मंगलबार, मंसिर १३, २०७९
मिथिला–मन्थन

'मधेश साँच्चै बोल्न सक्ने भएको छ'

निर्भीकजंग रायमाझी  |  काठमाडौं, आइतबार, फागुन २२, २०७८

निर्भीकजंग रायमाझी

निर्भीकजंग रायमाझी

आइतबार, फागुन २२, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय
जनकपुर उपमहानगरपालिकाकी उपमेयर रिता मिश्र।

जनकपुर– जनकपुर साहित्य महोत्सवको अन्तिम दिन शनिबारको अन्तिम सत्रमा नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गगन थापालाई पत्रकार अमित ढकालले फरक किसिमको प्रश्न सोधे। ढकालको प्रश्न थियो, ‘आज हामी यो वैभवशाली ठाउँमा छौं। तर तपाईंलाई जनकपुरको मन नपरेको कुराचाहिँ बताइदिनुस् न!’ एकछिन लामो सास लिँदै गगनले भने, ‘मधेसको मूल्य र शक्तिलाई केन्द्रले बुझिसकेको छ। तर अझैसम्म मधेस लघुताभास लिएर बसेको छ। आफूले पाएको अधिकार लिन सकेको छैन।’ 

गगनको भनाइले मधेशले आफ्नो कमजोरी थाहा भयो वा अर्को लघुताभास बोध गर्यो त्यो आउने दिनमा हेर्न बाँकी छ। तर मधेश प्रदेशका मुख्यमन्त्री लालबाबु राउत भने गगनको कुरामा चित्त बुझाउने ठाउँ भेट्दैनन्। ‘संघमा बस्ने मान्छे ठूलो, प्रदेशमा बस्ने सानो’ भन्ने मानसिकताका साथ राज्यले मधेशलाई अझै दोस्रो तहमा राखेको मुख्यमन्त्री राउत बताउँछन्। प्रदेशहरूलाई स्वायत्त अधिकार दिँदा तिनले देशै टुक्र्याउँछन् कि भन्ने भयले संविधानप्रदत्त अधिकार दिनसमेत केन्द्र सत्ताले कन्जुस्याइँ गरेको अनुभव राउतले सुनाए।

मधेश र काठमाडौंका यस्तै तीता–मीठा मुद्दामाथि मधेश प्रदशकै राजधानी जनकपुरधाममा फागुन १९, २० र २१ गते ‘जनकपुर साहित्य महोत्सव’ चल्यो। जसमा संस्कृति, साहित्य, समाज र राजनीतिका सवालमा एक दर्जनभन्दा बढी सेसन चले। रैथाने मिथिला कलालाई नै केन्द्रमा राखिएको कार्यक्रमका स–साना पक्षमा पनि मिथिला संस्कृतिको झल्को पाइन्थ्यो। 

अतिथिहरूलाई तयार पारिएको खाना, ओढ्ने गमछा,  हाते झोला आदिमा मिथिला कला प्रस्तुत गरिएको थियो। महोत्सवमा काठमाडौंबाट आएका साहित्यकारहरूले बेलाबेलामा मैथिली नै बोलेर कुराकानी गरेको दृश्य निकै रोचक देखिन्थ्यो।

मधेश र काठमाडौंका यस्तै तीता–मीठा मुद्दामाथि मधेश प्रदशकै राजधानी जनकपुरधाममा फागुन १९, २० र २१ गते ‘जनकपुर साहित्य महोत्सव’ चल्यो।

महोत्सवको पहिलो दिन जनकपुर उपमहानगरकी उपप्रमुख रिता मिश्रले मैथिलीबाट सबै आगन्तुकलाई स्वागत गरिन्। दोस्रो दिनको ‘स्थानीय विकास’को सत्रमा भने उपप्रमुख रिताले स्थानीय शासनको सकसबारे खुलेर आफ्ना अनुभव सुनाइन्। उनले निडर भएर आफ्नै मेयरले गरेको नराम्रा कामको आलोचना गरिन्। 

‘पहिलेको जनकपुर र अहिलेको जनकपुरमा धेरै अन्तर छ। हामी सबैले शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायातमा सकेको काम गरेका छौं,’ आँटिली उपप्रमुखले भनिन्, ‘गर्न त खोज्यौं तर संघले हाकिम नै खटाएको हुँदैन। कानुन नै बनाउन दिँदैन। त्यसैले अन्याय, शोषण हटाएर समाजलाई गति दिन सकेका छैनौं।’

अर्की वक्ता रामझरी देवी यादवले मधेशमा महिला समूह बनाएर कृषि कर्म गर्दाको अप्ठ्याराहरू सुनाइन्। मधेशी र त्यसमाथि पनि महिला भएर समाजको अग्रमोर्चामा उभिन निकै संघर्ष गर्नुपरेको उनी बताउँछिन्। रामझरि भन्छिन्, ‘यी घर बस्ने महिलाले पनि पैसा कमाउने काम गर्न सक्छन् र भनेर गाउँमा हाम्रो कुरा काटियो। तर हामीले आफ्नो काम छाडेनौं। बैंकबाट कर्जा लिएर खेतीपाती गर्न थाल्यौं।’

जनकपुरकी स्थानीय उद्यमी रामझरी देवी यादव।

आज रामझरी स्वउद्यम गर्न चाहने महिलाको प्रेरणाको स्रोत बनेकी छिन्। आफूसँगै भएको अत्यन्त सीमित स्रोतको भरमा आयआर्जन सकिन्छ भन्ने कुरा उनकै कामका कारण सिरहा औरहीका अन्य मानिसले पनि अनुकरण गरेका छन्।

नेपालका महिलाले केही काम गरे श्रीमान् वा परिवारजनसँग जोडेर हेरिदिने चलन छ। यस्तो प्रवृत्तिले काम गर्न चाहने महिलाको आत्मसम्मानमा चोट पुग्ने बताउँछिन् लेखिका रीता साह। उनका अनुसार मधेशको महिला भएर बढी जान्नेसुन्ने भएको देख्न नसक्ने सामाजिक मनोविज्ञान कायम रहेसम्म विभेदका नयाँ आयाम सुरु भइरहन्छन्। 

उपमेयर रिता, उद्यमी रामझरि र अभियन्ता रीताजस्ता महिलाको बहस सुन्दा लाग्थ्यो, अब मधेश चुप लागेर बस्ने गल्ती गर्दैन। बोल्नेमात्र होइन, पौरख गर्ने बाटोमा उनीहरू छन्। आफ्नो उन्नति आफैं गर्ने अभियानमा कटिबद्ध छन्।  


प्रत्येक सहरको आफ्नै विरासत र विशेषता हुन्छ। त्यहाँका मानिसले बाँच्ने शैली अरु सहर वा नगरको भन्दा भिन्न भएकै कारण त्यो सहरको चिनारी पृथक भएको हुन्छ। यही मान्यतामा विश्वास राखेर तीन वर्षअघि मनिष झाले जनकपुर साहित्य महोत्सव सुरु गरे। मधेशको केन्द्र जनकपुरधामलाई काठमाडौंसँग जोडेर सार्थक बहस गर्ने उद्देश्यका साथ उनको समूहले महोत्सव आयोजना गरेको छ।

‘एउटा सहरको सिग्नेचर बनाउन त्यहाँका जनताले निकै प्रयत्न गर्नुपर्छ,’ उद्घाटन सत्रमा मनिषले भने, ‘तपाईं कस्तो कुरा पस्कनुहुन्छ त्यसकै आधारमा तपाईंको सहरको पहिचान बन्दै जान्छ। हामीले यसैका लागि मधेश र जनकपुरलाई केन्द्रमा राखेर साहित्य महोत्सव आयोजना गरेका हौं।’

पहिलो दिन नै लेखक खगेन्द्र संग्रौलाले ‘मधेश, साहित्य र म’ शीर्षकको  एकल सत्र चलाए। आफूले बाल्यकालदेखि आजसम्म मधेशबारे जानेको–सुनेको–सिकेको कुराहरू सुनाउँदै संग्रौलाले स्रोतालाई सोचमग्न बनाए। मधेशमाथि कसरी विभेदपूर्ण व्यवहार सुरु भयो भन्ने प्रश्नको निचोड खोज्न उनले प्रयास गरे। ‘मधेसी भन्नेबित्तिकै यो धोती हो, कालो हो, पहाडी, नेपालीभन्दा कम मानव हो भन्ने कुरा चलाइयो,’ संग्रौलाले भने, ‘तर पढेपछि, संगत गरेपछि मेरो दृष्टि आज परिवर्तन भइसकेको छ। तर समाजको भएको छैन।’ 

जीवनयात्राको क्रममा मधेशमाथि भएका क्रमबद्ध अन्यायपूर्ण विभेदले आक्रान्त आफूलाई आक्रान्त बनाएको कुरा राख्दै उनले भने, ‘मधेशलाई हेप्नुपर्छ भनेर घरले, स्कुलले त सिकाएको होइन। तर शासकीय सत्ताले मधेशमाथि हेय गरेको देखेर समाजले सिक्यो। त्यही समाजबाट हामीले युवाकालमै मधेशमाथि विभेद गर्न सिक्यौं।’

तीन दिने महोत्सवमा १६ वटा शीर्षकमा बहस भए। साहित्य महोत्सव नाम दिए पनि यस महोत्सवका बहसका विषय तेस्रो लिंगीका समस्यादेखि उद्योगीहरूको अनुभूतिसमेत समेट्ने राखिएका थिए।  यसबाहेक पहिलो दिन झरी नाच, साँझ ‘कुटुम्ब’ ब्याण्डको सांगीतिक प्रस्तुति, दोस्रो दिन कवि नवराज पराजुलीको एकल कविता वाचन तथा तेस्रो दिन कविता गोष्ठी सम्पन्न भयो।

प्यानल डिस्कसनतर्फ सबै सत्रका वक्ताहरू मधेशको उत्थान हुँदा नेपालले राज्य नै उत्थान हुन सक्ने कुरामा सहमत भए। मधेशको मर्म बुझेर राज्यले व्यवहार गरे देशका धेरै समस्या हल हुनेमा उनीहरूले जोड दिए। कार्यक्रम सञ्चालकहरू, वक्ताहरू र महोत्सवमा खटेका स्थानीय स्वयंसेवी युवाहरूले महोत्सवकै मधेसलाई समतामूलक र समृद्ध बनाउन आ–आफ्नो स्थानबाट काम गर्ने प्रण गरे। 


प्रकाशित: March 6, 2022 | 17:27:48 काठमाडौं, आइतबार, फागुन २२, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चितवनका तीन क्षेत्रमा कसको अवस्था कस्तो?

प्रतिनिधिसभामा तीनवटा निर्वाचन क्षेत्र रहेको चितवनमा तीनवटै क्षेत्रको मतगणना भइरहेको छ।

काठमाडौं-९ मा एमालेका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ विजयी

यो एमालेको दोस्रो जित हो। यसअघि एमालेले ललितपुर २ मा जित निकालेको थियो।

गुल्मी-२ मा ठूलो मतान्तरले पछि परिन् झाँक्री

गुल्मी क्षेत्र नम्बर २ मा सत्ता गठबन्धनकी उम्मेदवार रामकुमारी झाँक्रीलाई भारी मतले पछि पार्दै नेकपा एमालेका गोकर्ण विष्टले अग्रता कायम राखेका छन्।

समानुपातिक मतमा स्वतन्त्र पार्टी तेस्रो, एमालेलाई पछ्याउँदै कांग्रेस

प्रत्यक्षतर्फ चार वटा निर्वाचन क्षेत्रको अन्तिम मतपरिणाम सार्वजनिक भएको छ भने समानुपातिकतर्फ पनि मतगणना भइरहेको छ।

गुल्मी-२ मा झाँक्रीलाई पछि पार्दै विष्टको अग्रता

आइतबार भएको निर्वाचन जारी मतगणनामा विष्ट ६७२ मतसहित अगाडि छन्।

युथ युनेस्को क्लब युएसएको इन्टरनेशनल मिडिया एडभाइजरमा बस्नेत

अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा युवा केन्द्रित रचनात्मक कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको युथ युनेस्को क्लब युएसएले सञ्चारकर्मी मनोज बस्नेतलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार सल्लाहकारमा मनोनयन गरेको छ।

दुई क्षेत्रमा स्वतन्त्र पार्टी अगाडि, दुई-दुईमा कांग्रेस र एमाले

काठमाडौं हिजो आइतबार सम्पन्न प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन अन्तर्गत आज बिहानदेखि केही क्षेत्रमा मतगणना सुरु भएको छ।

बाजुरामा गोली लागेका एक जनाको मृत्यु

कांग्रेस र एमालेका कार्यकर्ताबीच विवाद भएपछि मतदान सकिनै लाग्दा झडप भएको हो।

जेलबाट मतदान गरेपछि रेशम चौधरीले भने– बडा मज्जा आयो

कैदीबन्दीले पनि निर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने भएपछि उनीहरु उत्साहित भएका थिए। काठमाडौं उपत्यकामा १८२ जना कैदीबन्दी मतदान गर्न योग्य भएको निर्वाचन अयोगको तथ्यांक छ।

थप समाचार

नेपाल समय
प्रदेश न. २

मधेस प्रदेशसभामा नयाँ-पुराना अनुहारको मिश्रण

प्रदेशसभामा प्रत्यक्ष निर्वाचित ६४ जना र समानुपातिक ४३ जना गरी जम्मा एक सय सात सदस्यीय सांसद चुनिने व्यवस्था रहको छ । अघिल्लो निर्वाचनमा चुनिएका कतिपय सांसद यसपटक पनि पुनःदोहोरिएका छन् भने संसद्को पहिलो अनुभव लिन नयाँ अनुहारको समेत उल्लेख्य सङ्ख्यामा प्रदेशसभामा प्रवेश पाउने भएको छ।
नेपाल समय
प्रदेश न. २

एमालेबाट जसपा हुँदै नेसपा पुगेका रायले जोगाइदिए मधेसमा माओवादीको चुनाव चिह्न

माओवादी केन्द्रले मधेस प्रदेशका चार क्षेत्रमा उम्मेदवारी दिएकामा सबै क्षेत्रको परिणाम आउँदा उनीमात्रै निर्वाचित भएका हुन्। सर्लाही २ बाट सत्ता गठबन्धनकै सहयात्री दल लोकतान्त्रिक समाजवादीका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोलाई पराजित गर्दै राय निर्वाचित भएका हुन्।
नेपाल समय
प्रदेश न. २

पर्सा-४ 'क'मा कांग्रेसका शंकर निर्वाचित, एमालेका जयको पराजय

शंकरले १२ हजार १५४ मत ल्याउँदा जयप्रकाशले १० हजार ४ सय ३८ मत ल्याए। पराजित जय एमाले पर्साका अध्यक्ष हुन्।
नेपाल समय
प्रदेश न. २

पर्सा क्षेत्र–२ (१) बाट कांग्रेसका पटेल निर्वाचित

पटेलले १३ हजार ७८४ मत ल्याएका छन् भने जसपाका रामनरेश यादवले १२ हजार १२७ मत प्राप्त गरेका छन्।
नेपाल समय
प्रदेश न. २

मधेस प्रदेशको राजनीतिः पुराना विस्थापित, जनमतको उदय

२०६२–०६३ को परिवर्तनपछि मधेशमा उदाएका राजनीतिक शक्तिलाई पछि पार्दै तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी ओली नेतृत्वको सरकारसँग २०७५ फागुन २४ गते सम्झौता गरेर खुला राजनीतिमा आएका सिके राउत नेतृत्वको जनमत पार्टी अग्रमोर्चामा आउने देखिएको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना