बिहीबार, असोज २०, २०७९
नेपाल समय
विश्व सिमसार दिवस

साइबेरियाबाट किन आउन छाड्यो हरि हाँस?

विभु भुसाल  |  काठमाडौं, बुधबार, माघ १९, २०७८
विभु भुसाल

विभु भुसाल

काठमाडौं, बुधबार, माघ १९, २०७८

पोखरा– हरेक वर्ष साइबेरियाबाट आउने हरि हाँस (कटन पिग्मी गुज) ले यहाँ आउनेबित्तिकै पोखराको खास्टे तालमा अण्डा पार्थ्यो, चल्ला कोरल्थ्यो र उपयुक्त समयमा उतै लिएर जान्थ्यो। 

यो चार वर्ष अगाडिको कुरा हो।

चार वर्ष भयो, यसले खास्टे तालमा अण्डा पारेको छैन। देखिन पनि छोडेको छ। नेपालको कैलालीमा रहेको घोडाघोडी र पोखराको खास्टे तालमा मात्रै यसले अण्डा पार्ने र चल्ला कोरल्ने गर्छ। पछिल्लो समय यसले घोडाघोडीमा मात्रै चल्ला कोरल्ने गरेको छ। 

खास्टे तालमा मानव निर्मित संरचना बनेकाले उसले उहाँ सहज महसुुस नगरेकाले यस्तो भएको नेपाल जुलोजिक समाजका गण्डकी प्रदेश संयोजक तथा पोखरा पंक्षी समाजका सचिव हेमन्त ढकाल बताउँछन्। विश्व वन्यजन्तु कोषको हरियो वन कार्यक्रमले स्थानीय समुदायलाई समेटेर ताल सफाइ गर्ने, बाँध बनाउने, तालमा माछा पाल्ने र आम्दानी गर्ने भन्दै खास्टेको सिमसार ध्वस्त बनायो, त्यसैको परिणामस्वरुप हरि हाँस खास्टेको सिमसार छोड्न बाध्य भयो। 

पोहोरसम्म मैदी तालमा बस्ने गरुड यसपालिको हिउँदमा देखिएन । गत महिना जनवरी १० देखि १२ तारिखसम्म पोखराका जलपंक्षीहरुको गणना गरिएको थियो। प्राकृतिक तालमा यस वर्ष कंक्रिट बाँध बनाएपछि पानीको सतह बढ्यो । घाँससहितको दलदल पानीले छोपियो र सिमसार मासियो। सिमसार मासिएपछि पानीमा आश्रित जलपन्छी अन्तै सरे । 

विश्व वन्यजन्तु कोषको हरियो वन कार्यक्रमले स्थानीय समुदायलाई समेटेर ताल सफाइ गर्ने, बाँध बनाउने, तालमा माछा पाल्ने र आम्दानी गर्ने भन्दै खास्टेको सिमसार ध्वस्त बनायो, त्यसैको परिणामस्वरुप हरि हाँस खास्टेको सिमसार छोड्न बाध्य भयो। 

तालको सौन्दर्यीकरण गर्न भन्दै खास्टे तालमा चार वर्षअघि बाँध निर्माण गरियो र पैदलमार्ग बनाइयो। जसका कारण सिमसार पानीले ढाकियो अनि हरि हाँसलाई अण्डा कोरल्ने स्थान मासियो। त्यसैले खास्टेमा त्यसले अण्डा पार्न छोडेको ढकाल बताउँछन्। 

‘ताल संरक्षण र सौन्दर्यीकरण नगर्ने भन्ने होइन तर त्यसो गर्दा त्यहाँको पर्यावरण, त्यो पर्यावरणमा आश्रित जनावर र पंक्षीहरुको भविष्यको बारेमा पनि ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ,’ पोखरा पंक्षी समाजका अध्यक्ष मनशान्त घिमिरे बताउँछन्। उनले समुदायलाई सिमसारको आम्दानीसँग नजोडेसम्म सिमसारको संरक्षण हुन नसक्ने बताए। 

पोखराको रुपाताल परियोजना अन्तर्गत अहिले त्यहाँ बाँध निर्माणको काम भइरहेको छ। जसका कारण यहाँ आउने आगन्तुक चराहरु घटेका छन्। एउटा त मानवीय र मेसिनको हल्लाखल्ला, अर्कोतिर सिमसारको क्षेत्र घट्दै गएपछि जलपंक्षीको संख्या घट्दै गएको हो। गत वर्ष रुपाताल आसपासमा १ हजार भन्दा बढी चराको गणना भएको थियो। तर यस वर्ष मुस्किलले ६० वटा चरा गणना हुन सके। यो सबै कारण सिमसार घट्नु भएको सरकोकारवालाहरुको निष्कर्ष छ। 

पोखराकै दिपाङ ताल डुबुल्के हाँस, सिलसिले हाँस (रैथाने) जलेवा लगायतका जलपंक्षीहरुको बासस्थान, चरिचरन र चल्ला कोरल्ने सिमसार हो। तर यो तालमा ती चराहरुको गतिविधि कम हुँदै गरेको घिमिरेको अनुभव छ। 

फेवाताल आसपासमा मण्डारिन हाँस गतवर्ष पहिलो पटक देखिएको थियो, यस वर्ष पनि देखियो। यो नेपालमा पहिलो पटक अभिलेख भएको हो। यसैगरी सिमसार मासिँदै जाने, ताल संरक्षणका नाममा जथाभावी अवैज्ञानिक संरचना बन्दै जाने हो भने यो हाँस पनि नदेखिन सक्ने ढकालको बुझाइ छ। 

पोखराका सिमसार क्षेत्रमा हरेक वर्ष आगन्तुक चराहरु आउने गर्छन्। हिउँदको समयमा साइबेरियामा अत्यधिक जाडो हुने भएकाले जाडो छल्न उनीहरु वर्षेनी यहाँ आउने गरेका हुन्। यही मौकामा ती चराहरुले आफ्नो शरीरको बोसो घटाउने र चल्ला कोरल्ने समेत गर्छन्। 

पोखराको आकाशमा देखिएको बकुल्लाको बथान। तस्बिर : रासस

अर्कोतर्फ सिमसारमै आश्रित हुने पुतली, गाइने कीरा जस्ता किरा फट्याङ्ग्राको संख्या पनि घट्दै गएकाले पंक्षीहरुको आहारा पनि घट्दै गयो। जसका कारण आहाराको खोजीमा उनीहरु पुरानो बासस्थान परिवर्तन गर्न बाध्य भए। ‘तपाईंले आफ्नो वरिपरि जुनकीरी देख्न छोड्नुभयो भने के बुझिन्छ भने तपाईंको खेतबारीमा अत्यधिक विषादीको प्रयोग भइरहेको छ। त्यस्तै हो, गाइने कीरा र पुतली नदेखिने कारण पनि,’ ढकालले भने।
अहिले बगाले बगेडी भन्ने चरा अति संकटापन्न सूचीमा रहेको छ। सिमसारमै निर्भर हुने यो चरा हङकङ, चीन, ताइवानबाट आउने गर्छ। सिमसारको संरक्षण नगर्ने हो भने यो चरा लोप हुने खतरामा रहेको घिमिरेले बताए। 
पोखराकै दिपाङ ताल डुबुल्के हाँस, सिलसिले हाँस (रैथाने) जलेवा लगायतका जलपंक्षीहरुको बासस्थान, चरिचरन र चल्ला कोरल्ने सिमसार हो। तर यो तालमा ती चराहरुको गतिविधि कम हुँदै गरेको घिमिरेको अनुभव छ। 

फेवा सिमसारमा देखिने कर्‍याङकुरुङ, डुबुल्की चरा, लामा औंलेलगायत पानीचरा निकै कम मात्रामा छन् । फेवाको मुहान हर्पन खोला, अँधेरी खोला, बेतिनी खोलाले बगाएर ल्याउने गेग्रानले ताल र सिमसार दुवैलाई असर पुर्याएको छ । यी खोलामा सिल्टेसन चेक ड्याम बने पनि ठूलो बाढी आउँदा ढुंगा माटो बगेर आउने समस्या हटेको छैन । पोखरा–२६ मा रहेको खास्टे तालमा २०७२ सम्म पानीको सतह न्यून थियो । जलीय वनस्पति, जलचरलगायत जैविक विविधताले भरिपूर्ण थियो । ताल कमलको फूल र सिमल काँडेले ढाकिन्थ्यो। राष्ट्रिय ताल विकास बोर्ड गठनपछि ताल संरक्षणका नाममा सिमसार मास्ने काम सुरु भयो ।

ताल थुन्नैपर्छ, माछा पाल्नुपर्छ र आम्दानी गर्नुपर्छ भन्ने मानसिकताले सिमसार मासिएको संरक्षणकर्मीहरुको भनाइ छ। तालको छेउछाउमा चरा पर्यटनको अवधारणा ल्याएर माछापालनबाट भन्दा राम्रो आम्दानी गर्न सकिने उनीहरुको तर्क छ। ‘विदेशीलाई तालकै छेउमा चरा हेरेर तीन दिन राख्न सकियो भने आम्दानी हुँदैन र?’ घिमिरेको तर्क छ। 

चराको लागि मात्रै नभएर सिमसार मानव जीवनकै लागि पनि महत्वपूर्ण भएकाले यसको संरक्षण गर्नु अहिको प्रमुख दायित्व भएको ढकालको भनाइ छ। ‘सिमसार भनेको हाम्रो भान्सामा राखिएको पानीको फिल्टर भित्रको क्याण्डल जस्तै हो, फिल्टरको क्याण्डलले फिल्टरको पानी सुरक्षित गर्छ भने सिमसारले तालको पानी सुरक्षित गर्छ,’ उनले भने। 

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
गण्डकी

मनाङमा हिमपात, पर्यटकलाई सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह

मनाङमा वर्षासँगै हिमपात भएको छ। मनाङको ङिस्याङ गाउँपालिका र नार्पाभूमि गाउँपालिकाको पूरै बस्ती ढाकिने गरी हिमपात भएको छ।
नेपाल समय
गण्डकी

स्याङ्जामा थपिए नयाँ दुई मतदान केन्द्र

प्रमुख जिल्ला अधिकारी राजुप्रसाद पौडेलसहित जिल्लामा क्रियाशील राजनीतिक दलहरुको संयुक्त बैठकले दुई मतदानस्थल स्थानान्तरण गर्ने र दुई केन्द्र थप गर्ने सहमति भएको स्याङ्जा जिल्ला निर्वाचन कार्यालयका सूचना अधिकारी रामचन्द्र गौतमले जानकारी दिए।
नेपाल समय
गण्डकी

वर्षा सकिएपछि दसैंमा पनि फेवातालका डुंगा व्यवसायी व्यस्त

कोरोनाले पोखराको पर्यटन व्यवसाय समस्यामा थियो। चाडपर्व सुरु भएसँगै बाक्लिएको पर्यटकको घुइँचोले उनीहरूमा आशा जगाएको छ। तीमध्ये डुङ्गा चालकहरू पनि आयआर्जन बढ्नेमा ढुक्क छन्।
नेपाल समय
गण्डकी

रोजगारी गुमाएकालाई अनुदानमा अटो रिक्सा

लामो समय विदेश बसेर कोरोना महामारीको समयमा घर फर्किएका बागलुङको बरेङ गाउँपालिका–१ धुल्लुबास्कोटका कुमार रानाले अहिले आफ्नै गाउँमा व्यवसाय गर्दै छन्। महामारीको समयमा रोजगारी गुमाएर घर फर्किएकालाई गाउँपालिकाले साथ दिएपछि रानाले गाउँमै व्यवसायी बन्ने अवसर पाएका हुन्।
नेपाल समय
गण्डकी

तनहुँमा दुई बालिकाल‍ाई बलात्कारको कसुरमा एकजनालाई १९ वर्ष कैद

तनहुँ जिल्ला अदालतले भानु नपा–३ माझीवनका ३३ वर्षीय रमेश तामाङलाई १९ वर्ष कैद र दुवै पीडित बालिकालाई एक-एक लाख क्षतिपूर्ति दिने फैसला सुनाएको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना