सोमबार, माघ १६, २०७९

कांग्रेसमा विभेद : कोही जिल्ला सभापतिमा हारे महाधिवेशन प्रतिनिधि, कोही क्षेत्रीय प्रतिनिधिमै सीमित

तीर्थराज बस्नेत  |  काठमाडौं, शुक्रबार, असोज १५, २०७८

तीर्थराज बस्नेत

तीर्थराज बस्नेत

शुक्रबार, असोज १५, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय
विधानसँग बाझिने गरी निर्वाचन निर्देशिका बनाइएपछि सानेपास्थित नेपाली कांग्रेसको मुख्य कार्यालयमा धर्ना बसेका जिल्ला सभापतिहरू। फाइल तस्बिर

काठमाडौं– नेपाली कांग्रेसको जिल्ला सभापतिमा हार्ने नेता क्षेत्रीय प्रतिनिधिमै सीमित हुने भएका छन्। एउटा मात्रै प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा जिल्ला सभापति हारेका नेतालाई क्षेत्रीय प्रतिनिधिभन्दा माथि उक्लिने बाटो बन्द भएको हो। 

केन्द्रीय निर्वाचन समितिले बिहीबार जिल्ला निर्वाचन अधिकृतहरुलाई परिपत्र जारी गर्दै एउटा मात्रै प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा क्षेत्रीय प्रतिनिधिले नै मतदान गर्न पाउने जनाएको छ। एक मात्र निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा जिल्ला सभापति हुन क्रियाशील सदस्यता लिएको १० वर्ष पुग्नुपर्ने व्यवस्था छ र क्षेत्रीय प्रतिनिधिले नै मतदान गर्न पाउने छन्।

‘एक निर्वाचन क्षेत्र मात्र रहेका जिल्लाहरुमा जिल्ला सभापतिको उम्मेदवार हुन निरन्तर १० वर्ष क्रियाशील सदस्यता रहेको क्षेत्रीय प्रतिनिधि जिल्ला सभापतिको उम्मेदवार हुन पाउनेछ,’ परिपत्रमा भनिएको छ, ‘त्यसै जिल्ला कार्यसमितिको अन्य पदाधिकारी र सदस्य हुनका लागि पनि क्षेत्रीय प्रतिनिधि हुने व्यवस्था रहेको छ।’ 

एक मात्रै प्रतिनिधिसभा क्षेत्र भएका जिल्लामा महाधिवेशन प्रतिनिधि र जिल्ला कार्यसमितिको निर्वाचन एकै पटक हुनेछ। एउटै व्यक्ति जिल्ला कार्यसमिति र महाधिवेशन प्रतिनिधिमा (दुवै तर्फ) उम्मेदवार हुन नपाउने व्यवस्था गरिएको छ।  

नेपाल समय
निर्वाचन समितिको परिपत्र।

तर, एक भन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाहरुको हकमा भने जिल्ला सभापति हुन महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनुपर्ने व्यवस्था परिवर्तन गरिएको छैन। ‘एक भन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाहरुमा क्षेत्रीय अधिवेशन पहिले नै भई महाधिवेशन प्रतिनिधिहरुले समेत चाहेमा जिल्ला समितिमा उम्मेदवार हुन पाउनेछन्,’ परिपत्रमा भनिएको छ, ‘र त्यसो गर्दा महाधिवेशन प्रतिनिधिको पद जाने छैन।’ 

विधानसँग बाझ्छ नियमावली र निर्देशिका 

गत साउन ३० गते बसेको कांग्रेस केन्द्रीय समिति बैठकले निर्वाचन निर्देशिका पास गरेको थियो। उक्त निर्देशिकामा विधानसँग बाझिने गरी नेपाली कांग्रेसको नियमावली २०७६ मा टेकेर एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र र एकभन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा जिल्ला अधिवेशन फरक–फरक विधि अबलम्वन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। केन्द्रीय समितिको निर्णयपछि जिल्ला सभापतिहरुले निर्वाचन निर्देशिका सच्चाउन भन्दै पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा धर्ना समेत दिएका थिए। तर, जिल्ला सभापतिहरुको माग सम्बोधन भएन। र, निर्वाचन निर्देशिकाकै व्यवस्थालाई टेकेर केन्द्रीय निर्वाचन समितिले जिल्ला निर्वाचन अधिकृतहरुका नाममा परिपत्र जारी गरेको छ।

एक मात्रै र एक भन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रका नाममा गरिएको दुई थरी व्यवस्था भने पार्टीको विधानसँग बाझिने खालको छ। नेपाली कांग्रेस निर्वाचन निर्देशिका २०७८ को निर्देशन नम्बर १३ (क) मा भनिएको छ, ‘नियमावलीको नियम ६९ बमोजिम विधानको धारा १२(५)(क)(१) बमोजिम जिल्ला सभापतिको निर्वाचन गर्दा एक मात्र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा विधानको धारा १५(१)(क) बमोजिम जिल्ला अधिवेशनका प्रतिनिधिहरुले कम्तिमा १० वर्ष निरन्तर नेपाली कांग्रेसको क्रियाशील सदस्य भएको जिल्ला अधिवेशन प्रतिनिधि मध्येबाट जिल्ला सभापतिको निर्वाचन गर्नेछन् र निर्वाचित जिल्ला सभापति पदेन महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनेछ।’

कांग्रेस निर्देशिकाको निर्देशन १३ को व्यवस्था

 कांग्रेस नियमावलीको नियम ६९ मा कम्तीमा दश वर्ष निरन्तर क्रियाशील सदस्य भएको व्यक्तिलाई जिल्ला अधिवेशनका प्रतिनिधिहरुले जिल्ला सभापतिमा निर्वाचित गर्ने व्यवस्था उल्लेख छ। 

‘विधानको धारा १२ (५) (क) (१) बमोजिम जिल्ला सभापतिको निर्वाचन गर्दा एक मात्र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा विधानको धारा १५ (१) (क) बमोजिम जिल्ला अधिवेशनका प्रतिनिधिहरुले कम्तिमा दश वर्ष निरन्तर नेपाली कांग्रेसको क्रियाशील सदस्य भएको जिल्ला अधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट जिल्ला सभापतिको निर्वाचन गर्नेछन् र यसरी निर्वाचित जिल्ला सभापति पदेन महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनेछ,’ नियमावलीको नियम ६९ भनिएको छ।  

कांग्रेस निर्देशिकाको निर्देशन ६९ को व्यवस्था। 

तर, कांग्रेसको विधानले भने यस्तो परिकल्पना गरेको छैन। नेपाली कांग्रेसको विधान २०१७ (नवौंं) संशोधनको धारा १२ को उपधारा ५ (क) को (१), (२) र (३) मा जिल्ला सभापति निर्वाचित हुने मापदण्ड उल्लेख छ। जसमा एक मात्रै प्रनिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्ला वा एकभन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाका लागि समान व्यवस्था गरिएको छ। 

उपधारा ५ (क) को (१) भनिएको छ, ‘जिल्ला अधिवेशनले कम्तिमा दश वर्ष निरन्तर नेपाली कांग्रेसको क्रियाशील सदस्य भएको केन्न्द्रीय महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट जिल्ला सभापतिको निर्वाचन गर्नेछ।’

त्यसरी हुने निर्वाचनमा सभापति विजयी हुन खसेको मतको ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत ल्याउनुपर्ने व्यवस्था उपदफा ५ (क) को (२)मा गरिएको छ। सभापति पदको पहिलो चरणको निर्वाचनमा कसैले पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत नल्याएमा सबैभन्दा बढी मत ल्याउने दुई जना उम्मेदवारका बीचमा पुनः मतदान गरी बढी मत ल्याउने उम्मेदवार विजयी हुने व्यवस्था सोही उपधाराको (क) ३ मा गरिएको छ। पहिलो पटक नै दुई जना मात्र उम्मेदवार भएमा बढी मत प्राप्त गर्ने उम्मेदवार विजयी हुने व्यवस्था विधानमा छ।

कांग्रेस विधान धारा ५ को व्यवस्था।

दुईथरी व्यवस्थाले कसरी हुन्छ विभेद?

देशभरका ७७ जिल्ला मध्ये ४२ जिल्लामा एक भन्दा बढी प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र छन्। बाँकी ३५ जिल्लामा एउटा मात्रै निर्वाचन क्षेत्र छ। विधान लत्याएर नियमावलीमा टेकेर निर्वाचन निर्देशिकाले गरेका दुई थरी व्यवस्थाले जिल्ला सभापतिहरुलाई नै दुई वर्गमा विभाजन गरिदिन्छ। जबकी विधानको व्यवस्था अनुसार सबै जिल्लाका सभापतिहरुको काम, कर्तव्य र अधिकार समान हुन्छ।  

जिल्ला सभापतिको काम कर्तव्य र अधिकार

कांग्रेस विधान धारा ७ को व्यवस्था।

तर, यो व्यवस्थाले एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा क्षेत्रीय प्रतिनिधिले चुनेको सभापति हुन्छ भने एक भन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाका सभापति भने महाधिवेशन प्रतिनिधिले निर्वाचित गर्छन्।  

एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा एकै व्यक्तिले सभापति र महाधिवेशन प्रतिनिधि उठ्न पाउँदैन। यद्यपि सभापतिमा निर्वाचित हुने व्यक्ति भने पदेन महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनेछ। तर, सभापतिमा निर्वाचित हुने व्यक्ति महासमिति सदस्य भने हुन पाउने छैन। किनकी महाधिवेशन प्रतिनिधिमा निर्वाचित भएका व्यक्तिहरुले मात्रै महाधिवेशन प्रतिनिधिको निर्वाचन लड्न पाउनेछन्। एक भन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा जिल्ला सभापति महाधिवेशन प्रतिनिधिहरु मध्येबाटै निर्वाचित हुने भएकाले उसका लागि भने महासमिति सदस्य हुने बाटो खुलै रहन्छ। 

विधानको धारा ११ को (३) (क)मा भनिएको छ, ‘प्रतिनिधि सभा क्षेत्रीय अधिवेशनले केन्द्रीय महाधिवेशन प्रतिनिधिमध्येबाट दुई महिला सहित सात जना प्रत्यक्ष र महिला, दलित, आदिवासी जनजाती, खसआर्य, मधेशी, थारु, मुस्लिम, पिछडिएको क्षेत्रबाट चार जना प्रतिनिधि सभा क्षेत्रको जनसंख्याको बनोट अनुसार, तोकिए बमोजिम समानुपातिक आधारमा केन्द्रीय महासमिति सदस्य निर्वाचित गर्नेछ ।’ 

हेर्नुहोस्, विधानको व्यवस्था


निर्वाचित हुनेको हकमा त निर्वाचन क्षेत्रका आधारमा विभेद हुने नै छ। त्यो भन्दा ठूलो विभेदमा पराजित हुनेहरु पर्नेछन्। एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा सभापतिको उम्मेदवार भएर पराजित भएको व्यक्ति क्षेत्रीय प्रतिनिधिमै सीमित रहनेछ। महाधिवेशन र महासमितिको ढोका उसका लागि बन्द हुनेछ। सभापतिमा लड्ने व्यक्तिलाई महाधिवेशन प्रतिनिधिमा लड्न रोक लगाइएको छ। महाधिवेशन प्रतिनिधि नभई महासमिति सदस्य हुन नपाउने व्यवस्था विधानले गरेको छ। जबकी एक भन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लामा जिल्ला सभापति हारेपनि हार्ने व्यक्ति स्वतः महाधिवेशन प्रतिनिधिन हुने नै छ भने महासमितिको ढोका पनि खुलै रहनेछ। 

एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाका क्षेत्रीय प्रतिनिधिहरुले जिल्ला सभापति चुन्न मतदान गर्न पाउने छन्। तर, एक भन्दा बढी निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्लाका क्षेत्रीय प्रतिनिधिले महाधिवेशन प्रतिनिधि र महासमति सदस्य मात्रै निर्वाचित गर्न पाउनेछन्। उनीहरुको मतदान गर्न पाउने अधिकार प्रतिनिधिनसभा क्षेत्रीय अधिवेशनबाटै टुंगिनेछ। 

जिल्ला सभापतिहरु भन्छन्– चरम विभेद गरियो

निर्वाचन समितिको परिपत्रपछि एक मात्रै प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र भएका जिल्ला सभापतिहरु असन्तुष्ट बनेका छन्। यसअघि नै जिल्ला सभापतिहरु निर्देशिका सच्चाउनुपर्ने माग सहित आन्दोलनमा उत्रिएका थिए। 

जिल्ला सभापतिहरुलाई दुई वर्गमा बाँड्ने र पराजितको राजनीति सक्ने गरी निर्देशिकामा व्यवस्था गरिएको र निर्वाचिन समितिले सोही व्यस्थामा टेकेर परिपत्र गरेको उनीहरुको आरोप छ। 

‘निर्वाचन क्षेत्रका आधारमा सभापतिहरुलाई दुई वर्गमा बाँड्न खोजियो। एक मात्रै निर्वाचन क्षेत्र भएको जिल्लामा सभापति लड्ने व्यक्तिको राजनीति सक्न खोजियो। यो चरम विभेद हो,’ रोल्पाका सभापति अमरसिंह पुनले भने, ‘जिल्ला सभापति महासमिति सदस्य हुन नपाउने, जिल्ला कार्यसमितिमा लड्ने व्यक्तिलाई महाधिवेशन प्रतिनिधि लड्न निषेध गर्ने? यो भन्दा ठूलो विभेद के हुन्छ?’ उनले निर्देशिका सच्चाउन आफूहरु आन्दोलनमै उत्रिए पनि सुनुवाइ नभएको गुनासो गरे। 

विधानसँग बाझिनेगरी गरिएको व्यवस्थामा कदापि सहमत हुन नसकिने तेह्रथुमका सभापति गोविन्द ढुंगनाको भनाइ छ। ‘विधानको व्यवस्था एकातिर छ। तर, निर्णय अर्कैतिर छ, यो मोनोपोली हो। यस्तो व्यवस्था कसरी गरियो? पार्टीका लागि सबैभन्दा ठूलो त विधान हुनुपर्ने हो,’ उनले भने, ‘यो विभेदकारी व्यवस्था हो। त्यसैले म सर्कुलरसँग असहमत छु।’

यो पनि


प्रकाशित: October 1, 2021 | 17:38:55 काठमाडौं, शुक्रबार, असोज १५, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

बक्स अफिसमा नयाँ रेकर्ड बनाउँदै पठान

फिल्मले सबैभन्दा छोटो समयमा ४ सय करोडभन्दा बढीको व्यापार गर्ने हिन्दी चलचित्रको रेकर्ड पनि कायम गरेको छ। चौथो दिनमात्र पठानले १०० करोडभन्दा बढीको बिजनेस गरेको छ।

रवि लामिछानेले लिए नागरिकता

लामिछानेले जिल्ला प्रशासन काठमाडौंमा अमेरिकी नागरिकता त्यागेको निस्सा पेस गरेपछि दोस्रो पटक नेपाली नागरिकता लिएका हुन्।

लाइन मिचेर नागरिकता लिन सीडीओ कार्यालय पुगे रवि

रवि लामिछाने नागरिकता लिन जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौं पुगेका छन्। आइतबार दिउँसो १२ बजे उनी नागरिकता लिन सीडीओ कार्यालय पुगेका हुन्।

रविको राजीनामापछि रास्वपाको पहिलो बैठक बस्दै

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको केन्द्रीय समिति बैठक बस्ने भएको छ।

प्रथम सरस्वती कराते कपको उपाधी इचङुनारायण र ब्रह्मास्मी स्कुललाई

प्रथम सरस्वती कप सिनियर/जुनियरको उपाधी इचङुनारायण डोजो र ब्रह्मास्मी स्कुलले जितेको छ।

चितवन-२ मा उपनिर्वाचन हुने, अयोग्य ठहरिएका रवि चुनाव लड्न पाउलान्?

पुनः नागरिकता प्राप्त गरेसँगै चितवन क्षेत्र नम्बर २ मा अब हुने उपनिर्वाचनमा उनी सहभागी हुन सक्नेछन्। तर त्यसअघि अन्य कसुरमा उनीमाथि कारबाही नभएको अवस्थामा मात्रै उपनिर्वाचनमा उम्मेदवार हुन पाउने छन्।

मुक्तिनाथ बैंकका गार्डले सांग्रिलाको एटीएम फुटाउन खोजेपछि...

एटीएम फोडेर पैसा झिक्न खोज्ने एकजनालाई प्रहरीले शुक्रबार पक्राउ गरेको छ।

रविको राजनीतिक यात्रा: ६ महिनामा अविश्वसनीय छलाङ, अचानक उपलब्धि शून्य

उनले हासिल गरेका उपप्रधान तथा गृहमन्त्री र सांसद पद गएको छ। त्यतिमात्र नभएर उनी आफैंले ६ महिनाअघि गठन गरेको पार्टीबाट पनि उनी बेदखल भएका छन्। रविको आफ्नै शब्दमा भन्ने हो भने उनी अनागरिक भएका छन्।

डिल्लीबजारस्थित फ्युजन कन्सल्टेन्सीबाट तीन जना पक्राउ

डिल्लीबजारस्थित फ्युजन कन्सल्टेन्सीमा प्रहरीले छापा मारेर तीन जनालाई पक्राउ गरेको छ।

लोकदोहोरी गायक भीम पौडेलको निधन

लोकदोहोरी गायक भीम पौडेलको निधन भएको छ। स्याङजा खुदी घर भएका पौडेल लामो समयदेखि लोकदोहोरी गायनमा सक्रिय थिए।

थप समाचार

नेपाल समय
राजनीति

वामदेव र रावल नेकपा एसमै आउने घनश्याम भुसालको ठोकुवा

नेकपा एसले मुलुकमा एकीकृत वाम नेतृत्व गर्ने र यसमा धेरै कम्युनिस्ट नेताहरू जोडिने भुसालको तर्क।
नेपाल समय
राजनीति

माओवादी स्थायी कमिटी बैठक सुरु, राष्ट्रपति चयनबारे छलफल हुँदै

नेकपा माओवादी केन्द्रको स्थायी कमिटी बैठक सोमबार पनि बसेको छ।
नेपाल समय
राजनीति

सहिदको बलिदान गणतन्त्रको प्रतिफल : प्रधानमन्त्री प्रचण्ड

सहिद दिवस राजनीतिक दलका लागि राष्ट्र, जनताको प्रगति र सेवामा समर्पित हुन प्रेरणा स्रोत बनेको प्रधानमन्त्री प्रचण्डको धारणा।
नेपाल समय
राजनीति

कांग्रेस सभापति देउवासँग अमेरिकी उपविदेशमन्त्री न्युल्यान्डको भेट

धुम्बाराहीस्थित निवासमा अमेरिकी उपविदेशमन्त्री र देउवाबीच भेटवार्ता भएको हो।
नेपाल समय
राजनीति

रवि बाहिरिएपछि पहिलो मन्त्रिपरिषद्क बैठक बस्दै

मन्त्रिपरिषद्को बैठक आज बस्दै छ। प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले बैठक दिउँसो ४ बजे सिंहदरबारमा बोलाएका हुन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना