बिहीबार, भदौ २, २०७९
नेपाल समय

किन त्रासद छ ताइवानको आसन्न संकट?

मिङसिन पे  |  काठमाडौं, बिहीबार, साउन १९, २०७९
मिङसिन पे

मिङसिन पे

काठमाडौं, बिहीबार, साउन १९, २०७९

संयुक्त राज्य अमेरिकाकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीको ताइवान भ्रमणले पहिल्यै अनुमान गरिएसरह नै चीनलाई कडा प्रतिक्रियाका लागि उक्साएको छ। चिनियाँ जहाज ताइवान स्ट्रेटलाई दुई भागमा बाँड्ने मध्यरेखामाथि उडिरहेछन् (ताइवान टापु र एसिया महादेश छुट्याउने १८० किलोमिटर फराकिलो जलमार्ग)। पेलोसीको ताइवान भ्रमणको ‘गम्भीर परिणाम’ भोग्नुपर्ने चेतावनी चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयले दिएको छ। चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले केही दिनअघिको फोनवार्तामा अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनलाई ‘आगोसँग खेल्नेहरू आगोमै जल्नेछन्’ भनेका थिए। र आज, चीनले ४ अगस्ट (पेलोसी ताइवानबाट बिदा भए लगत्तै) ठूलो मात्राको सैन्य अभ्यास थाल्ने घोषणा गरेको छ। यी घटनाले सैन्य टकराव बढ्ने खतराको संकेत गरेका छन्।  

यद्यपि ताइवानमा आज बढेको तनावका लागि पेलोसी कमै मात्र जिम्मेवार छन्। एसिया भ्रमणका क्रममा उनी ताइपेइ नगएको भए पनि ताइवानप्रति चीनको विजिगिषा बढ्दै जाने थियो जसले निकट भविष्यमा अर्कोतर्फको ताइवान संकट निम्त्याउनेछ। 

आफ्नो शासनकालमा ताइवानलाई चीनको मुख्यभूमिमा गाभ्ने राष्ट्रपति सी चिनफिङको प्राथमिकताका कारण संकट आसन्न हुँदै गएको होइन। ताइवानको पुनः एकीकरण उनको दीर्घकालीन उद्देश्य भएता पनि बलपूर्वक यो सफलता हात पार्ने कुनै पनि प्रयास अत्यन्तै महङ्गो पर्न सक्नेमा उनी सचेत देखिन्छन्। यसले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको शासनको अस्तित्वलाई नै खतरामा पार्न सक्नेछ। असफल सैन्य अभियानले आजसम्म चलिरहेको शासनलाई नै खतरामा पार्न सक्छ। 

नेपाल समय
ताइवानी राष्ट्रपति (बायाँ) र पेलोसी।

ताइवानमा आफ्नो हमला सफल बनाउन चीनले सबैभन्दा पहिला त आफ्नो अर्थतन्त्रलाई पश्चिमा प्रतिबन्धबाट अलग्याउन सक्नुपर्छ र अमेरिकी हस्तक्षेपलाई थाम्नेगरि सैन्य शक्ति बढाउनुपर्नेछ। यी दुवै सामर्थ्य बढाउन उसलाई कम्तीमा एक दशक लाग्नेछ। 

ताइवानबारे चीनको अहिलेको आक्रोशपूर्ण प्रस्तुतिका कारक भने तात्कालिक हुन्। चिनियाँ अधिकारीले ताइवानी नेता र तिनका पश्चिमा समर्थकलाई सन्देश दिइरहेछन्। त्यो सन्देश हो- ती दुईबीचको र चीनसँगको सम्बन्ध अस्वीकार्य बाटोमा गइरहेछ। उनीहरूले मार्ग परिवर्तन गरेनन् भने चीनसँग तनाव बढाउनुको विकल्प रहनेछैन। 

यद्यपि ताइवानमा आज बढेको तनावका लागि पेलोसी कमै मात्र जिम्मेवार छन्। एसिया भ्रमणका क्रममा उनी ताइपेइ नगएको भए पनि ताइवानप्रति चीनको विजिगिषा बढ्दै जाने थियो जसले निकट भविष्यमा अर्कोतर्फको ताइवान संकट निम्त्याउनेछ।

पछिल्लो समय पनि चिनियाँ नेताहरूले ताइवानको परिस्थितिलाई असह्य तर सहन सकिने रुपमा लिइरहेका थिए। ताइवानमा परम्परागत रुपमा चीन-मैत्री क्वोमिन्ताङ पार्टीको शासन रहँदासम्म चीन आर्थिक एकीकरण, कूटनीतिक अलगाव र सैन्य दबाबको रणनीति बिस्तारै अवलम्बन गर्न सफल भइरहेथ्यो। यसो गर्दा एक न एक दिन चीनसँग ताइवानले शान्तिपूर्ण पुनः एकीकरण गर्नेछ भन्नेमा उसको विश्वास थियो।

तर सन् २०१६ मा ताइवानको स्वतन्त्रता पक्षधर ‘डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिभ पार्टी’ शासनमा फर्केसँगै चीनको योजना अगाडि बढ्न सकेको छैन। ३० वर्षअघि ‘एक चीन’को अस्तित्व स्वीकार गर्ने सम्झौता भएको भनेर चिनियाँ अधिकारीले व्याख्या गर्ने गरेको सन् १९९२ को सहमतिलाई क्वोमिन्ताङ पार्टीले ताइवान र चीनको फरक व्याख्या रहेको भन्ने गरेको थियो। डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिभ पार्टीले भने त्यो सम्झौता नै अस्वीकार गर्दै आएको छ। 

यो नयाँ परिस्थिति चीनका लागि कहिलेदेखि असह्य लाग्यो भन्न त गाह्रो छ। सन् २०२० को जनवरीमा डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिभ पार्टीकी साइ येङ विन दोस्रोपटक राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएको र उनको पार्टीले संसदीय निर्वाचनमा क्वोमिन्ताङ पार्टीलाई नराम्ररी पराजित गरेको क्षण ताइवान-चीन सम्बन्धको मुख्य घुम्ती हुनसक्छ। ताइवानमा डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिभ पार्टीले राजनीतिक प्रभुत्व बढाउँदै जाँदा शान्तिपूर्ण पुनः एकीकरण गर्ने चिनियाँ सपना असम्भवप्रायः हुँदै गएको छ। 

नेपाल समय
पेलोसीको ताइवान भ्रमणअघि चिनियाँ समकक्षी सी जिनपिङसँग भिडियोवार्ता गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन। तस्बिर : एपी

संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो ताइवान नीतिमा विस्तारै ल्याइरहेको परिवर्तन पनि चीन अनुकूल थिएन। डोनाल्ड ट्रम्पको शासनकालमा अमेरिकी सरकारले अमेरिकी अधिकारी र ताइवानी समकक्षीबीच रहेको सम्पर्क प्रतिबन्ध हटायो। ताइवानप्रति अमेरिकी वाचाहरुलाई जोड दिएर आफ्नो ‘एक चीन’ नीतिमा परिवर्तन ल्याएको संकेत दियो। र, परिष्कृत हतियार ताइवान टापुतिर पठायो। चीनप्रतिका त्यस्ता चुनौती बाइडेनको शासनकालमा पनि जारी रह्यो। पछिल्लो वर्ष, अमेरिकाको जलसेनाले ताइवानी सेनालाई खुलेआम प्रशिक्षण दियो। र, गत मे महिनामा राष्ट्रपति बाइडेनले ताइवानमा चीनले आक्रमण गरे सैन्य हस्तक्षेप गर्ने संकेत दिए (यद्यपि ह्वाइट हाउस तुरुन्तै त्यो अभिव्यक्तिबाट पछि हटेको थियो)। 

चीनले सम्भवतः ताइवानमाथि तुरुन्तै र योजनाबद्ध आक्रमण गर्ने योजना बनाएको छैन। तर उसले ताइवान स्ट्रेटमा अमेरिकासँग आमुन्नेसामुन्ने हुने निधो गरेको हुनसक्छ। 

युक्रेन युद्धले पनि पश्चिमा नेताहरूलाई ताइवान गम्भीर खतरानिकट रहेको बोध गराएको हुनुपर्छ। उनीहरूले कडा र मौखिक एवं उच्चस्तरीय भ्रमण र सैन्य सहायताले मात्र चिनियाँ आक्रमण पन्छाउन सक्नेमा विश्वास गरेको देखिन्छ। बेइजिङको कोणबाट हेर्दा भने उनीहरूले ताइवानलाई गर्ने सहयोगले चीनलाई अपमानित गरेको महसुस गराउँछ भन्ने बुझ्न चुकेको देखिन्छ। त्यसैले उनीहरूले गर्ने सहयोग निवारणभन्दा बढी उक्साहट बन्न पुगेको छ। 

डेमोक्रेटिक प्रोग्रेसिभ पार्टीका नेता र तिनका पश्चिमा समर्थकलाई उनीहरूले गरेको कामको मूल्य चुकाउन लगाइएन भने परिस्थितिमाथिको आफ्नो पकड गुमाइएला भन्ने डर चीनलाई छ। यसले सी चिनफिङको पुनः एकीकरणको दीर्घकालीन उद्देश्यलाई मात्र कठिन बनाउने छैन, बरु निर्बलियो देखिएको आरोप पनि खेप्नुपर्नेछ जसले उनलाई चीन भित्र र बाहिरसमेत कमजोर बनाउनेछ।

चीनले सम्भवतः ताइवानमाथि तुरुन्तै र योजनाबद्ध आक्रमण गर्ने योजना बनाएको छैन। तर उसले ताइवान स्ट्रेटमा अमेरिकासँग आमुन्नेसामुन्ने हुने निधो गरेको हुनसक्छ। त्यस्तो टकराव कस्तो र कहिले हुन्छ भन्ने अनुमान गर्न गाह्रो छ तर त्यो निकै डरलाग्दो भने हुनेछ किनभने कडा टकरावले मात्र सबै खेलाडीको ध्यान तान्नसक्छ भन्नेमा चीन विश्वास गर्छ। 

सन् १९६२ को क्युवाली मिसाइल संकट (शीतयुद्धका क्रममा सोभियत संघले क्युवामा मिसाइल राखेपछि अमेरिका र सोभियत संघबीच झण्डै युद्ध भएकको स्थिति) मा जस्तै ताइवान संकटले पनि केही दिनको तनावपछि यथास्थितिलाई एउटा स्थिर विन्दुमा लगेर टुंगो लगाउने अनुमान गर्न सकिन्छ। चीनको योजना पनि यही हुनसक्छ। तर त्यस्तो चाल डरलाग्दो तरिकाले गलत पनि हुनसक्छ। सन् १९६२ मा आणविक युद्ध नहुनु धेरै हदसम्म भाग्यको खेल थियो भन्ने हामीले बिर्सन हुँदैन।

(मिङसिन पे, ‘क्लारेमन्ट म्याकेन्ना कलेज’का प्राध्यापक हुन्। अगस्ट २ मा न्यान्सी पेलोसी ताइवान उत्रिएपछि प्रोजेक्ट सिन्डिकेटमा प्रकाशित यो लेखको अनुवाद लक्ष्मण श्रेष्ठले गरेका हुन्।)

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

कांग्रेस केन्द्रीय समितिमा थपिँदै आठ महिला

संविधानअनुसार अहिले कांग्रेसको केन्द्रीय समितिमा महिलाको संख्या ३३ प्रतिशत नपुगेका कारण ३३ प्रतिशत पु¥याउन आठ जनालाई केन्द्रीय समितिमा मनोनयन गर्न लागिएको हो।

पञ्चायती व्यवस्थाका हार्डलाइनर मरीचमानको अविचलित राष्ट्रवाद

तीन दशक लामो पञ्चायती व्यवस्थाका अन्तिम प्रधानमन्त्री मरीचमान सिंह २०४६ को बहुदलीय व्यवस्थाका कारण राजा वीरेन्द्रबाट बर्खास्तीमा परे। त्यो समय कसैसँग नझुक्ने अडान लिएर बसेका मरीचमान भारतको नाकाबन्दी, जनआन्दोलनको उभारलगायत यिनै र यस्तै घटनाक्रमले कतै नायक बने, कतै खलनायक।

आरजुबारे देउवाको त्यो वचन तर यो प्रयास!

पार्टी सञ्चालनका सन्दर्भमा होस् वा सरकार सञ्चालनमै पनि किन नहोस्, आरजु हावी भइरहेकी छन्। यसलाई राजनीतिक जानकारहरुले देउवाको उत्तराधिकारी हुने प्रयासका रुपमा बुझेको देखिन्छ।

प्रचण्डसामु बाबुरामको 'बाध्यात्मक शरण'

सात वर्षअघि माओवादी विचारधाराको औचित्य समाप्त भएको घोषणा गरेर कम्युनिस्ट विचारधारा पूर्ण रूपमा त्यागेको बताएका बाबुराम नयाँ पार्टी खोलेर पनि राजनीति उँभो लाग्ने छनक नदेखिएपछि प्रचण्डतिरै लहसिनुपर्ने बाध्यतामा पुगेका छन्।

२०७४ मा जसले जिताए, तिनै बन्नेछन् विष्णु पौडेलको तगारो

रुपन्देहीको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ बाट लगातार पछिल्ला ३ निर्वाचन जितेका विष्णु पौडेल नै एमालेबाट निर्विकल्प उम्मेदवार हुन्। पौडेलले २०६४, २०७० र २०७४ को निर्वाचनमा क्रमशः भक्ति पाण्डे, डा. बाबुराम भट्टराई र युवराज गिरीलाई हराएका थिए।

राष्ट्रपतिद्वारा नागरिकता विधेयक फिर्ता : अब के हुन्छ?

यसअघि तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले ल्याएको नागरिकता अध्यादेश भने जारी गरेकी थिइन्। असंवैधानिक रुपमा संसद् विघटन गर्दै ल्याएको नागरिकता अध्यादेश जारी गरेकी राष्ट्रपति भण्डारीले संसद्‌बाट पारित गरेको विधेयक भने फिर्ता गरेकी हुन्।

तालाबन्दी र तोडफोडले बिगारेको त्रिवि : माग एउटा, नियत अर्कै!

पछिल्लो समय भने तालाबन्दी राजनीतिक पाटोसँग भन्दा पनि लेनदेनको पाटोसँग जोडिएको उपप्राध्यापक रेशम थापा बताउँछन्। ‘पहिला राजनीतिक कारण हुन सक्थ्यो। तर, हिजोआज यो बिल्कुल आर्थिक पाटोसँग जोडिएको छ। लनेदेनको कुरा मिले ताला खुल्छ। नत्र लागिबस्छ,’ थापाले भने।

नयाँ तलबमान र ग्रेड लागू गर्ने मन्त्रिपरिषद्को निर्णय

सरकारले सबै राष्ट्र सेवक कर्मचारीहरूको नयाँ तलबमान र ग्रेड स्वीकृत गरेको छ।

यी ३२ निर्वाचन क्षेत्र, जहाँ गठबन्धनलाई पर्न सक्छ सिट बाँडफाँटमा सकस

२०७४ मा बाम गठबन्धन बनाएर संघीय सांसद भएकाहरू दल बदल र पाँच दलीय गठबन्धनभित्र समेटिएपछि आउँदो चुनावमा कांग्रेसका आकांक्षी उम्मेदवार र सत्ता साझेदार दलका नेताहरू आ–आफ्नो दाबीसहित टिकटका लागि दौडधुप गर्दै छन्।

यी कांग्रेस नेता जो अहिले गुमनाम छन्

गुमनाम नेताको अग्रपंक्तिमा छन्- पूर्वमहामन्त्री तारानाथ रानाभाट, केबी गुरुङ, पूर्वमन्त्री बलदेब शर्मा मजगैया, विनयध्वज चन्द।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

भारतीय कूटनीतिको ७५ वर्ष : उस्तै छन् चुनौती

अमेरिका र चीनबीचको महाशक्ति संघर्षमा दक्षिण एसिया तानिँदै जाँदा बाह्य स्वार्थ र प्रभावले यस उपमहाद्वीपको राजनीतिलाई जटिल बनाउँछन् भन्ने बुझ्नुपर्छ। त्यसैले भारतको निरन्तर रुपान्तरणका लागि नजिकका छिमेकी देश र हिन्द महासागर क्षेत्रमा शान्ति कायम गर्न कडा मिहिनेत गर्नुपर्नेछ।
नेपाल समय
विचार

जवाफदेहिता र आर्थिक पारदर्शिताबारे मौनता किन?

जवाफदेहिता र सुशासनको कुरालाई एकछिन पाखा लगाएर सार्वजनिक सरोकारका विषयको सूचना सम्प्रेषणको मात्र पनि कुरा गर्ने हो भने उस्तै अवस्था छ।
नेपाल समय
विचार

समाधान होइन 'राइट टु रिजेक्ट'

संविधान निर्माणका क्रममा सर्वोच्च अदालतले ‘राइट टु नो भोट’ व्यवस्था गर्न सरकार, निर्वाचन आयोग र व्यवस्थापिका संसद्को नाममा निर्देशनात्मक आदेश दिइसकेको अवस्थामा राजनीतिक दलहरू यो माग सम्बोधन गर्न उत्साहित देखिँदैनन्।
नेपाल समय
विचार

अध्येता हरि शर्माको मिडिया नजरः पत्रकार पत्रकारजस्ता छैनन्, सम्पादक व्यवस्थापक भए

पत्रकारिता सार्वजनिक क्षेत्रमा काम गर्ने जवाफदेहिता, जिम्मेवारसहितको मर्यादित पेसा भएकाले पत्रकारले रिपोर्टिङ गर्दा देश, जनताको हितमा सूचना प्रवाहित गर्नु अनिवार्य सर्त हो। पत्रकारको व्यक्तिगत स्वार्थको तह कति हो, त्यसको व्याख्या स्पष्ट गर्न आवश्यक छ।
नेपाल समय
विचार

किन त्रासद छ ताइवानको आसन्न संकट?

यद्यपि ताइवानमा आज बढेको तनावका लागि पेलोसी कमै मात्र जिम्मेवार छन्। एसिया भ्रमणका क्रममा उनी ताइपेइ नगएको भए पनि ताइवानप्रति चीनको विजिगिषा बढ्दै जाने थियो जसले निकट भविष्यमा अर्कोतर्फको ताइवान संकट निम्त्याउनेछ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना