मंगलबार, असोज ११, २०७९

काठमाडौंमा चितुवाबाट आक्रमणको डर कति ?

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, शुक्रबार, वैशाख २६, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

शुक्रबार, वैशाख २६, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

प्राध्यापक मदनकुमार रिमालले गत आइतबार फेसबुकमा एउटा पोस्ट गरे, ‘त्रिभुवन विश्वविद्यालय परिसरमा प्रात तथा साँझमा भ्रमण गर्नेहरु सावधान। त्रिवि जंगल क्षेत्रमा चितुवा विचरण गरिरहेको छ।’ उनले सहकर्मीबाट प्राप्त चितुवाको फोटो पनि पोस्ट गरेका छन्।

त्रिवि परिसरमा लकडाउनको सुनसानमा मात्र होइन विगत सातआठ वर्षदेखि चितुवा देखिँदै आएको हो।

स्थानीयका अनुुसार पछिल्ला दिनमा कीर्तिपुरमा तीनवटा चितुवा देखिएका छन्। कुनै चितुवा आफ्ना छाउरासँग हिँडेको पाइएको छ। यी चितुवा नजिकै जंगलबाट आएको हुनसक्ने विज्ञ बताउँछन्।

काठमाडौं उपत्यका वरिपरिका डाँडा चितुवाको वासस्थान हो। कुनै जंगल छोडेर बस्तीतिर आउने विज्ञको अनुमान छ। ‘आहारको खोजी र हिँडडुलका क्रममा चितुवा कहिलेकाहीं बस्तीमा आउँछ,’ चितुवाबारे अनुसन्धान गरिरहेका यादव घिमिरे भन्छन्, ‘कीर्तिपुरमा देखिएका चितुवा वरिपरिबाटै आएका हुन सक्छन्।’

विगतमा बल्खु, बानेश्वर, महाराजगन्जबाट पनि चितुवालाई नियन्त्रणमा लिइएको थियो। यस्तै गोठाटार, मच्छेगाउँ, कागेश्वरीलगायतका ठाउँमा पनि चितुवा देखिएका थिए। चन्द्रागिरी, नागार्जुन, शिवपुरी, फुलचोकी आसपासका क्षेत्रमा त प्रायः चितुवा देखिन्छन्।

‘पहिला वन क्षेत्र धेरै थियो। खेतबारी टन्नै र बस्ती पातलो थियो,’ घिमिरे भन्छन्, ‘अहिले बनको सीमासम्मै बस्ती पुगेको छ अनि वन्यजन्तु बस्तीतिर देखिन थालेका हुन्।’

वन क्षेत्रमा चितुवाको संख्या बढेर वा आहाराको खोजीमा चितुवा बस्तीतिर आएको हुन सक्ने उनी बताउँछन्।
कीर्तिपुरमा चितुवा देखिएको केही दिनपछि २४ वैशाखमा अर्को समाचार आयो– चन्द्रागिरीमा मानिसलाई आक्रमण गर्ने चितुवा मारियो।

चन्द्रागिरि नगरपालिका–६ मा चितुवाले स्थानीय ६ जनालाई घाइते बनाएपछि चितुवालाई स्थानीयले मारे।
मानिसलाई आक्रमण गरेपछि प्रतिरोध गर्दा चितुवा मरेको हो वा बस्तीमा आएको चितुवा देखेर मान्छेले आत्तिएर लखेटेर मारेका हुन् स्पष्ट भइसकेको छैन।

चन्द्रागिरि क्षेत्र चितुवाको धेरै गतिविधि हुने क्षेत्रमध्येको एक रहेको बताउँछन्, साना स्तनधारी प्राणी संरक्षण तथा अनुसन्धान फाउन्डेसनका सागर दाहाल।

‘चितुवाले मानिसको मिहीन अध्ययन गरिरहेका हुन्छन् । हामीले चितुवालाई जति देख्छौं त्योभन्दा बढी उनीहरुले हाम्रो गतिविधि नियालिरहेका हुन्छन्,’ दाहाल भन्छन्, ‘लकडाउनले तीसचालीस दिन मान्छेको गतिविधि कम हुँदा चितुवा आत्मविश्वासका साथ नयाँ क्षेत्रमा आएको देखिन्छ।’

चन्द्रागिरिमा मात्र होइन विगतमा मच्छेगाउँ, गोठाटार, काभ्रेको पाँचखालमा पनि मान्छेले चितुवालाई कुटीकुटी मारेका थिए।

‘मान्छेले परापूर्व कालदेखि नै जनावरलाई मार्दै आइरहेका हुन्। उनीहरुसँगको डरका कारण अहिले पनि त्यही स्वभाव दोहोरिएको हो,’ दाहाल भन्छन्, ‘वन्यजन्तुको वासस्थान साघुरिँदै गएको, उनीहरुको संख्या घट्दै गएको र उनीहरुलाई संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश आमजनतामा प्रभावकारी रुपमा नपुग्दा यस्तो घटना दोहोरिएका हुन्।’

बाघ र अन्य बिरालो प्रजातिजस्तै चितुवा पनि एक्लै बस्ने प्राणी हो। सिकार गर्न सक्ने भएपछि माउले बच्चालाई आफ्नो नजिकै आउन दिँदैन। अनि चितुवाले आफ्नो क्षेत्र बनाउँछ।

चितुवाले आफ्नो क्षेत्रमा अर्कोलाई आउन दिँदैन। बलियोले निर्धोलाई धपाएर आफ्नो क्षेत्र निर्धारण गर्छन्। ‘त्यसरी क्षेत्र छोड्नुपर्दा कमजोर, कलिला वा वृद्ध चितुवा आहारका लागि बस्ती पस्ने हुन्,’ घिमिरे भन्छन्।

एक बेतमा दुईवटासम्म बच्चा पाउने चितुवा दिउँसो प्रायः आराम गर्ने र राति सक्रिय हुने गर्दछ। यसको आहारा मुसा, सालक, चरा, मृग, चित्तल, बाँदर आदि हुन्। चितुवाले बस्तीका कुुकुर र अन्य चौपायाका पाठा, बाच्छा र पाडापाडी पनि सिकार गरेको पाइन्छ। यसको सरदर आयु आठ वर्ष जति हुन्छ।

चितुवाबाट मान्छेलाई कत्तिको डर हुन्छ?

चितुवाले वयस्क मान्छेलाई हत्तपत्ति आक्रमण गर्दैन। ‘कीर्तिपुरमा चितुवा देखिएको सातआठ वर्ष भइसक्यो तर मानिसलाई आक्रमण गरेको छैन,’ घिमिरे भन्छन्, ‘चितुवाको मुख्य निसाना मान्छे होइन। उसलाई जोखिम पर्दा जाइलाग्ने हो। त्यो त चितुवा मात्रै होइन सबै प्राणीमा लागू हुन्छ।’

चितुवाबाट जोगिन मानिसले सावधानी अपनाउनुपर्ने उनी बताउँछन्। उनका अनुसार घरसँगै टाँसिएको बारीमा मकैजस्ता चितुवा लुक्नसक्ने बाली नलगाउने, रातको समयमा घरबाहिर बत्ती बालेर उज्यालो बनाइराख्ने, घरबाहिर निस्कँदा एक्लै ननिस्कने, निस्कनै परे दुईजना भएर निस्कने, रातमा निस्कन पर्दा टर्चलाइट बाल्ने जस्ता उपाय अपनाउँदा जोखिम धेरै कम हुन्छ।

विगतमा नेपालको पश्चिमी जिल्ला बैतडी र गण्डकी प्रदेशमा चितुवा आतंक थियो। चितुवाकै कारण बैतडीमा दस वर्ष अवधिमा २४ जनाले ज्यान गुमाएका छन्। तनहुँमा २०७५ वैशाखदेखि २०७६ पुससम्ममा ८ बालबालिकालाई चितुवाले लग्यो।

नेपालमा चितुवा सम्बन्धि विस्तृत अध्ययन भएको छैन। देशभर पाँच सयदेखि हजारसम्म चितुवा भएको अनुमान छ। 


प्रकाशित: May 8, 2020 | 11:40:00 काठमाडौं, शुक्रबार, वैशाख २६, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

कस्तो रहला आजको मौसम?

मंगलबार दिउँसो प्रदेश १, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा र बाँकी प्रदेशहरूका एक-दुई स्थानमा चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ
नेपाल समय
समाज

आज भारतीय शसस्त्र सीमा बलका प्रमुख नेपाल आउँदै

भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) का प्रमुख सुजोय लाल थाओसेन मंगलबार नेपाल आउँदै छन्। गृह मन्त्रालयका अनुसार नेपालको सशस्त्र प्रहरी (एपीएफ) र एसएसबीबीच आयोजना हुन लागेको वार्षिक समन्वय बैठकमा भाग लिन थाओसेन नेपाल आउन लागेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

आज दसैंको दोस्रो दिन, ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरिँदै

बडादसैंको दोस्रो दिन आज ब्रह्मचारिणी भगवतीको पूजा हुुँदैछ। घटस्थापना गरेसँगै नवदूर्गाका ९ वटा रूपहरूको पूजा गर्ने परम्परा छ। ब्रह्मचारिणी अर्थात् तपको आचरण गर्ने यी देवीको उपासनाले मनुष्यमा तप, त्याग, वैराग्य, सदाचार, संयमको वृद्धि हुन्छ भन्ने मान्यता छ।
नेपाल समय
समाज

यस्तो पनि कार्यालय : जहाँ न शौचालय छ, न त खानेपानीको प्रबन्ध

'बाहिर खेतमा दिसा–पिसाब बस्दा स्थानीयवासीको गाली र हप्काइ खानुपर्छ', अर्का सेवाग्राही सम्मरीमाइ–६ का बिहारी चौहानले भन्नुभयो, 'प्रतीक्षालय, शौचालय र एउटा ह्याण्डपाइपको व्यवस्था नभएको यस कार्यालयमा सेवाग्राही मात्र होइन, कर्मचारीलाई पनि सास्ती छ।'
नेपाल समय
समाज

अर्धचेत मुकेश : पिरोलिँदै बित्छन् कायस्थ परिवारको दसैँ

विगत १७ वर्षमाकस्ता चाडपर्व कति बिते शय्यामा सुतिरहेका काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपा नगरपालिका-८ का ‘ज्यूँदो शहीद’ मुकेश कायस्थलाई थाहा छैन।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना