मंगलबार, मंसिर १३, २०७९

किन आवश्यक छ सेनाभित्र 'प्रतिरक्षा' विश्वविद्यालय?

निरज शर्मा  |  काठमाडौं, बुधबार, चैत २३, २०७८

नेपाल समय

निरज शर्मा

बुधबार, चैत २३, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

राष्ट्रिय प्रतिरक्षा विश्वविद्यालय गठन गर्न सरकारले गृहकार्य शुरु गरेको छ। यसका लागि आवश्यक पर्ने जग्गासमेत सेनालाई सरकारले उपलब्ध गराइसकेको छ। 

नयाँ अवधारणा बोकेको यो विश्वविद्यालय कुन रुपमा शुरु हुन्छ भन्ने विषय अहिले चर्चामा छ। यसबारे सेना र प्रहरीभित्र पनि टिकाटिप्पणी शुरु भएको छ। यसको उपादेयताबारे बिभिन्न बिज्ञले धारणा सार्वजनिक पनि गर्ने गरेका छन्। 

अमेरिका, पाकिस्तान, चीन, श्रीलंकाजस्ता देशमा प्रतीरक्षा विश्वविद्यालय धेरै अघिदेखि छन् भने भारतले भर्खरै सुरु गर्न लागेको छ। नेपाली सेनाका उच्च अधिकृत आफ्नो देशमा नभएको कारण अरु देशको विश्वविद्यालयमा गएर पढ्न र तालिम लिन बाध्य छन्।   

यसैका कारण संगठनमा चलखेल पनि हुने गरेको छ। आफ्नो मान्छेलाई अघि बढाउन उसैलाई एनडियुमा पठाउने तर अरुले अवसरबाट बन्चित हुनुपर्ने नेपाली सेनामा धेरै पहिले देखीको रोग रहेको छ। एनडियुमा कोर्स नगरेको अधिकृतले बढुवामात्र होइन संयुक्त राष्ट्रको शान्ति सुरक्षा मिसनमा समेत उच्च ओहोदा पाउन कठिन हुन्छ। 

सेनाभित्र यो विश्वविद्यालय राजनीति गर्ने अखडा त हुने होइन भन्ने आशंका सुरु भइसकेको छ। तीन सदस्यमध्ये दुई नेपाली कांग्रेस र एक नेकपानिकट रहेका छन्। यसरी जुन महारोगले अरु विश्वविद्यालय अक्रान्त छन्, त्यही भागबन्डाको रोग यो नयाँ बन्न लागेको संस्थामा समेत सार्न खोजिएको त होइन भन्ने सन्देह देखिन्छ।

यसैले पनि नेपालमा प्रतीरक्षा विश्वविद्यालय गठन गर्न सरकारले जग्गा पनि नेपाली सेनालाई साँगा काभ्रेपलाञ्चोकमा उपलब्ध गराएको छ। यसका लागि तीन सदस्यीय कार्यदलले विश्वका प्रभावशाली प्रतीरक्षा विश्वविद्यालयमा गएर अध्ययन–भ्रमण पनि गरिसकेको छ। अवकाशप्राप्त रथी बालानन्द शर्मा, पूर्वराजदुत शम्भुराम सिम्खडा र कानुनविद युवराज संग्रौला त्यस कार्यदलमा छन्।     

यो कार्यदलले कस्तो रिपोर्ट रक्षा मन्त्रालयमा बुझायो थाहा हुन सकेको छैन। यद्यपि सेनाभित्र यो विश्वविद्यालय राजनीति गर्ने अखडा त हुने होइन भन्ने आशंका सुरु भइसकेको छ। तीन सदस्यमध्ये दुई नेपाली कांग्रेस र एक नेकपानिकट रहेका छन्। यसरी जुन महारोगले अरु विश्वविद्यालय अक्रान्त छन्, त्यही भागबन्डाको रोग यो नयाँ बन्न लागेको संस्थामा समेत सार्न खोजिएको त होइन भन्ने सन्देह देखिन्छ।

स्रोतका अनुसार एक अवकाशप्राप्त रथी कुलपति रहने र  तीस बर्ष सरकारी काम गरेर प्राध्यापन गरेको विश्वविद्यालयको रेक्टर बनाउने प्रावधान राखिएको छ। त्यसैले यो रिपोर्ट अहिले सम्म गोप्य राखिएको हो भन्ने पनि सेनाभित्र गाइँगुंइ चल्न थालेको छ। 

विश्वविद्यालयले राष्ट्रिय सुरक्षा, सामरिक अध्ययन्, बैदेशिक मामिला लगायतका बिषय पढाउने र बिद्यार्थी अफिसर आफैं स्नातोकत्तर सम्म हुने हुनाले प्राध्यापक कमसेकम पिएचडि हुनुपर्ने छ। अन्यथा, यो नयाँ संस्थामा बिदेशबाट अरु देशका प्रशिक्षार्थी आउन संकोच मान्ने छन्।

जबकी कुनै पनि सरकारी बजेटबाट नियमित तलव भत्ता रकम लिने व्यक्ति अवकाश उमेर पार गरेको र पेन्सन लिएको हुनुहुन्न। अवकाश उमेर पार गरिसकेको व्यक्तिलाई पुनः विश्वविद्यालयमा पूर्णकालीन नियुक्ती दिने बित्तिकै त्यो कार्य गैर– कानुनी हुन्छ। शुरुमै बिवादमा आएको संस्थाले राम्रो काम गर्न सक्दैन जबकी पाकिस्तानी प्रतीरक्षा विश्वविद्यालयमा सेनाका बहालवाला रथी कुलपती र सामरिक र परराष्ट्र बिषयमा पिएचडि गरी ख्याती कमाएको ब्यक्ती रेक्टर्, रजिस्ट्रार हुने ब्यवस्था छ।   

अरु विश्वविद्यालयबाट अवकाश लिएका प्राध्यापकहरु पनि यो नयाँ संस्थामा अध्यापनका लागी लालयित हुन सक्छन् जुन राम्रो कुरा हो। तर उनीहरुले पेन्सन पाइरहेको हुनाले सरकारी कोषबाटै मासिक तलबभत्ता लिन मिल्दैन। बाहिरबाटै योग्य, दक्ष तर उमेर नढल्केका पदाधिकारी यो नयाँ विश्वविद्यालयमा ल्याउनु पर्छ र यसका लागि अहिले नै सेनाको शिवपुरीस्थित कमान्ड स्टाफ कलेज्, ‘वार’ कलेजका प्राध्यापकबाट खोजी गर्नु मनसिव हुन्छ।    

सेना भित्रको स्वायत्त संस्था हुने हुनाले यो बिशिष्ट किसिमको विश्वविद्यालय हुनेछ। यहाँ सेना, प्रहरी, सशस्त्र, राष्ट्रिय अनुसन्धान बिभाग र निजामती कर्मचारी मात्र विद्यार्थी हुन पाउने ब्यवस्था हुन लागेको छ नत्र अन्य विश्वविद्यालयमा झैं स्ववियु मार्फत राजनिती प्रवेश हुने पनि आशंका गरिएको छ।    

एकजना उच्च सैनिक श्रोतका अनुसार बहालवाला उपरथी नै यस संस्थाको उपकुलपति रहने छन्। रेक्टर र रजिस्ट्रार प्रागिक क्षेत्रबाट लिईने छ तर उमेर नढल्केको र सेनाको नजरमा समेत राजनितिक दलनजिक नरहेको मानिस छानिने छ।   

विश्वविद्यालयले राष्ट्रिय सुरक्षा, सामरिक अध्ययन्, बैदेशिक मामिला लगायतका बिषय पढाउने र बिद्यार्थी अफिसर आफैं स्नातोकत्तर सम्म हुने हुनाले प्राध्यापक कमसेकम पिएचडि हुनुपर्ने छ। अन्यथा, यो नयाँ संस्थामा बिदेशबाट अरु देशका प्रशिक्षार्थी आउन संकोच मान्ने छन्। फेरि, सेना भित्रको स्वायत्त संस्था हुने हुनाले यो बिशिष्ट किसिमको विश्वविद्यालय हुनेछ। यहाँ सेना, प्रहरी, सशस्त्र, राष्ट्रिय अनुसन्धान बिभाग र निजामती कर्मचारी मात्र विद्यार्थी हुन पाउने ब्यवस्था हुन लागेको छ नत्र अन्य विश्वविद्यालयमा झैं स्ववियु मार्फत राजनिती प्रवेश हुने पनि आशंका गरिएको छ।    

यस विषयमा धेरै अघि देखी कलम चलाई रहनुभएका र विभिन्न देशका एनडियु मा गएर पढाउनु समेत भएका डा. निश्चलनाथ पाण्डे आउन लागेको प्रतिरक्षा विश्वविद्यालयले देशको समग्र प्राज्ञिक र सामरिक माहौललाई सकारात्मक असर पर्ने र यसले विद्यार्थीहरूलाई परराष्ट्र, प्रतिरक्षा, रणनीति, सामरिक र अरू विषयमा पनि अध्यापन गराएर दक्ष बनाउन प्रेरित गर्ने बताउनु हुन्छ।


प्रकाशित: April 6, 2022 | 07:51:48 काठमाडौं, बुधबार, चैत २३, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चितवनका तीन क्षेत्रमा कसको अवस्था कस्तो?

प्रतिनिधिसभामा तीनवटा निर्वाचन क्षेत्र रहेको चितवनमा तीनवटै क्षेत्रको मतगणना भइरहेको छ।

काठमाडौं-९ मा एमालेका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ विजयी

यो एमालेको दोस्रो जित हो। यसअघि एमालेले ललितपुर २ मा जित निकालेको थियो।

गुल्मी-२ मा ठूलो मतान्तरले पछि परिन् झाँक्री

गुल्मी क्षेत्र नम्बर २ मा सत्ता गठबन्धनकी उम्मेदवार रामकुमारी झाँक्रीलाई भारी मतले पछि पार्दै नेकपा एमालेका गोकर्ण विष्टले अग्रता कायम राखेका छन्।

समानुपातिक मतमा स्वतन्त्र पार्टी तेस्रो, एमालेलाई पछ्याउँदै कांग्रेस

प्रत्यक्षतर्फ चार वटा निर्वाचन क्षेत्रको अन्तिम मतपरिणाम सार्वजनिक भएको छ भने समानुपातिकतर्फ पनि मतगणना भइरहेको छ।

गुल्मी-२ मा झाँक्रीलाई पछि पार्दै विष्टको अग्रता

आइतबार भएको निर्वाचन जारी मतगणनामा विष्ट ६७२ मतसहित अगाडि छन्।

युथ युनेस्को क्लब युएसएको इन्टरनेशनल मिडिया एडभाइजरमा बस्नेत

अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा युवा केन्द्रित रचनात्मक कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको युथ युनेस्को क्लब युएसएले सञ्चारकर्मी मनोज बस्नेतलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार सल्लाहकारमा मनोनयन गरेको छ।

दुई क्षेत्रमा स्वतन्त्र पार्टी अगाडि, दुई-दुईमा कांग्रेस र एमाले

काठमाडौं हिजो आइतबार सम्पन्न प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन अन्तर्गत आज बिहानदेखि केही क्षेत्रमा मतगणना सुरु भएको छ।

बाजुरामा गोली लागेका एक जनाको मृत्यु

कांग्रेस र एमालेका कार्यकर्ताबीच विवाद भएपछि मतदान सकिनै लाग्दा झडप भएको हो।

जेलबाट मतदान गरेपछि रेशम चौधरीले भने– बडा मज्जा आयो

कैदीबन्दीले पनि निर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने भएपछि उनीहरु उत्साहित भएका थिए। काठमाडौं उपत्यकामा १८२ जना कैदीबन्दी मतदान गर्न योग्य भएको निर्वाचन अयोगको तथ्यांक छ।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

घरजग्गा कारोबार, आयात र रेमिट्यान्स वित्तीय अस्थिरताका कारक

रेमिट्यान्सले जनताको जीवनस्तर उकास्न राम्रो भूमिका निर्वाह गरेको छ। गरिबी निवारण, शिक्षा र स्वास्थ्यमा रेमिट्यान्सको ठूलो योगदान छ। म्याक्रो लेभलमा सम्भावना हुँदाहुँदै पनि खासै ठूलो योगदान दिन सकेन।
नेपाल समय
विचार

किन उत्साहित भएनन् मतदाता?

निर्वाचन आयोगका अनुसार यस निवार्चनमा ६१ प्रतिशत मत खसेको छ, जुन गत स्थानीय चुनावको भन्दा ४.०७ प्रतिशतले कम हो भने २०४८ सालदेखिकै कम मत हो। मतदान प्रतिशतको अध्ययन गर्दा २०७० सालमा ७८.७४ प्रतिशत र २०७४ को निर्वाचनमा ६८.६७ प्रतिशत मत खसेको इतिहास छ।
नेपाल समय
विचार

चुनावमा पैसाको प्रतिस्पर्धा छ, आयोग गम्भीर छैन

निष्ठा र आस्थाले राजनीति गर्नेहरू साह्रै कम छन्। पैसावाल राजनीतिमा हावी छन्। पैसावालले टिकट पाउने, राजनीति गर्न सक्ने अवस्था आएको छ। हामीले नै कति सुनेका छौँ कि मसँग जुनाव लड्न पुग्ने पैसा नभएर टिकटलाई दाबी नै गरिनँ।
नेपाल समय
विचार

मतदानमा नराखौं विवेक बन्धक

निर्वाचनमा व्यक्तिगत लेनदेनमा उत्रिएका मतदाताले नेतालाई जिम्मेवारी बोध गराउने हैसियत गुमाइसकेका हुन्छन्। पैसाको बलमा जितेका उम्मेदवारको जनतासँग भावनात्मक सम्बन्ध पनि हुँदैन। भलै, उनीहरूले यो कुरा सार्वजनिक रूपमा भन्दैनन्।
नेपाल समय
विचार

राजनीतिक दल, निर्वाचन आयोग र स्वतन्त्रहरू

सामाजिक मनोविज्ञान सार्वजनिक रूपमा प्रस्फुटन हुन्छ भने व्यक्तिगत मनोविज्ञान भोट खसाल्ने बेला। सोही कारण सार्वजनिक रूपमा भनेका र व्यक्तिगत व्यवहारमा फरक पर्न जान्छ। व्यक्ति आफूले मन नपराए पनि पुरानो पार्टी र नेताप्रति रहेको आस्था मार्न चाहन्न।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना