शुक्रबार, असार १७, २०७९

गठबन्धनबारे कांग्रेसभित्र किन चलमलाएको छ 'हतासा समूह'?

भानु बोखिम  |  काठमाडौं, सोमबार, चैत २८, २०७८

भानु बोखिम

भानु बोखिम

सोमबार, चैत २८, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

नेपालको राजनीतिमा नेपाली कांग्रेसको लोकतान्त्रिक छवि पुरानो र दरिलो छ। दुर्भाग्य, लोकतान्त्रिक छविजत्तिकै पुरानो आन्तरिक दाउपेचले नेपाली कांग्रेस कमजोर पनि छ। २००७ सालदेखि नै नेपाली कांग्रेस यो समस्याबाट ग्रसित छ। असुरक्षा र क्रोधका कारण नेता विशेषमा सिर्जित हताशाले इतिहासमा समग्र कांग्रेसलाई धब्बा लगाएको छ।

नेपाली कांग्रेसको संस्थापन पक्षले कम्युनिस्ट दलसँग चुनावी तालमेल गरेर अबको चुनवामा पहिलो दल हुने लक्ष्य राखेको छ। तर गठबन्धन गर्ने कांग्रेसको निर्णयलाई कांग्रेसकै शेखर कोइरालाले अरुचि प्रकट गर्दै आएका छन्। नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेताहरू कम्युनिस्टसँग हातमोलो रुचाउँदैनथे। शेखरको अभिव्यक्ति पनि कताकता कम्युनिस्टप्रतिको अरुचिसँग जोडिएको छ। तर यो अरुचिको भाषा कम्युनिस्टभन्दा शेरबहादुर देउवाप्रतिको अरुचि हो भनेर बुझ्न गाह्रो छैन। 

कांग्रेसका संस्थापक नेताहरूको नजरमा कम्युनिस्टहरू अलोकतान्त्रिक थिए। २०१५ सालको निर्वाचनमा चार सांसद निर्वाचित भएको बाहेक कम्युनिस्टहरू लोकतान्त्रिक गतिविधिमा परीक्षण हुन बाँकी नै थियो। त्यो समय १०९ मध्ये ७४ स्थानमा नेपाली कांग्रेसले विजय प्राप्त गरेको थियो। तर आजको दिनसम्म आउँदा समय धेरै फेरिएको छ। 

नेपालमा संसदीय व्यवस्थाको पृष्ठपोषण गर्ने पुरानो दल भनेकै नेपाली कांग्रेस हो। कांग्रेसले पैरवी गर्ने संसदीय व्यवस्थामार्फत् नै ६ जना कम्युनिस्ट नेता प्रधानमन्त्री भइसकेका छन्। अब कांग्रेस र कम्युनिस्टबीच पानी बारबारको सम्बन्ध पनि छैन। यो परिवेशमा नेपाली कांग्रेसले पटकपटक सरकार निर्माणको लागि कम्युनिस्ट दलसँग सहकार्य गरिसकेको छ। कम्युनिस्ट दलसँगको सहकार्य कांग्रेसको लागि रहर कम, बाध्यता बढी हुँदै गएको छ। २०१५ सालको निर्वाचनमा दुईतिहाई ल्याउने कांग्रेसको लोकप्रिय मत घटेको छ। अहिले लगभग कुल मतदाताको एक तिहाई मत मात्र नेपाली कांग्रेससँग होला। अहिलेको मिश्रित निर्वाचन प्रणालीमा यति मतले सुविधाजनक बहुमत हासिल गर्न सकिँदैन। यो यथार्थ बुझेका कांग्रेसका सभापति तथा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा चुनावी तालमेल गर्न तम्तयार बनेका हुन्। गठबन्धन गर्दैमा सबै मतदाता त्यसमै एकीकृत हुन्छन् भन्ने 'ग्यारेन्टी' हुँदैन। तर त्योभन्दा ठुलो चुनौती आन्तरिक षड्यन्त्र र कुण्ठाले थप्छ। 

गठबन्धन हुनु भनेको देउवा थप शक्तिशाली हुनु हो, जुन कुरा शेखरको लागि प्रिय छैन। 'कहीँ पे निगाहे, कहीँ पे निशाना' भन्ने शेखरको यो रणनीतिले कांग्रेसलाई बलियो भने बनाउँदैन। 

शेखर कोइरालाको अरुचिले गठबन्धनले सोचेजस्तो परिणाम नल्याउन सक्छ। शेखर कोइराला एक व्यक्ति मात्र होइनन्। संस्थापनसँग असन्तुष्ट कांग्रेसको प्रतिनिधि पनि हुन्। कांग्रेसमा शेरबहादुर देउवासँग असन्तुष्ट पक्ष ठूलै छ, जो देउवालाई शक्तिशाली भएको रुचाउँदैन। त्यो अर्थमा शेखरको गठबन्धनप्रतिको अरुचि कम्युनिस्टप्रतिको अरुचि होइन। नेकपा माओवादी केन्द्र तथा पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड'सँगको अरुचि पनि होइन। यो सिद्धान्त र दर्शनको आधारका कारण निम्तिएको विमति होइन। शेरबहादुर देउवाको कार्यशैलीसँगको जोडिएको गुनासो पनि होइन। किनभने कुनै पनि कांग्रेस सभापतिले कांग्रेसलाई पूर्ण रुपमा बदल्न नसक्ने संरचना र संस्कार कांग्रेसभित्र छ। तसर्थ शेखरको अरुचि देउवाको स्वेच्छाचारिताभन्दा बढी देउवाको शक्तिसँग हो। गठबन्धन हुनु भनेको देउवा थप शक्तिशाली हुनु हो, जुन कुरा शेखरको लागि प्रिय छैन। 'कहीँ पे निगाहे, कहीँ पे निशाना' भन्ने शेखरको यो रणनीतिले कांग्रेसलाई बलियो भने बनाउँदैन। 

कांग्रेसभित्र विधि स्थापित गर्ने वा विधिसम्मत परिणाम स्वीकार्ने कुरामा समस्या देखिँदै आएको छ। विधि वा विधिको परिणामभन्दा व्यक्ति शक्तिशाली हुने प्रयासले कांग्रेस थलिँदै गएको हो। यसको अभ्यास धेरै हदसम्म बीपी कोइरालाकै पालामा सुरु भएको देखिन्छ। समाजवादी तथा लोकतान्त्रिक आन्दोलनका लागि बीपी कोइरालाको योगदान अतुलनीय छ। बीपीको सिद्धान्तको अमूर्त रटान नेपाली कांग्रेसका हरकार्यकर्ताको ओठमा झुन्डिएको छ। बीपीको सपना र सिद्धान्त भन्न कुनै कांग्रेसीले बिर्संदैनन्। बीपी र उनका पुस्तक पढ्दैनन्। उनीहरूमध्ये थोरैलाई मात्र बीपीको सपना के थियो भन्ने र कुन परिवेशमा के भनेका थिए भन्ने कुरा थाहा छ। बीपीमा भएको महात्त्वाकांक्षा र अहम् भने उनीहरूले जानीनजानी आत्मसात गरिसकेका छन्।  

२००७ सालमा प्रजातन्त्र (लोकतन्त्र) आएपछि गठित संयुक्त सरकारमा बीपी कोइराला गृहमन्त्री भएका थिए। त्यो बेलाको व्यवस्थाअनुसार सरकार ढल्न प्रधानमन्त्रीले नै राजीनामा दिनुपर्दैनथ्यो। सरकारमा सहभागी मन्त्रीको राजीनामाले पनि सरकार ढल्न सक्थ्यो। त्यही कारण गृहमन्त्री बीपी आफैँले राजीनामा दिएर मोहन शमशेर नेतृत्वको सरकार ढालिदिएका थिए।

बीपीले राजीनामा दिनुको कारण मोहन शमशेरले परिवर्तन अनुरुप काम नगरेको भन्ने थियो। तर सरकारले ढलेपछि 'आफैँ प्रधानमन्त्री बन्न सक्छु' भन्ने बीपीको आत्मविश्वास र भ्रमले पनि राजीनामालाई उत्प्रेरित गरेको थियो भन्ने एकथरि विश्लेषण छ। मोहन शमशेरको सरकार ढलेपछि त्यो बेलाका कांग्रेस सभापति मातृकाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भए। मातृका प्रधानमन्त्री भएको कुरा बीपीलाई रुचिकर भएन। बीपीले 'एक व्यक्ति, एक पद वा जिम्मेवारी'को कुरा जोडतोडले उठाए। मातृकाले प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापतिमध्ये एक छोड्नुपर्ने भयो। मातृका र बीपीका आमा फरक भएपनि बाबु एकै थिए। मातृका बीपीका दाजु हुन्। आन्दोलनमा दाजुभाइ एक भएर लडेका थिए। तर सत्ता कांग्रेसको हातमा आएपछि दाजुभाइबीच दूरी बढ्दै गयो। दाजुभाइको झगडामा मातृकाप्रसाद कांग्रेसभित्र एक खलपात्रको रुपमा दरिन पुगे। २०१५ सालको चुनावमा सुर्वण शमशेर तीन वटा क्षेत्रबाट चुनाव लडेका थिए, तर मातृकालाई एक ठाउँबाट पनि उठाइएन। 

शेखरको अरुचि देउवाको स्वेच्छाचारिताभन्दा बढी देउवाको शक्तिसँग हो। गठबन्धन हुनु भनेको देउवा थप शक्तिशाली हुनु हो, जुन कुरा शेखरको लागि प्रिय छैन। 'कहीँ पे निगाहे, कहीँ पे निशाना' भन्ने शेखरको यो रणनीतिले कांग्रेसलाई बलियो भने बनाउँदैन। 

सत्ता नजिक देखिएपछि वा खुला राजनीतिमा कांग्रेसको एक नेताले अर्कोमाथि षड्यन्त्र गर्नु सामान्य भइसकेको छ। पञ्चायतपछिको पहिलो लोकतान्त्रिक निर्वाचनमा अन्तरिम सरकारका प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईले निर्वाचन हारे। भट्टराईले एमालेका तात्कालीन महासचिव मदन भण्डारीसँग चुनाव हारेका थिए। तर चुनाव हार्नुमा भने भण्डारीको लोकप्रियताभन्दा बढी कांग्रेसकै षड्यन्त्रले बढी काम गरेको थियो। यो विषयमा गिरिजाप्रसाद कोइरालाको हात रहेको प्रसंग धेरै पटक बाहिर आइसकेको छ। यसमा सफल भएपछि कोइराला देशको प्रधानमन्त्री भएका थिए। आन्तरिक दाउपेचकै कारण गिरिजाले पनि पूरै कार्यकाल सरकार चलाउन सकेनन्।  

कांग्रेसीजनले हताशाको राजनीति गर्दा कांग्रेस कमजोर बन्दै गएको हो। कांग्रेसले आफ्नो सिद्धान्त अनुरुप काम गर्न सकेको छैन। कांग्रेसभित्र व्यक्ति शक्तिशाली हुन षड्यन्त्रका सिद्धान्त प्रतिपादन भइरहन्छन्। पार्टी सभापति र प्रधानमन्त्री रहेका देउवा कांग्रेसमा अहिले शक्तिशाली छन्। कांग्रेसको १३औँ महाधिवेशनबाट देउवाको भूमिकामा रामचन्द्र पौडेल आउन खोजेका थिए। रामचन्द्र पौडेल पराजित भएपछि शेखर कोइरालाले सभापति हुने सपना देखे। उनले देउवाको कार्यशैलीको विरोध मात्र गरेनन्। कार्यकर्ता भेटघाटको लागि देश दौडाहा राम्रैसँग गरे। चौधौ महाधिवेशनमा सभापतिमा प्रतिस्पर्धा गरेपनि विजयी हुन सकेनन्। 

तेस्रो विश्वका नेताहरू उदार हुन सक्दैनन्। एकातिर विजयी नेताहरू असहिष्णु देखिन पुग्छन्, अर्कोतिर हारेकाहरू प्रतिवाद गरिहन्छन्। यो मनोविज्ञान देउवा र कोइरालामा पनि छ। यस्तोमा कसैले प्रतिद्वन्द्वी थप शक्तिशाली बनोस् भन्न चाहँदैन। गठबन्धन गरेर कांग्रेसले बहुमत ल्याए देउवा नै प्रधानमन्त्री हुन्छन्। यो शेखर कोइरालाको लागि रुचिकर विषय होइन। 

कांग्रेसभित्र विधि स्थापित गर्ने वा विधिसम्मत परिणाम स्वीकार्ने कुरामा समस्या देखिँदै आएको छ। विधि वा विधिको परिणामभन्दा व्यक्ति शक्तिशाली हुने प्रयासले कांग्रेस थलिँदै गएको हो। यसको अभ्यास धेरै हदसम्म बीपी कोइरालाकै पालामा सुरु भएको देखिन्छ।

नेपालको राजनीतिमा प्रतिस्पर्धा मात्र हुँदैन। प्रतिशोधको खेल पनि राम्रैसँग चल्छ। प्रतिस्पर्धामा पराजित भएकोलाई असुरक्षा र त्रास बढी हुन्छ। असुरक्षा र त्रासको कारण मानिसमा हताशा जन्मिन्छ। हताशाले कुन्ठा र कुतर्कको प्रदर्शन गर्छ। अहिले शेखर कोइराला माओवादीलाई कसरी भोट माग्ने भनेर प्रश्न गरिरहेका छन्। यस्तो कमजोर तर्क कुन्ठितले मात्र गर्न सक्छ। किनभने गठबन्धन भएपछि कांग्रेसले माओवादीको लागि मात्र भोट माग्दैन। माओवादीले कांग्रेसको लागि पनि मत माग्छ। मत माग्ने आधार के हो, त्यसको लागि साझा कार्यक्रम र उद्देश्य तयार गर्न चाँहि जरुरी हुन्छ। 

हिजो बीपी शक्तिशाली हुन खोज्दाखोज्दै मातृका प्रधानमन्त्री बन्न पुगे। आज, शेखरले प्रतिरोध गर्दागर्दै देउवा थप शक्तिशाली हुँदै गएका छन्। देउवालाई थप शक्तिशाली हुन नदिने बाटो हो, गठबन्धनको विरोध। गठबन्धन नभए शेखरको मनोकांक्षा त पूरा होला तर कांग्रेसले थप शक्तिशाली हुने अवसर चाँहि गुमाउँछ।


प्रकाशित: April 11, 2022 | 06:20:38 काठमाडौं, सोमबार, चैत २८, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

नाबालिगविरुद्ध २७ वर्षीया विवाहित महिलाको बलात्कार मुद्दा, तर अदालतले पत्याएन

बलात्कृत भएकी भनिएकी महिलाको घरमा टिभी मर्मत गर्न पुगेका नाबालिगले सहमतिमै शारीरिक सम्पर्क गरेको बयान दिएपछि जबर्जस्ती करणीको मुद्दामा न्यायाधीशले सुनाए अचम्मको फैसला।

श्रीमतीलाई भीरबाट लडाएर हत्या गर्ने निर्दयी श्रीमान्

गत असार ५ गते भएको घटना १० गते मात्र थाहा भएको थियो। लेकबहादुरले गत असार ५ गते बिहान घरमा कोही नभएको मौका छोपी श्रीमतीलाई कुटपिट गदै लखेट्दै जंगलतिर लगेको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ।

चन्द्रागिरिको जंगलमा हराएका तीन विदेशी भीरमा भेटिए

उक्त स्थान थानकोटबाट करिब सात किलोमिटर टाढा थानकोट–चित्लाङ सडकखण्ड नजिक रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

...अनि पटक-पटक मर्ने प्रयास गरेकी थिइन् दिलमायाले

‘त्यसबेला मेरो छोरो पाँच वर्षको थियो। म माइतीको शरणमा गएको थिएँ। तर माइतीले पनि नहेरेपछि मर्छु भनेर बाबुलाई घरमै छोडेर जंगलभित्र गा'को थिएँ। तर जंगलमा ३ घन्टा रुँदैरुँदै बिताएर घर फर्किएँ। बच्चाले दुःख पाउँछ भनेर मर्न सकिनँ...

गायिका सुनार मृत्यु प्रकरण : प्रेमीले फालेको सल नालीमा भेटियो, पोस्टमार्टम रिपोर्ट कुर्दै प्रहरी

प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानले गायिका सुनारको डिभोर्सपछि उनी श्रेष्ठसँग करिब डेढ वर्षयता ‘लिभिङ टुगेदर’मा बस्दै आएको देखिएको छ। नेपालटारस्थित उनको डेरामा श्रेष्ठको आउजाउ बाँक्लै थियो।

कांग्रेसभित्र यसरी 'फ्रन्ट डोर' ढकढक्याउँदैछन् विनोद चौधरी

म कांग्रेस एकदमै कमजोर भएको अवस्थामा प्रवेश गरेको हुँ। मेरो बाँकी राजनीतिक जीवन कांग्रेसमै बित्छ। कांग्रेसमै रहेर पार्टी र देशका लागि केही गर्ने हो। परिवर्तन ल्याउन भूमिका खेल्ने हो। म मेरो योजनामा असफल भएँ भने राजनीतिमा विश्राम लिएर आराम गरेर बस्छु।

गोर्खा सैनिकको सम्झनामा त्यो फोकल्यान्ड युद्ध

‘बिहानको १० बजेसम्म घाम देखिँदैन। जताततै तिखा चट्टान, ढुंगा र घासे मैदान। चार मोजा र बुट लगाउँदा सम्म नथेगिने चिसो। घरिपानी, घरि असिना, घरि हिउँ। रुखपात छैन, झारपात मात्र कस्तो ठाउँ होला!’

बालुवाटार पुगे नेकपा एसका तीन मन्त्री

स्वाथ्य तथा जनसंख्यामन्त्री विरोध खतिवडा, शहरी विकासमन्त्री रामकुमारी झाँक्री र श्रम, रोजगार तथा समाजिक सुरक्षा मन्त्री कृष्ण कुमार श्रेष्ठ आफूहरुको माग र अडान पुरानै भएको दोहोर्‍याउन बालुवाटार पुगेको स्रोतको दाबी छ। उनीहरुसँग निरा जैरुसहित केही सांसद पनि रहेको बताइएको छ।

नेपालबाट बेलायत जाने मौसमी कामदार बढे, सरकार भन्छ- ऐनले चिन्दैन

कोराना महामारीपछिको अर्थतन्त्रलाई ट्रयाकमा ल्याउन बेलायत सरकारले विभिन्न मुलुकबाट मौसमी रोजगारका लागि आवेदन मागिरहेको छ। तर नेपालको श्रम ऐनमा मौसमी रोजगारसम्बन्धी व्यवस्था नहुँदा नेपाली श्रमिकलाई अप्ठेरो पारिरहेको छ।

साडियो माने : धुलाम्य मैदानदेखि लिभरपुलको लोभलाग्दो रवाफसम्म

बाल्यावस्थादेखि बलसँगै लडिबुडी गरेका मानेले फुटबलमा पाएको जादूयी सफलतापछि जन्मथलो बम्बालीमा उम्रिँदै छन् सयौं मानेहरू।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

राजनीतिमा युवा चेत र सुझबुझ

राजनीतिमा युवाको सहभागिताको मात्र अर्थ छैन। अर्थपूर्ण सहभागिता हुनुपर्छ। राजनीति सुधार्नको लागि राजनीतिक दलमै आबद्ध हुनुपर्छ भन्नु अतिशयोक्ति हो।
नेपाल समय
विचार

निजगढ समस्याको मध्यमार्गी समाधान

ठूला र महत्वाकांक्षी योजनालाई अंकुश लगाउनु र कार्यपालिकासँग मुठभेडमा उत्रनुभन्दा सबै पक्षको आवाज सुनेर मुद्दालाई पुनरवलोकन गर्दै देश र जनतालाई स्वीकार्य हुने गरी मध्यमार्गी फैसला दिन सके सुनमा सुगन्ध हुनेछ।
नेपाल समय
विचार

पहिचानको आन्दोलनः सहअस्तित्वको खोजी कसरी गलत हुन्छ?

सिर्जनशील अराजकता पहिचानको आन्दोलनको एक रुप हो। कुनैपनि आन्दोलन उत्पीडित, उपेक्षित र किनाराकृतको अधिकार वा उन्नतिको लागि हुन्छ। कुनै पनि सम्भ्रान्त वर्गको हितको लागि आन्दोलनको जरुरी हुँदैन। किनभने राज्यको शक्ति यहि वर्गसँग हुन्छ।
नेपाल समय
विचार

महिलामाथिको यौन हिंसाका अनेक स्वरूप

महिला र पुरुषबीच हुने असमान शक्ति सम्बन्धका कारण समाजमा महिला दोश्रो दर्जाको रुपमा दरिनु नै महिलामाथि गम्भीर अपराध र हिंसा हुनु हो। यथास्थितिमा रहेका सामाजिक, सांस्कृतिक र राजनीतिक सत्तामा पुरुष लिंगको महात्म्य स्थापित छ।
नेपाल समय
विचार

पाँचौं वार्षिकोत्सवमा हाम्रो प्रण

नेपाल समय मिडियाको यस पाँचौं वार्षिकोत्सवको शुभ अवसरमा नेपाल समय डटकम अनलाइन न्युज पोर्टल लोकतन्त्र, राष्ट्रियता, प्रेस र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको वकालत गर्दै सत्य–तथ्य सूचना सम्प्रेषणमा निर्भीकतापूर्वक सक्रिय रहिरहने विश्वास दिलाउन चाहन्छु। साथै गणतन्त्र दिवसका अवसरमा सम्पूर्ण नेपाली दिदीबहिनी दाजुभाइमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना