बिहीबार, जेठ १२, २०७९

समाजले खोजेको अन्तरविरोधी राजनीतिक चरित्र

भानु बोखिम  |  काठमाडौं, बिहीबार, वैशाख १५, २०७९

भानु बोखिम

भानु बोखिम

बिहीबार, वैशाख १५, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

राजनीतिज्ञ र राजनीतिक दलको गुण, चरित्र र उद्देश्यको बारेमा चर्चा चलिरहन्छ। चुनावको माहौलमा यसको बहस र छलफल अझ तिव्र हुन्छ। अहिले कस्तो नेता चुन्ने भनेर सामाजिक सञ्चालनदेखि मिडियामा विचारहरु प्रकाशित भइरहेका छन्। एकाध कलाकार तथा लेखकको उम्मेदवारीले यो बहसमा मलजल गरेको छ। यसले समाजले स्वच्छ छवि र असल गुणहरुले युक्त नेताको खोजीमा बताउँछ। 

हामीले खोजेको राजनीतिक चरित्र तत्काल पाउने सम्भावना भने देखिँदैन। यसको प्रतिक्षामा लामो समय खर्चिनुपर्ने हुन्छ। यो सोच, विचार वा अभिव्यक्ति निराशाजनक सुनिएला। यथार्थ यो हो कि राजनीतिको चरित्र समाजको संस्कार, आचरण र अभ्याससँग जोडिएको हुन्छ। समाजको संस्कार र अभ्यास चाँडै परिवर्तन हुन ठूलै उथलपुथल हुनुपर्छ। ठूलो उथलपुथल हुँदा समाजले क्षति पनि उत्तिकै ब्यहोर्न सक्छ। यस अर्थमा समाजको चरित्रमा बदलाव आउन समय लाग्छ। समाजको चरित्र यथावत् राखेर एउटा नियमित प्रणालीमा अघि बढेको राजनीति रातारात बदलिँदैन। 

डोरबहादुर विष्टका अनुसार हामी नेपालीको सामाजिकरण भाग्यवादी दर्शनबाट अत्यधिक प्रभावित छ। विविधता शक्ति हो भनेर एउटा भाष्य तयार पारेका छौं। तर यसको व्यावहारिक पाटो अत्यन्तै फितलो छ। सामाजिक, सांस्कृतिक स्तरिकरणको मजबुत प्रभाव रहेको नेपाली समाजमा समुदायहरुबिच सिमारेखा छन्। विभाजित समुदायले सानो ठूलो हुनुको पहिचान मात्र बोकेका छैनन्। आ–आफ्नै जातको अभिमान पनि बोकेर बाँचेका छन्।

विभाजित र अभिमान युक्त समुदायमा सामूहिक हित र चेतना भएका व्यक्तिहरु विरलै हुन्छन्। उनीहरु पहिले त समुदायको हितमा केन्द्रीत हुन्छ। तर आफ्नो समुदायको हित खोज्दाखोज्दै उनीहरु भित्र व्यक्तिवादी चरित्र विकास भइसकेको हुन्छ। अभाव र गरिबी नेपाली समाजको अर्काे यथार्थ हो। यस्तो समाजमा आफ्नो हित खोज्ने कार्य अलि बढी नै हुन्छ। यसको प्रभाव नेपाली राजनीतिमा फैलिँदै गएको छ। यी आचरण र अभ्यासको नकारात्मक प्रभावले उच्चत्तम विन्दु छोएपछि मानिसको सोच्ने शैलीमा परिवर्तन आउन सक्छ। भौतिक सम्पत्ति, पद र शक्तिको आधारमा व्यक्तिलाई प्रतिष्ठा दिने समाजको विद्रूप रुप देख्न बाँकी नै छ। 

यथार्थ यो हो कि राजनीतिको चरित्र समाजको संस्कार, आचरण र अभ्याससँग जोडिएको हुन्छ। समाजको संस्कार र अभ्यास चाँडै परिवर्तन हुन ठूलै उथलपुथल हुनुपर्छ।

हामी एक आदर्श राजनीतिको चाहना राखिराखेका छाै‌। दुनियाँको सबै देशको नागरिकको चाहना यहि नै हो। राजनीतिमा हाम्रो चाहना र यथार्थको तालमेल मिलिरहेको छैन। सबै बेथितिको दोष हामी राजनीतिलाई दिइरहेका छाै‌। राजनीति सर्वाेच्च नीति भएकोले यसरी सोच्नु अस्वाभाविक पनि हैन। तर राजनीतिज्ञ तथा नेताको सोच समाजमा बस्नेको चिन्तन भन्दा फरक हुन सक्दैन। हामीले देखेका धेरै नेता डगमगाउने प्रवृत्तिका छन्, जो विचारले हैन, भिडको संवेदना पकडेर राजनीति गर्छन्। यस्तो अवस्थामा नेतालाई सुधार्न भिडले पनि सोच बदल्न जरुरी छ। भिड भनेको समाजको बिम्ब पनि पनि हो।

समाजको संस्कार, चिन्तन र व्यवहार परिवर्तन नभएसम्म राजनीति सही दिशामा अघि बढ्दैन। राजनीति र नेताहरुको आचरणमा परिवर्तन सुस्त हुन्छ। एकाध नेताहरु बेला बेलामा जन्मिन्छन् जो फरक विचारले समाजलाई डोर्याउन चाहन्छन्। तर यो काम त्यति सजिलै सफल हुँदैन। जसको ज्वलन्त उदाहरण हामी छिमेकी मुलुक भारतमा देख्न सक्छौं। महात्मा गान्धीको अहिंसावादी विचार विश्वप्रशिद्ध छ। अधिकांश भारतियले गान्धीलाई सम्झन्छन् तर उनको विचारलाई आत्मसात् गरेको चाहिँ विरलै पाइन्छ। गान्धीकोे विचार आत्मसात् गरेको भए अधिकांश भारतीय भारतीय जनता पार्टीको भड्काउ राजनीतिको पछि लाग्ने थिएनन्। त्यसैले एउटा नेताले सिंगो समाजलाई तत्काल बदल्न सक्दैन। राजनीतिप्रति दोषारोपण गर्दैमा राजनीति बदलिँदैन।

राजनीति र समाजको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध हुन्छ। राजनीतिको उद्देश्य, क्षेत्र र लक्ष्यबारे राजनीतिक विद्धान तथा विचारकले फरक फरक सिद्धान्त, विचार र दर्शन प्रतिपादन गरेका छन्। सबैको उद्देश्य एक आदर्श समाज स्थापना गर्नु हो। विद्धानको विचार र राजनीतिको अभ्यास सम्पूर्ण रुपमा तालमेल खाँदैन भन्ने कुरा विश्व राजनीतिले प्रमाणित गर्दै आएको छ। राजनीतिक वा राजनीतिक दलको उद्देश्य र लक्ष्य समाजको सहकार्यसँग जोडिन्छ। समाजले एक आदर्श राजनीतिक दल र नेताको परिकल्पना गरे पनि आफ्नै खराब चरित्रलाई भने नजरअन्दाज गरिरहेको छ। 

समाजको संस्कार, चिन्तन र व्यवहार परिवर्तन नभएसम्म राजनीति सही दिशामा अघि बढ्दैन। राजनीति र नेताहरुको आचरणमा परिवर्तन सुस्त हुन्छ।

राजनीति बिना देश, समाज चल्दैन। यो सर्वाेच्च नीति भएकोले विधी र थितीमा चल्नुपर्छ। तर राजनीतिमा ढोंग मौलाएको छ। राजनीतिज्ञ, सरकार, कर्मचारी वा देशका संस्थाहरुको लागि प्रतिवादन भएका ऐन, कानुन तथा नियमहरु कागजमै सीमित रहन्छन्। सुशासन र पारदर्शिता सबै क्षेत्रबाट हराइरहेको छ। पदमा रहेर जिम्मेवारी बहन गरेका अधिकांश कर्मचारीहरु तथा राजनीतिमा संलग्न अधिकांश नेताले नियम पालन गरेका छैनन्। केवल नियम पालनको अभिनय गरिरहेका छन्। कारण यो हो कि समाजको यथार्थ बोल्न सक्ने अवस्थामा कोही छैनन्।

उदाहरणको रुपमा नेपाली कांग्रेसका नेता डा. शशांक कोइरालाको निर्वाचन खर्चसँग जोडिएको अभिव्यक्तिलाई लिन सक्छौं। पछिल्लो निर्वाचनमा शशांक कोइरालाले ७ करोड रुपैयाँ खर्च भएको अभिव्यक्ति दिएका थिए। सरकारको निम्ति आफैंमा निर्वाचन खर्चिलो प्रणाली पनि हो। तर यो लोकतन्त्रको सौन्दर्य भएकोले निर्वाचनको खर्चलाई नकारात्मक रुपमा लिइँदैन। तर निर्वाचनमा एक उम्मेदवारको करोडांै खर्च हुनु आफैँमा खराब संकेत हो। यस्तो खर्च शशांक कोइरालाको मात्र भएको हैन। अन्य निर्वाचन क्षेत्रमा पनि मतदाता बनाउन र कार्यकर्ता परिचालन गर्न खर्चिलो नै छ। तर अरुले शशांकले जस्तो सत्य बोल्न आट गरेका छैनन्। सत्य बोल्दाको झमेला र बोझबारे सबै जानकार छन्। यहि अभिव्यक्तिका कारण कोइरालालाई निर्वाचन आयोगले स्पष्टीकरण सोधेको थियो। निर्वाचन आयोगले प्रश्न सोध्दैमा उम्मेदवारको निर्वाचन खर्च घट्दैन, कारण समाजको चरित्र लेनदेनमुखी छ। 

स्थानीय तहको निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा नेताहरु दल बदलेर पनि उम्मेदवार हुन खोजिरहेका छन्। राजनीति मार्फत पद प्राप्तिको लागि किन यति मरिहत्ते गरिरहेका छन्। उत्तर यहि हो कि समाजले आदर्श व्यक्तिलाई चिन्दैन। समाजले असल भन्दा पनि, लाभ दिन सक्ने व्यक्तिलालई मात्र सम्मान गर्छ। जब समाजमा सम्मान द्रव्यमा बिक्छ, तब समाजमा सबै चिज खर्चिला हुन्छन्। अहिले निर्वाचन खर्चिलो भएको छ। निर्वाचन खर्चिलो भएपछि नेतामा आदर्श हराउँछ। नेतामा आदर्श हराएपछि जिम्मेवारीबोध हुँदैन। जिम्मेवारी बोधको अभावले सुशासन र पारदर्शिता ओझेल पर्छन्। जनताको लागि हुनुपर्ने कामहरु हुँदैनन्। हुनुपर्ने कामहरु नभएपछि जनगुनासो बढ्छ। तर यो जनगुनासो उब्जिने कार्यलाई निरपेक्ष भएर हेर्नु चाहिँ उचित हुँदैन। समाजले आदर्श राजनीति खोजिरहँदा आफ्नो आदर्श र वसुल के हो भन्ने पनि सम्झिनु पर्छ। 

गुनासा र अपेक्षाले अगाडि बढ्न प्रेरित गर्छ। यस अर्थमा राजनीतिक दल र नेतासँगको गुनासो सही छन्। तर समाजको स्वभाव निर्वाचनमा पनि प्रतिविम्वित हुन्छन् नै। हाम्रो कामको परिणाम हाम्रै चरित्रको अनुसार हुन्छ। समाजको चरित्रभन्दा अलग राजनीतिक संस्कार र परिणाम हुँदैनन्। 



प्रकाशित: April 28, 2022 | 08:00:00 काठमाडौं, बिहीबार, वैशाख १५, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

धनगढीको गेटालाई अलपत्र पारेर देउवाको गृहजिल्लामा नयाँ मेडिकल कलेज किन?

आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ बाट गेटामा कलेज निर्माण थालिएको थियो। मेडिकल कलेज पूर्वाधार निर्माण विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक हेमराज पुजाराका अनुसार मेडिकल कलेजमा पूर्वाधार निर्माणको काम ९० प्रतिशत सकिएको छ।

स्थानीय सरकार हाँक्ने नारीशक्ति

अहिले चुनिएका महिला प्रमुख मध्ये कोही यसअघि पनि पालिका हाँकिसकेका छन्, कसैले उपप्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालेका छन् भने कोहीले अघिल्लो निर्वाचनमा पराजय भोगेका थिए।

कोअर्डिनेटरले यौन दुर्व्यवहार गरेको भन्दै सेन्ट लरेन्स कलेजका विद्यार्थी आन्दोलित

कलेजकै कोअर्डिनेटर जनार्दन अधिकारीले कक्षा ११ को छात्राहरूमाथि यौन दुर्व्यवहार गरेको भन्दै विद्यार्थीले प्रदर्शन गरेका हुन्।

दमकको धक्काले झापामा हल्लिएन एमाले, माओवादी 'निल'

देशभर एमालेलाई बढार्न माओवादीलगायतका पाँच दलहरुलाई वैशाखी बनाएको कांग्रेसले कचनकवलमा भने राप्रपालाई पारस्त गर्न एमालेलाई वैशाखी बनायो। झापामा एमालेलाई परास्त गर्न राप्रपासँग पनि तालमेल भएको छ। यी तथ्यहरुलाई केलाएर हेर्दा दलका सिद्धान्त र विचारको सबैभन्दा ठूलो मजाक झापामा बन्‍यो।

काठमाडौंको १ लाख ३७ हजार मत गनियो, बालेनको फराकिलो अग्रता कायमै

स्थानीय तह सदस्य निर्वाचन २०७९ अन्तर्गत काठमाडौं महानगरपालिकामा करिब १ लाख ९० हजार मत खसेकोमा आज साँझसम्ममा १ लाख ३७ हजार ४५२ मत गनेर सकिएको छ।

भरतपुरको मतगणना स्थगित

एमालेका ती प्रतिनिधिलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको र एमालेले उनको रिहाइ नभएसम्म मतगणना स्थगित भएको निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले जानकारी दिएको छ।

भरतपुरमा अब १४ हजार मत गन्न बाँकी, कसको मत कति?

रेनुले ४५ हजार ८८७ मत प्राप्त गर्दा नेकपा (एमाले)का विजय सुवेदीले ३४ हजार ९९३ मत प्राप्त गरेका हुन्। स्वतन्त्र उम्मेदवार जगन्नाथ पौडेलले १३ हजार ९३७ मत प्राप्त गरेको मुख्य निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयले जनाएको छ।

राप्रपा बन्ला राष्ट्रिय दल?

स्थानीय निर्वाचनको लोकप्रिय मतमा नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले, नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा एकीकृत समाजवादी, जसपा, लोसपासँगै राप्रपा छ। राप्रपाले पाइरहेको मत हेर्दा अबको संघीय निर्वाचनबाट राष्ट्रिय पार्टी बन्ने सम्भावना देखिन्छ।

भलिबलमा भविष्य खोजिरहेका धीरज, जसलाई खेलबाटै देशको शीर उँचो पार्नु छ

१६ वर्षकै उमेरदेखि भलिबल खेल्न सुरु गरेका धीरजले राष्ट्रिय टिमको जर्सीमा खेल्ने सपना भने साकार पार्न सकेका छैनन्। तर, जीवनको एक कालखण्डमा राष्ट्रिय टिमको जर्सी लगाएर खेल्ने उनको सपना मजबुत बन्दै गइरहेको छ।

काठमाडौं महानगरमा १ लाख २८ हजार मतगणना हुँदा कसले कति पाए?

पछिल्लो गणनाअनुसार प्रमुख पदमा स्वतन्त्र उमेदवार बालेन्द्र साह (बालेन)को अग्रता थप फराकिलो बनेको छ। उनले ४३ हजार ८५० मत पाएका छन्।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

स्थानीय निर्वाचनमा संघीयताको मर्म देखिएन

सारा राज्यसंयन्त्र दलहरूले चलाउने बहुदलीय व्यवस्था भएपछि स्थानीय तह दलविहीन हुन सम्भव छैन। यसको लागि प्रचलित कानुन वा संविधानमै स्थानीय तह दलविहीन बनाउनुपर्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ। त्यसो गर्दा पनि कहीँ न कहीँ दल हाबी हुन्छन्।
नेपाल समय
विचार

समाजले खोजेको अन्तरविरोधी राजनीतिक चरित्र

समाजको संस्कार, चिन्तन र व्यवहार परिवर्तन नभएसम्म राजनीति सही दिशामा अघि बढ्दैन। राजनीति र नेताहरुको आचरणमा परिवर्तन सुस्त हुन्छ।
नेपाल समय
विचार

उद्योगमा विद्युत आपूर्ति 'डिस्टर्ब' छ, तालिका दिन सक्दैनौँ

यति यति बजे काट्छौँ भन्न सक्दैनौँ किनभने कति विद्युत ल्याउन सकिन्छ भन्ने टुंगो नै हुँदैन।
नेपाल समय
विचार

'हाम्रो आवाज सर्भाइभरलाई हिम्मत र पीडकलाई चुनौती बनोस्'

यो समाजमा जुनसुकै बेला महिलामाथि ज्यादती र हिंसा हुन्छ र त्यो पुरुषले गर्छ भनेर विश्वास गर्ने सामाजिक चेत भयो भने सर्भाइभरले न्याय पाउने र बयान बदल्ने सम्भावना कम हुन सक्छ।
नेपाल समय
विचार

कस्ता उम्मेदवार छान्ने र जिताउने?

उम्मेदवारका आकांक्षीले नेतादेखि मतदातासम्म आर्थिक चलखेलका माध्यमबाट निर्वाचितलाई प्रभावित पार्न सक्छन्। जति आर्थिक चलखेल बढ्छ, त्यति नै पछि जनप्रतिनिधिहरु आर्थिक पूर्तितिर ध्यान केन्द्रित गर्छन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना