सोमबार, मंसिर १९, २०७९

चुनावमा पैसाको प्रतिस्पर्धा छ, आयोग गम्भीर छैन

ओमप्रकाश अर्याल  |  काठमाडौं, बिहीबार, मंसिर १, २०७९

ओमप्रकाश अर्याल

ओमप्रकाश अर्याल

बिहीबार, मंसिर १, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

पछिल्लो समय साना दलका नेताहरूसँग मेरो सङ्गत भएको छ। स्वतन्त्र उम्मेदवारहरुसँग पनि सम्पर्कमा रहेँ हो। ठूला पार्टीका नेता/कार्यकर्ताहरू पार्टीभित्र नै संघर्ष गरिरहेका छन्। तिनै व्यक्तिहरुसँग मैले अन्तक्रिया गरिरहेको छु। यसको आधारमा भन्दा ठूलो पार्टीको विकल्प नै भन्दा पनि त्यहाँ भएको समस्या समाधान र त्यहाँको अहिलेको कार्यशैलीको विकल्पको खोजी आवश्यक हो। पार्टी सुध्रिनुपर्छ भन्ने नै महत्वपूर्ण कुरा हो। पार्टीलाई सुध्रिने मौका दिँदा पनि सुध्रिएन भने त्यसको विकल्प खोजिनुपर्छ भन्ने आम नागरिकको पनि धारणा हो।

स्वतन्त्र उम्मेदवारको संख्या बढ्नु र केही स्थानमा विजयी हुनुले पनि दलहरूप्रतिको असन्तोष व्यक्त गरेको भन्न सकिन्छ। त्यसैमाथि दलीय राजनीति भएको स्थानमा निर्वाचन आयोग चाहिँ स्वतन्त्र रहोस् भन्ने हेतुले नै निर्वाचन आयोग गठन गरिएको हो। तर अहिलेसम्म यो कुरा चाहिँ प्रश्नमै सीमित छ। निर्वाचन आयोगका थुप्रै काम प्रश्नयोग्य छन्। निर्वाचन आयोगले पनि ठूला दललाई नै पक्षपोषण गर्न काम गरेको हो कि भन्ने देखिएको छ। दलको अनुशासनलाई मजबुत बनाउने भूमिका निर्वाचन आयोगको हुनुपर्ने हो। तर निर्वाचन आयोगमाथि नै बारम्बार प्रश्न उठेको छ। 

समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली झन् खराब बनाइएको छ। यसमा निर्वाचन आयोग सचेत हुन सकेन। विभिन्न जात, वर्ग, लिङ्ग धर्म, समाजलाई प्रतिनिधित्व गर्न समानुपातिक प्रणाली अपनाइएको हो। १० प्रतिशतभन्दा तल मत ल्याए समानुपातिकमा जसलाई पठाए पनि हुने व्यवस्था गरिएको छ। यसको दोहन दलले गरेका छन्। पैसाका आधारमा प्रतिस्पर्धा हुन थाल्यो। आयोग गम्भीर हुनै सकेन। 

निष्ठा र आस्थाले राजनीति गर्नेहरू साह्रै कम छन्। पैसावाल राजनीतिमा हावी छन्। पैसावालले टिकट पाउने, राजनीति गर्न सक्ने अवस्था आएको छ। हामीले नै कति सुनेका छौँ कि मसँग जुनाव लड्न पुग्ने पैसा नभएर टिकटलाई दाबी नै गरिनँ। 

दलविरुद्ध जनताले केही बोलेमा हरेक राजनीतिक दल एकै ठाउँमा उभिन्छन्। १२ बुँदे सम्झौताका कुरामा आफैँ मात्र जस लिन खोज्छन्। भ्रष्टाचारविरुद्ध आवाज उठाए सबै राजनीतिक दल एकै स्थानमा उभिएर प्रतिवाद गर्छन्। यिनै कुराहरुलाई हामी सचेत नागरिकले नै अब बोल्नुपर्छ भन्ने लागेर म पनि आजको यस डिस्कोर्समा सहभागी भएँ। यस डिस्कोर्सले पार्टीहरुलाई भन्दा पनि स्वतन्त्र उम्मेरदार र आम नागरिकलाई सहयोग हुने देखिन्छ। 

निष्ठा र आस्थाले राजनीति गर्नेहरू साह्रै कम छन्। पैसावाल राजनीतिमा हावी छन्। पैसावालले टिकट पाउने, राजनीति गर्न सक्ने अवस्था आएको छ। हामीले नै कति सुनेका छौँ कि मसँग जुनाव लड्न पुग्ने पैसा नभएर टिकटलाई दाबी नै गरिनँ। 

पछिल्लो समय देखिएको पार्टीको टिकट वितरण प्रक्रियालाई सुधार गर्न पार्टीभित्र नै प्राथमिक निर्वाचन प्रणाली लागू गर्ने र यसका लागि निर्वाचन आयोगले नै सक्रियता देखाएर आफ्नो विधानमा यस कुराको उल्लेख गर्नुपर्दछ। होइन भने यहाँ कसले टिकट पाउने कसले नपाउने मतलव नै नहुने भयो। देश संघीयतामा गएको छ। प्रदेशमा को सांसद भयो भन्ने कुराको न अर्थ रहेको छ, न पार्टीका निष्ठावान् मान्छेले टिकट पाएको छ। मैले मेरो आफ्नो क्षेत्र ललितपुरमा को प्रदेश सांसद छन् भन्ने कुरा थाहा पाएको छैन। प्रदेश सांसद यति निष्क्रिय हुने हो भने संघीयताको अवसान त्यहीँबाट सुरु हुन्छ। कसैले यसलाई खारेज गर्नै पर्दैन। 

सांसदले प्रयोग गर्ने पैसा भ्रष्टाचारको हो। भ्रष्टाचार भएन भने विकास हुँदैन। भ्रष्टाचारका लागि विकास भएको छ। एउटा सांसदले वर्षमा चार/पाँच करोड कहाँबाट खर्च गर्न सक्छ? उसले कहीँ न कहीँ भ्रष्टाचार गरेको हुन्छ। यही भ्रष्टाचार गरेर उनीहरु नेता बनेका हुन्। 

यति भनिरहँदा स्वतन्त्र उम्मेदवार नै ठिक पनि भन्न खोजेको होइन। स्वतन्त्र उम्मेरदार झन् बढी अराजक हुने सम्भावना रहन्छ। दलगत सांसदमा त कम्तीमा दलको कानुनभित्र रहनुपर्छ। त्यसैले मेरो विचारमा कानुनलाई राम्रो बनाएर पार्टीभित्र नै विकल्प खोज्नु नै उत्तम हो।

(निर्वाचन पर्यवेक्षक समिति नेपालले आयोजना गरेको 'निर्वाचन पद्धति र शासकीय प्रबन्ध' विषयक अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा अधिवक्ता अर्यालले राखेको धारणाको सम्पादित अंश)


प्रकाशित: November 17, 2022 | 20:00:17 काठमाडौं, बिहीबार, मंसिर १, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

काठमाडौं महानगरको प्रस्टीकरण : तीन निकायको सहकार्यमा अनधिकृत सुकुम्बासी बस्ती हटाउँछौं

राष्ट्रिय भूमि आयोगले काठमाडौं नगरभित्रका सुकुम्बासीको समस्या समाधान गर्न ढिलाइ गरेपछि आफैं अगाडि सर्नुपरेको प्रस्टीकरण काठमाडौं महानगरले दिएको छ।

समानुपातिकतर्फ १ करोड मतगणना हुँदा कुन दललाई कति?

निर्वाचन आयोगका अनुसार आज बिहान ९ बजेसम्म एक करोड आठ लाख दुई हजार ९०७ मतगणना भएको छ।

देशव्यापी सांगीतिक यात्रामा निस्किँदै नेपथ्य

देशको पूर्वी कुनादेखि पश्चिम कुनासम्म आफ्ना लोक–रक धुन सुनाउने योजनाका साथ नेपथ्य यसै साता काठमाडौंबाट बाहिरिने भएको हो।

असुरक्षित सडकको सिकार भएका महावीर

वैज्ञानिक समाजवादी पार्टीमा जोडिएपछि सेलिब्रेटी छविप्रतिको मोह घट्दै गएको थियो। समानता र विभेदको अन्त्य उनका अर्जुन दृष्टि थिए। उनको उद्देश्य र काम जात व्यवस्था अन्त्य गर्नेमा केन्द्रित थियो।

के हो रामकुमारीको सन्देश?

खुलेको मुस्कानसहित उक्त तस्बिर सार्वजनिक भएपछि बाम एकताको आकलन धेरैले गरे। हुन पनि चुनावी मतपरिणाम आउँदै गर्दा बाम एकता गरेर नयाँ सरकार बनाउनुपर्ने धारणा एमाले र नेकपा एसका धेरै नेताको देखिन्छ।

धनुषा ४ मा कांग्रेसका यादवले ६८६ मतले लिए अग्रता

मतगणना जारी रहँदा नेपाली कांग्रेसका महेन्द्र यादवले आफ्नो अग्रता बढाउँदै लगेका छन्। मतगणनाको सुरुदेखि नै नेकपा (एमाले) रघुवीर महासेठले अग्रता लिएका थिए।

सरकार गठनको पहिलो प्रयास गठबन्धनले गर्ने, प्रधानमन्त्रीको दौडमा को–को?

सत्ता गठबन्धनकै सरकार बने प्रधानमन्त्री को? कांग्रेसभित्र कम्तीमा ५ आकांक्षी देखिँदा माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड पनि यसैको दौडधूपमा छन्।

धनुषा ४ मा रघुवीर महासेठलाई पछि पार्दै कांग्रेस उम्मेदवारको अग्रता

धनुषा ४ मा नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार महेन्द्र यादवले अग्रता लिएका छन्। आइतबार साँझबाट पछि परेका उनले पछिल्लो अपडेटअनुसार अग्रता कायम गरेका हुन्।

कर्जा-निक्षेप अनुपातमा राष्ट्र बैंक लचक

तोकिएको कर्जा–निक्षेप अनुपात नपुगे बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई लाग्ने जरीवानालाई तरलता जोखिममा समेत आधारित हुने गरी पुनरवलोकन गर्न सकिने व्यवस्था गरी लचकता अपनााएको हो।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

घरजग्गा कारोबार, आयात र रेमिट्यान्स वित्तीय अस्थिरताका कारक

रेमिट्यान्सले जनताको जीवनस्तर उकास्न राम्रो भूमिका निर्वाह गरेको छ। गरिबी निवारण, शिक्षा र स्वास्थ्यमा रेमिट्यान्सको ठूलो योगदान छ। म्याक्रो लेभलमा सम्भावना हुँदाहुँदै पनि खासै ठूलो योगदान दिन सकेन।
नेपाल समय
विचार

किन उत्साहित भएनन् मतदाता?

निर्वाचन आयोगका अनुसार यस निवार्चनमा ६१ प्रतिशत मत खसेको छ, जुन गत स्थानीय चुनावको भन्दा ४.०७ प्रतिशतले कम हो भने २०४८ सालदेखिकै कम मत हो। मतदान प्रतिशतको अध्ययन गर्दा २०७० सालमा ७८.७४ प्रतिशत र २०७४ को निर्वाचनमा ६८.६७ प्रतिशत मत खसेको इतिहास छ।
नेपाल समय
विचार

मतदानमा नराखौं विवेक बन्धक

निर्वाचनमा व्यक्तिगत लेनदेनमा उत्रिएका मतदाताले नेतालाई जिम्मेवारी बोध गराउने हैसियत गुमाइसकेका हुन्छन्। पैसाको बलमा जितेका उम्मेदवारको जनतासँग भावनात्मक सम्बन्ध पनि हुँदैन। भलै, उनीहरूले यो कुरा सार्वजनिक रूपमा भन्दैनन्।
नेपाल समय
विचार

राजनीतिक दल, निर्वाचन आयोग र स्वतन्त्रहरू

सामाजिक मनोविज्ञान सार्वजनिक रूपमा प्रस्फुटन हुन्छ भने व्यक्तिगत मनोविज्ञान भोट खसाल्ने बेला। सोही कारण सार्वजनिक रूपमा भनेका र व्यक्तिगत व्यवहारमा फरक पर्न जान्छ। व्यक्ति आफूले मन नपराए पनि पुरानो पार्टी र नेताप्रति रहेको आस्था मार्न चाहन्न।
नेपाल समय
विचार

'नो नट अगेन' र शक्तिपूजक मनोविज्ञान

नो नट अगेन अभियान चलाएर शेरबहादुर देउवा, पुष्पकमल दाहाल र केपी ओलीहरूले चुनाव हार्दैमा राजनीति सही वा सङ्लो होला भन्ने लाग्दैन। यो सन्दर्भमा नो नट अगेन अभियान मूल फोहोर भएको ठाउँमा घाट सफा गर्ने काम मात्र हो। घाट सधैंलाई सङ्लो बनाउन मूल नै सफा गर्नुपर्छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना