मंगलबार, माघ ११, २०७८

सन्दर्भ विपी जयन्ती

कांग्रेस प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको धरोहर

नेपाल समय  |  काठमाडौं, बिहीबार, भदौ २४, २०७८

नेपाल समय

नेपाल समय

बिहीबार, भदौ २४, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

नेपाली कांग्रेसको स्थापना हुँदासम्म जनतामा राजनीतिक चेतनाको विकास भइसकेको थियो। किनभने त्यसअघि नै मुलुकको पहिलो राजनीतिक दल प्रजापरिषद्ले राणाविरुद्ध आन्दोलन चलाइसकेको थियो।

यस क्रममा प्रजा परिषद्का चार सदस्य दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेमा र गंगालाल श्रेष्ठ तथा शुक्रराज शास्त्रीलाई राणाहरुले मृत्युदण्ड दिइसकेका थिए। टंकप्रसाद आचार्य र रामहरि शर्मालाई चारपाटे मुडेर सर्वस्वसहित जन्मकैद तोकियो। त्यस काण्डमा संलग्न अरूलाई व्यक्तिपिच्छे कैद र जरिवाना सुनाइयो। ‘१९९७ साल’ नामले चर्चित काण्डपछि प्रजापरिषद्को क्रियाकलाप ठप्प भयो।

प्रजापरिषद् गठन भएको झण्डै एक दशकपछि २००३ सालमा बिपी कोइरालाको अग्रसरतामा भारत प्रवासमा रहेका नेपालीहरुले नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको स्थापना गरे। लगत्तै राष्ट्रिय कांग्रेसको नेतृत्वमा सत्याग्रह र मजदूर आन्दोलन भयो। २००३ सालमा विराटनगरका मजदूरहरुले चलाएको हडताल नै नेपालको पहिलो संगठित आन्दोलन थियो।

यसबीच राणा शासनको अन्त्यगर्ने उद्देश्यका साथ २००५ सालमा सुवर्ण समशेर राणाको पहलमा कलकत्तामा नेपाल प्रजातन्त्र कांग्रेस स्थापना भयो। अनी बिपी नेतृत्वको राष्ट्रिय कांग्रेस र प्रजातन्त्र कांग्रेस मिलेर २००६ सालमा नेपाली कांग्रेसको स्थापना भयो।

लगत्तै नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा भएको सशस्त्र क्रान्तिले १०४ वर्षे राणा शाहीको अन्त्य गरी मुलुकमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्‍यो। दिल्लीमा शरण लिन पुगेका राजा त्रिभुवनलाई गद्दि पुनःस्थापित गरी मुलुकमा संवैधानिक राजतन्त्र स्थापना गर्ने काम कांग्रेसकै नेतृत्वमा भयो।

संविधान सभाको चुनाव गराएर राजनीतिक स्थायित्व दिने मार्गचित्र २००७ सालको क्रान्तिपछि बनाइएको थियो। तर दरबारले संविधानसभा चुनाव टार्दै लग्यो।

२००७ देखि २०१५ को बीचमा सरकार बनाउने र गिराउने खेल भइरहे। अन्ततः २०१५ मा संसद्को चुनाव भयो। कांग्रेसले दुई तिहाई बहुमत जितेर सरकार बनाएको १८ महिनामै तत्कालीन राजा महेन्द्रले सैन्य बलमा कू गरे।

त्यसपछि ३० वर्षसम्म निरंकुश पञ्चायती व्यवस्था कायम भयो। २०४६ सालमा फेरि नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा वामपन्थीसमेत मिलेर भएको जनआन्दोलनबाट प्रजातन्त्र स्थापना भयो। तर पनि देशमा राजनीतिक स्थायित्व कायम हुन सकेन। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रबाट निर्वाचित सरकारलाई बर्खास्त गरी २०६१ माघ १९ मा आफ्नै नेतृत्वमा मन्त्रिपरिषद् गठन गर्ने काम भयो।

अनि कांग्रेसकै नेतृत्वमा भएको २०६२–०६३ को जनआन्दोलनले निरंकुश राजतन्त्रको अन्त्य गर्‍यो। संविधानसभा निर्वाचन र गणतन्त्रको घोषणा अनि संविधानसभाबाट संविधान बनाउने कामको नेतृत्व पनि नेपाली कांग्रेसबाटै भयो।  अहिले पनि नेपाली कांग्रेसको मूल्याङ्कन नगरी कुनै प्रकारको आन्दोलनअघि बढाउन सक्ने स्थिति छैन।

(नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनबारे डेढ दर्जन बढी पुस्तक लेखेका प्राध्यापक डा. राजेश गौतमसँगको संवादमा आधारित)

– न्युज एजेन्सी नेपाल


प्रकाशित: September 9, 2021 | 11:45:10 काठमाडौं, बिहीबार, भदौ २४, २०७८
नेपाल समय

नेपाल समय

नेपाल समय
काठमाडौं, बिहीबार, भदौ २४, २०७८

थप समाचार

चीनबाट फर्किए वर्षमान, भन्छन्- महासचिवमा दाबी गरेकै हुँ

नेकपा माओवादी केन्द्रका नेता वर्षमान पुन स्वदेश फर्किएका छन्। असोज १३ गते उपचारका लागि थाइल्यान्ड गएका पुन उतैबाट चीन गएका थिए। करिब ४ महिनापछि नेता पुन सोमबार स्वदेश फर्किएका हुन्।

'अर्ली इलेक्सन'को प्रचण्ड पासा विफल!

‘अब वैशाखमा स्थानीय तहको निर्वाचन हुँदैन। आइतबारको छलफलपछि कानून मन्त्रालयले ऐन संशोधनको तयारी थालिसकेको छ। चाँडै नै क्याबिनेट बैठकमा प्रस्ताव मन्त्रालयले लैजान्छ,’ बालुवाटार स्रोत भन्छ, ‘ऐन संशोधन भएपछि कात्तिकमा स्थानीय तहको निर्वाचन हुनेछ। वैशाख ३१ को ६ महिनाभित्र स्थानीय निर्वाचन गर्ने गरी तयारी अघि बढेको छ।’

कांग्रेस गण्डकी प्रदेश कार्यलयको मुख्य सचिवमा प्रकाश बराल नियुक्त

नेपाली कांग्रेसको १४ महाधिवेशनबाट प्रदेश प्रतिनिधिका रुपमा चुनिएका बराललाई आइतबार प्रदेश सभापति शुक्रराज शर्माले पदभार ग्रहण गराएका हुन्।

प्रधानमन्त्रीले बोलाए मन्त्रिपरिषद् बैठक, निर्वाचनसम्बन्धी ऐन संशोधन मुख्य एजेन्डा!

प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले मन्त्रिपरिषद्को बैठक बोलाएका छन्। सोमबार दिउँसो तीन बजे प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा बस्ने गरी बैठक बोलाइएको प्रधामन्त्रीको सचिवालयले जनाएको छ।

मन्त्री यादवको दाबी- फेरि गौर नरसंहार दोहोर्‍याउँछु भनेको थिइनँ, अपव्याख्या गरियो

भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री रेणु यादवले आफ्नो अभिव्यक्तिलाई पूर्वाग्रहपूर्ण ढंगले तारिकाले अपव्याख्या गरिएको आरोप लगाएकी छन्।

विधान मिच्दै, गतिविधि गर्दै

तरुण दलका अध्यक्षसमेत रहेका कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य बस्नेतले भनेजस्तो पार्टीले अधिवेशन गराएर मात्रै जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्न निर्देशन नदिएको उपसभापति धनराज गुरुङ बताउँछन्।

ट्रेंडिंग

नेपाल समय
राजनीति

सभापतिमा देउवाको एक महिना, देखिएन सुध्रिने संकेत

‘पार्टीमा पुस्तान्तरणको एजेन्डा सेट भएको छ। रुपान्तरणको सन्देश महाधिवेशनले दिएको छ। पदाधिकारीमा युवाहरुको प्रवेश भइसकेको छ। अब सभापतिजी विधि र पद्धती अनुसार नै चल्नुहुन्छ भन्‍ने लागेको थियो। तर, उहाँको कार्यशैलीमा सुधारको छाँट देखिएन,’ ती पदाधिकारी भन्छन्, ‘प्रश्न उठाउँदा झपार्नुहुन्छ। बोल्न दिनुहुन्‍न, अनि कसरी सुधारको अपेक्षा राख्‍ने?’
नेपाल समय
समाज

काठमाडौंका गेस्ट हाउस : महिलाका लागि असुरक्षित बन्न थालेका हुन्?

'घटना बढ्दै गएपछि हामीले गेस्ट हाउसमाथि निगरानी बढाएका छौं। गेस्ट हाउस छिर्दा र बाहिरिने ठाउँमा सीसी क्यामेरा अनिवार्य रुपमा लगाउन निर्देशन दिएका छौं।'
नेपाल समय
समाज

काठमाडौंको सुन्धाराबाट 'दंगाली छोटे डन' पक्राउ, यस्ता छन् कसुरका शृंखला

'दङ्गाली छोटे डन' उपनामले परिचित विकास पुन काठमाडौंबाट पक्राउ परेका छन्। प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले उनलाई काठमाडौंको सुन्धारास्थित होटल भ्यू ग्लोबलमा लुकीछिपी बस्दै आएको अवस्थामा सोमबार पक्राउ गरेको हो।
नेपाल समय
समाज

इतिहासमा आज : अमेरिकी राज्यमा राजतन्त्रको अन्त्य, जापानमा शक्तिशाली भूकम्प

आज सन् २०२२ जनवरी १७। विश्‍वभर आजका दिनमा भएका महत्वपूर्ण घटनाहरुलाई यहाँ समेटेका छौं।
नेपाल समय
राजनीति

चुच्चे नक्सामा बढ्यो भारतको हैकम, कूटनीतिक पहलमा यसरी पन्छियो सरकार

'सरकारको प्रवक्ताले बोल्ने त एउटा कुरा भयो, अर्को परराष्ट्र मन्त्रालयले कूटनीतिक नोट पठाउनुपर्थ्यो। अर्को कुरा भारतीय दूतावासले विज्ञप्ति निकालेपछि दिल्लीस्थित नेपालको दूतावासले विज्ञप्ति निकाल्नुपर्थ्यो।'

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : info@nepalsamaya.com nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • सम्पादकीय निर्देशक
    मुमाराम खनाल
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
Copyright © 2022. Design & Development by Cn’C