मंगलबार, माघ २४, २०७९

'नो नट अगेन' र शक्तिपूजक मनोविज्ञान

भानु बोखिम  |  काठमाडौं, बिहीबार, कार्तिक १७, २०७९

भानु बोखिम

भानु बोखिम

बिहीबार, कार्तिक १७, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

नेपाली राजनीति वितृष्ण पैदा गर्ने खाले छ। तर राजनीति स्वयंले जनतामा निराशा पैदा गर्ने होइन। राजनीतिक दल तथा त्यसमा आबद्ध नेताहरूको रवैयाले वितृष्णा पैदा गर्ने हो। एकथरी चेतनशील युवा वितृष्णा पैदा गर्ने केही राजनीतिज्ञलाई नेपालको राजनीतिमा देख्न चाहिरहेका छैनन्, जसका लागि सामाजिक सञ्जालमार्फत नो नट अगेनको अभियान चलाइरहेका छन् । 

नो नट अगेन अभियान झलक्क हेर्दा ठीकै सुनिएला तर गहिरिएर हेर्ने भने यो आफैंमा सतही देखिन्छ। के यी एकाध पात्रले मात्र नेपालको राजनीति धमिल्याएका हुन्? केही शीर्ष नेताले चुनाव हार्दैमा यो देशको राजनीति सही बाटोमा आउँछ? कसैलाई सही बाटोमा आउँछ भने ऊ यो कुरामा विश्वास गर्न स्वतन्त्र छ। तर यो लेखकलाई भने शेरबहादुर देउवा, पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड र केपी ओलीले चुनाव हार्दैमा राजनीति सही होला भन्ने लाग्दैन। यो सन्दर्भमा नो नट अगेन अभियान मूल फोहोर भएको ठाउँमा घाट सफा गर्ने काम मात्र हो। मूल स्वच्छ नभएपछि घाटबाट एकाध फोहोर निकालेर केही हुनेवाला छैन। घाट सफा गरेर बस्नु भनेको समयको बर्बादी मात्र हो। घाट सधैलाई सङ्लो बनाउन मूल नै सफा गर्नुपर्छ। 

धमिलिएको राजनीतिले सिंगो समाजको मनोविज्ञान बोकेको छ। तसर्थ, समाजको मनोकांक्षा ठीक भए लोकतान्त्रिक पद्धतिले राजनीतिको फोहोर पनि सफा गर्दै लग्छ। नो नट अगेन अभियानमा निश्चय नै विवेकशील युवाहरू छन्। उनीहरू पढेलेखेका छन् र केही न केही गरिरहेका छन्। उनीहरूको यो अभियान समाजको उन्नतिसँग जोडिएको छ भन्नेमा सन्देह छैन। राजनीति सर्वाेच्च नीति हो, जसले देशमा अन्य नीति निर्माण र त्यसको कार्यान्वयनमा प्रभाव पारिरहेको छ। सही बाटोमा नहिँडेको राजनीतिले सही नीति निर्माण र प्रभावकारी कार्यान्वनय गर्न सक्दैन।

तसर्थ, खराब राजनीतिको नेतृत्वकर्ताले अबको निर्वाचनबाट संसद् भवनमा प्रवेश नगरुन् भन्ने अभियानको चाहना देखिन्छ। चाहना आफैंमा असल हो। तर समाजका अधिकांश मानिसहरू तिनै नेतामा भविष्य देख्छन्, जसको विरोध केही सचेत युवाले गरिरहेका छन्।  

सामान्यतया मानिस शक्तिको पुजारी हुन्छ। हाम्रो समाज आफैंले शक्ति पूजक मनोविज्ञान गर्छ। ठूलाले केही गर्छन् भन्ने विश्वास छ। ठूलाको आशीर्वाद लिने चलन पुरानै हो। यो हाम्रो संस्कार, रीति र अभ्यासमै जोडिएर आएको छ। यसले पाको पुस्तालाई सम्मान गर्न मात्र सिकाउँदैन, नजानिँदो तरिकाले शक्तिमा रहेकाको निगाह खोज्न पनि अभ्यस्त गराउँछ। यसले हाम्रो विद्रोही चेत र सोचलाई निस्क्रिय बनाएर स्वार्थी बनाउँछ। यही सोचअनुरुपको स्वार्थ हामी राजनीतिक दल तथा नेतासँग पनि राख्छौं। 

नो नट अगेन अभियान चलाएर शेरबहादुर देउवा, पुष्पकमल दाहाल र केपी ओलीहरूले चुनाव हार्दैमा राजनीति सही वा सङ्लो होला भन्ने लाग्दैन। यो सन्दर्भमा नो नट अगेन अभियान मूल फोहोर भएको ठाउँमा घाट सफा गर्ने काम मात्र हो। घाट सधैंलाई सङ्लो बनाउन मूल नै सफा गर्नुपर्छ।

त्यसैले ठूला दलले भनेको कुराले हामीलाई छिटो प्रभावित पार्छ। ठूला नेताले भनेका कुराले हामीलाई धेरै लोभ्याउँछ। हामीलाई थाहा छ, उनीहरूसँग शक्ति छ। उनीहरूको शक्तिले आफूलाई, आफ्ना आफन्तलाई वा आफ्नो गाउँ–ठाउँलाई केही मिल्न सक्छ। यो भनेको शक्तिको पूजा गर्ने मनोविज्ञान हो। यसमा हाम्रो संस्कारले निर्माण गरेको मनोविज्ञानले भूमिका खेलेको थियो नै। अझ हामीले भोगिरहेको अभाव, गरिबी र विविध समस्याले स्वार्थी बनाएको छ।

शक्ति पूजक समाजमा अभावसँग जुधिरहेकालाई नो नट अगेन अभियानले छुँदैन। यो अभियानबाट टाढा रहँदा उनीहरूले आफ्नो हित देख्छन्।  

सचेत युवाले नो नट अगेन अभियानको टार्गेट शेरबहादुर देउवालाई बनाउँदै गर्दा धेरै डडेल्धुराबासी उनलाई भगवान् मानिरहेका छन्। टार्गेटमा केपी ओलीलाई राख्दै गर्दा उनको निर्वाचन क्षेत्रका धेरैले दमकको विकास ओलीले मात्र गर्न सक्छ भन्ने छ। उनीहरूप्रति समग्र नेपालमा मिश्रित धारणा होला। कुनै क्षेत्रमा उनीहरूप्रति अति नै नकरात्मक धारणा पनि होला। तर उनीहरूले आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा बलियो जनाधार बनाएका छन्। यसो गर्न उनीहरूले शक्तिको दुरुपयोग गरेका छन्। विकासको काममा एकपक्षीय भएका छन्। तर स्रोत अभाव, चेतनाको कमी र गरिबी भएको ठाउँमा धेरैलाई नेताको यही रबैया प्यारो छ। ठूला नेताले आफ्नो क्षेत्रमा बजेट पार्ने ल्याकत राख्छन् भन्नेमा सन्देह रहेन। तर सन्तुलित विकासको सिद्धान्त र अवधारणाअनुसार नेताको यो रबैया ठीक हैन। ठीक हैन भन्दैमा हामीले यसको विरोध गर्दैनौं। आफ्नोमा बजेट धेरै आयो वा हाम्रोमा धेरै भौतिक संरचना बने भनेर खुसी नै हुन्छौं। 

यही मनोविज्ञान प्रचण्डले चितवन छाडेर गोरखा निर्वाचनका लागि जाँदै गर्दा पनि देखियो। उनका समर्थकले चितवनमा विकास नचाहनेले षड्यन्त्र गरेर प्रचण्डलाई धपाए भनिरहेका थिए। उता, गोरखामा प्रचण्डलाई देखाएर भविष्यका प्रधानमन्त्री उनै हुन् भनेर भोट माग्ने काम भइरहेको छ। ठूलो नेताको व्यक्तित्वले प्रभावित समाज हो हाम्रो समाज।  

प्रचण्ड, देउवा, ओलीले आर्जन गरेको शक्ति उनीहरूको लामो समय राजनीतिमा गरेको लगानीको प्रतिफल हो। उनीहरूले यो शक्ति देश र जनताको हितमा कम, आफ्नो राजनीतिक अभीष्ट पूरा गर्न बढी प्रयोग गरेका छन्। राजनीतिक अभीष्ट पूरा गर्ने क्रममा निश्चित क्षेत्रका वा निश्चित मान्छेलाई राम्रै गरे तर समग्र देश र जनताका लागि अफाप सिद्ध भयो। यद्धपि हाम्रो राजनीतिक प्रणालीमा उनीहरूले शक्तिशाली रहने आधार खडा गरिसकेका छन्। यो आधार खडा गर्नुमा उनीहरूले हामी नागरिकको मनोविज्ञानलाई बुझेर प्रयोग गरेका छन् । त्यहीअनुरुप चुनावी रणनीति तय गर्दै आएका छन्। वर्षौंदेखि जुन समाजमा बाँचेका छौं, त्यसले निर्माण गरेको मनोविज्ञान कुनै अभियानले रातारात परिवर्तन हँुदैन। 

युवाले राजनीति सही गर्नका लागि रुमानी अभियानमा अल्झेर मात्र हुँदैन। चुट्कीको भरमा केही परिवर्तन हुँदैन। लामो समय लागेर निर्माण भएको कुनै पनि चीज भत्काउन समय लाग्छ नै। तसर्थ, राजनीति सङ्लो बनाउन निर्वाचनको मुखमा अभियान चलाएर मात्र पुग्दैन। राजनीति ठीक गर्न हाम्रो मनोविज्ञान बदल्ने दीर्घकालीन अभियानमा हिँड्नुपर्छ।


प्रकाशित: November 3, 2022 | 07:32:36 काठमाडौं, बिहीबार, कार्तिक १७, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

अनाथालय प्रमुख नै बलात्कारी !

बालिका बलात्कारको आरोपमा चन्द गत माघ १७ गते अनाथालयबाटै पक्राउ परेका हुन्।

सरकारबाट बाहिरिएका रास्वपाका मन्त्रीले किन गरेनन् पत्रकार सम्मेलन?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) आइतबार नै सरकारबाट बाहिरिसकेको छ।

संसद् भवन अगाडि भिख माग्दै बालिका

अकासेपुलमा भिख माग्नका लागि राखिएकी एक अबोध बालिका

मिडियामाथि आक्रोशित रविले जे बोले…

आइतबार सरकारमा रहने वा बस्ने विषयमा भएको छलफलमा पार्टीले सरकारबाट बाहिरिने निर्णय गरेको छ। सरकारबाट बाहिरिने निर्णय सुनाउँदै पत्रकार सम्मेलन गरेका रविले भने सबै झोंक मिडियामाथि पोखेका छन्।

आउने चुनावमा बहुमत ल्याएर प्रधानमन्त्री हुन्छु: रवि

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले आगामी चुनावमा आफ्नो पार्टीले बहुमत ल्याउने र आफू प्रधानमन्त्री हुने उद्घोष गरेका छन्

नारायणकाजीसँग मन्त्रालय साटफेरको चर्चा, मान्लान् रवि?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी सरकारमा रहने कि बाहिरिने चर्चा चलिरहेको समयमा सत्ता गठबन्धन दलभित्र पार्टी सभापति रवि लामिछानेलाई भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय दिएर मनाउने तयारी भएको बताइएको छ।

फ्यानको मायाले रोइन् ‘पठान’की दीपिका

फिल्म सफल भएपछि निर्माता तथा कलाकार उत्साहित छन्।

रास्वपालाई गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने प्रधानमन्त्री प्रचण्डको संकेत

पार्टी मुख्यालय पेरिसडाँडामा बसेको स्थायी कमिटी बैठकबाट बाहिरिने क्रममा प्रधानमन्त्री प्रचण्डले रास्वपाले उठाएको विषय समाधान हुने बताएर गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने संकेत गरेका हुन्।

दलका कार्यकर्ता प्राज्ञ भएपछि योग्य कलाकारले कहिले पाउने अवसर?

राजनीतिमा चासो नदिने स्रष्टाप्रति राज्यले दायित्व बिर्सिंदा सहरमा कलाकार डिप्रेसनबाट गुज्रिनुपरेको र गाउँमा हराउनुपरेको वा खाडी मुलुक पलायन हुनुपर्ने अवस्था छ। कला र गलाका लागि सिर्जिएका चलचित्र विकास बोर्ड, प्रज्ञा प्रतिष्ठानलगायतका संस्था राजनीतिमय भएपछि स्रष्टाहरू ओझेल पर्दै छन्।

तत्काल पानी पर्ने सम्भावना छैन, आज काठमाडौंको तापक्रम कति?

देशैभर तत्काल पानी पर्ने सम्भावना नरहेको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

निराशाविरुद्ध तेस्रो जनआन्दोलनको तयारी गरौं

सबै क्षेत्रको असफलता राजनीतिमा खोज्छौं। तर, म राजनीति भन्दा पनि यसको कारण राजनीतिकर्मीमा निहित छ ठान्छु।
नेपाल समय
विचार

स्टन्टमा रमाउने 'डेमगग' नेता

हाम्रो राजनीतिले मीठा गफ गर्न सिकायो तर पदिय जिम्मेवारी वहन गर्नको लागि क्षमता विकास गर्न सिकाएन। परिणाम– मन्त्रीहरु स्टन्ट गरेर सस्तो लोकप्रियताको पछि दौडिँदै आएका छन्।
नेपाल समय
विचार

यसरी सम्भव छ सफा नेपाल

सरकार र नागरिकस्तरमा सरसफाइ अभियानहरु उद्देश्य प्राप्त नभएसम्म निरन्तर चलिरहनुपर्छ। त्यसका लागि सरसफाइ मात्रै हेर्ने अधिकार सम्पन्न प्राधिकरण बनाउन आवश्यक छ। सफा जमिनमै उभिएर सफा श्वास फेर्दै बहस गर्न पाए कति जाति हुन्थ्यो होला ?
नेपाल समय
विचार

कांग्रेसको कदमले देखिएका अशुभ संकेत

निश्चय नै ठूलो दलको हैसियतले सत्ता गठबन्धन जोगाउन नसक्नुमा गल्ती कांग्रेसको थियो। नेतृत्वको हिसाबले यसमा दोषी शेरबहादुर देउवा हुन्। तर सत्तामा गुमेपछि नेपाली कांग्रेसले राजनीतिमा नैतिकता प्रदर्शन गर्न सक्नुपर्थ्यो।
नेपाल समय
विचार

अति मोहले रित्तिएका शेरबहादुर देउवा

राजनीति लिकमा गुडेको रेल जस्तो कहिले सहज हुँदैन। कुनै पार्टी तथा नेता विशेषको राजनीतिलाई अवरोध र बाधा सिर्जना भई नै रहन्छ। राजनीति आफैंमा षड्यन्त्रको पर्याय बनिसकेको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com

विज्ञापनको लागी

Charu shrestha 9841428229 Yubaraj Khatiwada 9801146990
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना