस्थान मासियो र संख्या घट्यो।
‘विकास निर्माणलाई गति दिँदा विद्यालय, विश्वविद्यालय, सडक, अस्पताल बनाउन वन क्षेत्र नै मासिँने हुँदा प्राणीको वासस्थान खुम्चिँदै गएको छ, जसका कारण चराको संख्या पनि संकुचित हुँदै गएको हो,’ बराल भन्छन्।

सीमसार संकटमा पर्दा पनि चरा संकटमा परे। नेपालमा भएको १० वटा सीमसारमा सबैको प्रभावकारी संरक्षण हुन सकेको छैन।
जैविक विविधताका लागि घाँसेमैदान महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। विगतमा घाँसेमैदान भएका ठाउँमा अहिले खेती वा वस्ती छ। घाँसे मैदान अभावमा पनि चरा संरक्षण चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

सकारात्मक पक्ष

संरक्षणको क्षेत्रमा देखिएको एउटा सकारात्मक पक्ष हो, सचेत युवापुस्ता। प्रकृति र वन्यजन्तुलाई संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने चेतना युवापुस्तामा छ। संरक्षणका प्रभावकारी काम युवा पुस्ताले नै हाँकेका छन्।

संरक्षण पक्षमा भएको अर्को सकारात्मक पक्ष हो, राष्ट्रपति चुरे संरक्षण कार्यक्रम। ‘चुरे धेरै हिसाबले महत्त्वपूर्ण छ। किनभने तराईमा बाढी आउँदा जीवजन्तुले चुरेमा आएर आफूलाई जोगाउँथे। त्यस हिसाबले चुरे जीवजन्तुको बिउको भण्डार हो भन्न सकिन्छ,’ बराल भन्छन्, ‘त्यस्तै, चुरे ‘वाटर सेड’ हो। यसले पानी तानेर ‘वाटर टेवल’लाई माथि ल्याउन मद्दत गरेको हुन्छ। त्यस्तै, पहाडबाट बग्ने पानीहरुलाई फिल्टर गरेको हुन्छ।’

चुरे हुँदै तराई पुगेका नदीहरुमा बढी मानवीय अन्तरक्रिया पाइन्छ।

‘संरक्षणका प्रयासमा भएको उदाहरणीय काम गिद्ध रेस्टुरेन्ट पनि हो,’ बराल भन्छन्, ‘गिद्ध संरक्षणका लागि खाना उपलब्ध गराउन गिद्ध रेस्टुरेन्टले गरेको प्रयासले उच्च मृत्यु दर उल्लेखनीय रुपमा कम भएको छ।’ संरक्षणमा भएको प्रयासले सकारात्मक परिणाम देखिएको उनी बताउँछन्।


प्रकाशित: May 9, 2020 | 18:59:00 काठमाडौं, शनिबार, वैशाख २७, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

रैथाने धानको अनुसन्धान गरिँदै

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको केन्द्रीय वनस्पति अनुसन्धान विभागले सुदूरपश्चिमका तीन जिल्लामा रैथाने धानमा अनुसन्धान थालेको छ।
नेपाल समय
समाज

नाका नखुल्दा तिब्बतको च्याङ्‍ग्रा भित्रिन सकेन

व्यवसायीले मुस्ताङका च्याङ्‍ग्रा बजार भित्र्याएका छन्। बागलुङ, पर्वतसहित आसपासमा सोमबार च्याङ्‍ग्रा आइपुगेका हुन्। व्यवसायीले हप्तौँ लगाएर बर्सेनि दसैंमा च्याङ्‍ग्रा भित्र्याउँछन्। दसैँमा च्याङ्‍ग्राको माग उच्च हुन्छ।
नेपाल समय
समाज

शीत भण्डार सञ्चालनमा नआउँदा किसानलाई समस्या

किसानले उब्जनी गरेको फलफूल तथा तरकारी भण्डारण गर्ने स्थान नहुँदा जिल्लाका किसान तथा व्यवसायी समस्यामा परेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

सुर्तीजन्य पदार्थको खोलमा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश छाप्नुपर्ने

नेपालमा सुर्तिजन्य पदार्थबाट बनेका चुरोट खैनी लगायतको बट्टा ९० प्रतिशत चेतनामूलक सन्देश र घातक रङ्गिन चित्र छाप्नुपर्ने अनिवार्य भएको छ।
नेपाल समय
समाज

सात वर्षपछि मनकामना मन्दिर परिसरको सत्तल पुनर्निर्माण गरिँदै

वि.सं. २०७२ सालमा गएको गोरखा भूकम्पले क्षति पुगेको प्रसिद्ध धार्मिकस्थल गोरखाको मनकामना मन्दिर परिसरमा रहेको सत्तल पुनःनिर्माण हुने भएको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना