मंगलबार, असोज ११, २०७९

५० औं पृथ्वी दिवस : यी हुन् वर्षका पर्यावरण र वन्यजन्तुसम्बन्धी पुस्तक

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, बुधबार, वैशाख १०, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

बुधबार, वैशाख १०, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडाैं- अप्रिल २२ अर्थात् पृथ्वी दिवस। यस वर्षको नारा जलवायु कार्य (क्लाइमेट एक्सन) छ।

कोरोना संक्रमणको महामारीले औपचारिक कार्यक्रमबिना विश्वभर पृथ्वी दिवस मनाइयो। यसै सन्दर्भमा यहाँ गत वर्ष प्रकाशित वातावरण र वन्यजन्तुसम्बन्धी पुस्तकको छोटो परिचय समावेश गरिएको छ।

नेपाल अध्ययन, भू–स्वरूप र हावापानी : डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ

वनस्पतिविद् डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ नेपालविद् हुन्। नेपालको जैविक, पर्यावरणीय तथा सामाजिक अवस्थाका अध्येता श्रेष्ठले प्रकृति र पर्यावरण विषयमा निरन्तर कलम चलाउँदै आएका छन्। प्रस्तुत पुस्तकले नेपालबारे विस्तृत वर्णन गरेको छ।

पहिलो खण्डको शीर्षक छ– भूकडी र भूसेतु, जसमा नेपालको भौगोलिक अवस्था वर्णन छ। दोस्रो खण्डमा ‘जलवायु परिवर्तन र पहाड’ जलवायु परिवर्तनको नेपाल सन्दर्भ छ। तेस्रो खण्डमा ‘पानी’ माथिका लेख छन् भने चौथो खण्डमा नेपालका महत्त्वपूर्ण स्थानको विवेचना। अन्तिम खण्डमा भूकम्पसँग सम्बन्धित छ।
डा. श्रेष्ठका लेखले नेपालको जैविक विविधता तथा पर्यावरण बुझ्न मद्दत गर्छन् भने सरस लेखनकला अर्को विशेषता हो।

गैंडाको आत्मा : हेमन्तराज मिश्र

नेपालमा गैंडाको संख्या घट्दै गएका बेला ४० वर्षअघि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा कार्यरत संरक्षणकर्मी हेमन्त मिश्रको समूहले एउटा अध्ययन गर्‍यो।

अध्ययनको निष्कर्ष थियो, संरक्षण प्रभावकारी बनाउन सकियो भने गैंडाको संख्या बढ्न सक्छ। तर चितवनले २०० भन्दा बढी गैंडा धान्न सक्दैन।

कालान्तरमा मिश्रको समूहको सो निष्कर्ष फेल खायो, चितवनका गैंडा ६०० सम्म पुगे। संरक्षण प्रभावकारी भयो। चोरी सिकारी रोकियो। नेपालको गैंडा संरक्षणको यो स्तरको सफलता विश्वकै लागि उदाहरणीय बन्यो।

गैंडाको आत्मामा मिश्रले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना गर्दाका दुःख, चितवनमा पर्यटनको पखेटा हाल्दाका गाथा, गैंडालाई बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थानान्तरणको अन्तर्यलगायतका विवरण आख्यानात्मक पारामा प्रस्तुत गरेका छन्।

मिश्र र अमेरिकी लेखक जिम ओट्टावाको संयुक्त लेखनमा सन् २००८ मा प्रकाशित यस पुस्तकलाई संरक्षण कार्यमा लागेका पत्रकार पृष्ठभूमिका राजेश घिमिरेले यस वर्ष अनुवाद गरेका हुन्। पुस्तक नेपालको वन्यजन्तुमा रुचि राख्नेका लागि उपयोगी छ।

पाटेबाघ : हेमसागर बराल

नेपाली भाषामा बाघ बारेको पुस्तकको अभाव हेमसागर बरालको ‘पाटेबाघ’ ले केही हदमा पूरा गरेको छ। पुस्तकमा बाघको परिचय र विशेषता सचित्र वर्णन छ।

नेपालमा दस वर्षमा पाटेबाघको संख्या १ सय २१ बाट बढेर २ सय ३५ पुगेको छ। प्रभावकारी संरक्षण तथा चोरी सिकारीमा भएको कमीले बाघको संख्या बढेको हो।

बाघको बासस्थान तथा बाघको अहाराका रुपमा रहने अन्य वन्यजन्तुको संख्या बढ्दा पनि बाघको संख्या बढेको हो। विश्वबाट लोप हुने अवस्थामा पुगेको पाटेबाघको संख्या बढ्नु उत्साहप्रद भए पनि संख्या बढेसँगै संरक्षणको चुनौती थपिएको छ।

पुस्तकमा प्रकृतिप्रेमीलाई रुचिकर लाग्ने ढंगमा बाघ बारेका जानकारी प्रस्तुत छन्।

नेपाल्स फरेस्ट बर्डस्, देयर स्टेटस एन्ड कन्जरभेसन : क्यारोल इन्स्किप र हेमसागर बराल

नेपालको जैविक सम्पत्तिमध्ये एउटा हो, चरा। नेपालमा ८९० प्रजातिका पक्षीको अभिलेखीकरण भएको छ। ४५४ प्रजाति पक्षी वनजंलमा बस्छन्। ४२३ प्रजातिले मात्रै नेपालमा बच्चा कोरलेको भेटिएको छ।

नेपालका जंगलमा बस्ने पक्षीले फलफूल, कीरा, सरिसृप, भ्यागुता, मुसा, स–साना पक्षी खाएर जीविका निर्वाह गर्ने गरेका छन्।
तीस वर्षअघि पनि यही शीर्षकमा क्यारोलले पुस्तक लेखेकी थिइन्। यो पुस्तक सोही पुस्तकको परिमार्जित र अद्यावधिक

संस्करण हो। नेपालमा पाइने जंगली पक्षीमध्ये ४५ प्रजाति आगन्तुक छन् जो रसियाको साइबेरियालगायतको स्थानबाट जाडो छल्न आउँछन्। कोही चरा प्रजाति भने अन्त जाने सिलसिलामा नेपालमा एकदुई दिन वास बस्छन्। यसरी छोटो समय नेपालमा बस्ने चरालाई वटुवा भनिन्छ।

नेपालमा पाइने झन्डै ९३ प्रतिशत पक्षीले यहीँ नै बचेरा कोरल्छन्। त्यस्तै, नेपाल आउने धेरै पक्षी बच्चा कोरल्नकै लागि यहाँ आउने गरेका दखिएको छ।

पुस्तकमा जंगली पक्षीसम्बन्धी धेरै तथ्य र जानकारी संग्रहृत हुनुका साथै विभिन्न पक्षीका आकर्षक फोटा पनि छन्। नेपालको पर्यावरण र जैविक विविधता बुझ्ने सहयोगी पुस्तक हाे याे।


प्रकाशित: April 22, 2020 | 20:05:00 काठमाडौं, बुधबार, वैशाख १०, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
समाज

कस्तो रहला आजको मौसम?

मंगलबार दिउँसो प्रदेश १, बागमती प्रदेश र गण्डकी प्रदेशका थोरै स्थानहरूमा र बाँकी प्रदेशहरूका एक-दुई स्थानमा चट्याङसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ
नेपाल समय
समाज

आज भारतीय शसस्त्र सीमा बलका प्रमुख नेपाल आउँदै

भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) का प्रमुख सुजोय लाल थाओसेन मंगलबार नेपाल आउँदै छन्। गृह मन्त्रालयका अनुसार नेपालको सशस्त्र प्रहरी (एपीएफ) र एसएसबीबीच आयोजना हुन लागेको वार्षिक समन्वय बैठकमा भाग लिन थाओसेन नेपाल आउन लागेका हुन्।
नेपाल समय
समाज

आज दसैंको दोस्रो दिन, ब्रह्मचारिणी देवीको पूजा गरिँदै

बडादसैंको दोस्रो दिन आज ब्रह्मचारिणी भगवतीको पूजा हुुँदैछ। घटस्थापना गरेसँगै नवदूर्गाका ९ वटा रूपहरूको पूजा गर्ने परम्परा छ। ब्रह्मचारिणी अर्थात् तपको आचरण गर्ने यी देवीको उपासनाले मनुष्यमा तप, त्याग, वैराग्य, सदाचार, संयमको वृद्धि हुन्छ भन्ने मान्यता छ।
नेपाल समय
समाज

यस्तो पनि कार्यालय : जहाँ न शौचालय छ, न त खानेपानीको प्रबन्ध

'बाहिर खेतमा दिसा–पिसाब बस्दा स्थानीयवासीको गाली र हप्काइ खानुपर्छ', अर्का सेवाग्राही सम्मरीमाइ–६ का बिहारी चौहानले भन्नुभयो, 'प्रतीक्षालय, शौचालय र एउटा ह्याण्डपाइपको व्यवस्था नभएको यस कार्यालयमा सेवाग्राही मात्र होइन, कर्मचारीलाई पनि सास्ती छ।'
नेपाल समय
समाज

अर्धचेत मुकेश : पिरोलिँदै बित्छन् कायस्थ परिवारको दसैँ

विगत १७ वर्षमाकस्ता चाडपर्व कति बिते शय्यामा सुतिरहेका काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपा नगरपालिका-८ का ‘ज्यूँदो शहीद’ मुकेश कायस्थलाई थाहा छैन।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना