बिहीबार, असोज २०, २०७९

संविधानः ‘मान्‍ने’ मात्र कि अपनाउने ?

संविधान ‘मान्ने’ र ‘नमान्ने’ पक्षको रूपमा कोरिएको विगतको विभाजन रेखाले आजको दिनसम्म आउँदा एउटा जटिल मनोविज्ञानको जन्म गराएको छ। किनकि वितेका चार वर्षले प्रमाणित गरेको कुरा के हो भने संविधान ‘नमान्ने’ पक्ष नेपालमा रहेको छैन।
नेपाल समय  |  काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

नेपाल समय

नेपाल समय

आइतबार, पुष १६, २०७४, काठमाडौं

नेपालको संविधान-२०७२ जारी भएको आज चार वर्ष पूरा भएर पाँचौ वर्षमा प्रवेश गरेको छ। वितेका चार वर्षमा संविधानबमोजिम निर्माण गरिनुपर्ने मुलभूत लोकतान्त्रिक संरचना पूरा भएका छन्। संविधान कार्यान्वयनका हिसाबले पनि वितेका वर्ष उत्साहजनक नै छन्। 

संविधानको स्वीकार्यता, परिपालना र कार्यान्वयनको कोणबाट समेत परिस्थिति खासै निराशाजनक रहेन। राजनीतिक स्थिरताको हिसाबले हेर्दा संविधान जारी गर्दाको समयमा रहेका द्धिविधा पनि समयसँगै क्रमश प्रष्ट हुँदै गए। र, प्रष्ट हुँदै जाने क्रममा छन्। संविधानको कारणले राजनीतिक क्षेत्रलाई कुनै उल्लेख्य प्रभाव पारेको छैन। संविधान दिवसको मनाउँदै गर्दा यसलाई मुलुकले एउटा उपलब्धिको रूपमा लिन सक्छ।

तर, संविधान ‘मान्ने’ र ‘नमान्ने’ पक्षको रूपमा कोरिएको विगतको विभाजन रेखाले आजको दिनसम्म आउँदा एउटा जटिल मनोविज्ञानको जन्म गराएको छ। किनकि वितेका चार वर्षले प्रमाणित गरेको कुरा के हो भने संविधान ‘नमान्ने’ पक्ष नेपालमा रहेको छैन। कुनै-कुनै विषयमा मात्र विभिन्न समुदायका विमति रहेका छन्। तर, अचम्म के छ भने यस्ता विमति ‘नमान्ने’ पक्ष भनेर चिनिएको वा चिनाइएको पक्षमा भन्दा बढी ‘मान्ने’ भनेर चिनिएको पक्षमा बढी हुँदै छन्।      

यसको कारण के हो भने संविधान कार्यान्वयनको मुख्य कर्मलाई अगाडि बढाउँदै जाँदा स्वाभाविक थप समस्याहरू देखा परे। त्यसलाई समाधान गर्दै र संविधानको सर्वस्वीकार्यलाई बढाउँदै जानु लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको पहिलो दायित्व हो। र, त्यसको केन्द्रमा रहेको सरकार परिपालना गर्ने गराउने प्रमुख दायित्व बोकेको संस्था हो।

कमसेकम वितेका चार वर्षले प्रमाणित गरेको कुरा के हो भने संविधान ‘नमान्ने’ पक्षको स्वर स्थिर तथा कमजोर रह्यो। नेपालको राजनीतिक दिशालाई उसले कुनै असर पारेन। तर, त्यसको उल्टो नेपालको संविधानमा रहेका आधारभूत विशेषताहरूमाथि नै प्रश्न गर्ने, त्यसलाई खारेज गरिनुपर्ने र संविधानको आधारभूत चरित्रलाई नै बदल्नुपर्ने जस्ता जटिल सवालहरू संविधान ‘मान्ने’ पक्षधरहरूबाट उठे। 

सवालहरू मात्र उठेनन्, आफ्नो आग्रहलाई लागू गर्नको लागि विभिन्न ‘मान्ने’ दलहरूभित्र मत–मतान्तर, लबिङ र अमर्यादित राजनीतिक क्रियाकलापहरू समेत भए र भइरहेका छन्। यसको अर्थ के हो भने संविधानका प्रारम्भिक समस्याहरूलाई उठाएका राजनीतिक तथा नागरिक शक्तिहरूबाट भन्दा बढी असन्तुष्टिका स्वरहरू फरक राजनीतिक तथा नागरिक शक्तिहरूबाट उठ्न थालेका छन्। र, उठ्दै गरेका सवालहरू सामान्य नमान्ने समूहका जस्ता सरल छैनन्। बरु नेपालको संविधानका आधारभूत विशेषता मानिएका प्रस्तावनाहरूमाथि नै केन्द्रित छन्। संविधान ‘मान्ने’ दाबी गर्ने शक्तिहरूले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने र समाधान गर्नुपर्ने सवाल यो हो। 

संघीयता, शासन प्रणाली, धर्मनिरेपक्षता, गणतन्त्र आदिजस्ता संविधानका मूल विशेषताप्रति उठेका प्रश्नहरूको उत्तर संविधानको सही कार्यान्वयनले मात्र दिन सक्छ। सरकारले संविधानको सही कार्यान्वयनमा जति ढिलासुस्ती, अकर्मण्यता र गैरजिम्मेवार रवैया अपनाउँछ, त्यति–त्यति संविधानको स्वीकार्यता प्राविधिक बन्दै जान्छ। र, संविधानलाई पालना गराउनु भनेको दण्डबाट मात्र सम्भव हुन्छ। संविधान निर्माणपछिका यी वर्षमा संविधानको स्वीकार्यता र अस्वीकार्यता सम्बन्धी हाम्रो प्रारम्भिक बुझाइको समीकरणमा आधारभूत परिवर्तन आएको छ। यो परिवर्तनलाई बुझ्न र त्यसै अनुसार समाधानको बाटो निर्माण गर्नुपर्ने समय आइसकेको छ। 

सतही रूपमा संविधानलाई ‘मान्ने’ अवधारणा आजको समयमा ‘नमान्ने’ अवधारणाभन्दा जटिल अवधारणा बनिसकेको छ। अब पनि विगतको मान्यतामा अडिएर आफ्नो शक्तिको मूल्यांकन गर्नु निरर्थक छ। संविधानलाई ‘मान्ने’ भन्दा ‘अपनाउने’ दिशातिर नजाने हो भने संविधानको पालना र कार्यान्वयनले ल्याएका वर्तमान समस्याहरू समाधान गर्न सकिने छैन। त्यसकारण संविधानको कार्यान्वयन र स्वीकार्यतामाथि कसैले विमति राखेको भएता पनि त्यसका कारणले कुनै बाधा अड्चन आएको छैन। तर पनि परिणाम सन्तोषजनक आउन सकेको छैन। संविधानमाथिको असन्तुष्टि यहाँबाट उत्पन्न भइरहेको छ। सबैभन्दा पहिलो समाधान यहाँनेर खोज्नुपर्छ। 

संविधानलाई अपनाउने कुरा ‘मान्ने’ कुराभन्दा नितान्त फरक कुरा हो। अपनाउने कुराले संविधानको मुल मर्म बमोजिमको कर्म पनि खोज्छ। संविधानप्रतिको ओंठेभक्तिभन्दा बढी उत्तरदायित्व र ‘डेलिभरी’ खोज्छ। यो कोणबाट विचार नगरीकन हामीले संविधानको स्थायित्वको कल्पना गर्न सक्दैनौ। हामीले इतिहासमा लेखेका संविधानहरू पनि निरपेक्ष राम्रा वा नराम्रा थिएनन्। त्यसको कार्यान्वयन र बदलिएको नेपाली समाजको सामाजिक चित्रलाई समयानुकूल परिमार्जन गर्न नसक्दा असान्दर्भिक भएका हुन्। 

त्यसैले संविधान ‘मान्ने’ र ‘नमान्ने’ असान्दर्भिक बहसको अन्त्य भइसकेको छ। संविधानसम्बन्धी परम्परागत समीकरणमा परिवर्तन आएको छ। यसलाई आत्मसात गर्दै संविधानलाई अपनाउने वातावरणको निर्माण अहिलेको आवश्यकता हो। सम्पूर्ण पाठकवर्गमा संविधान दिवसको हार्दिक शुभकामना ! 
 

प्रकाशित: December 31, 2017 | 18:23:00 काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

अन्य दलका नेता भित्र्याउन 'अनलिमिटेड कम्पनी' बन्दै एमाले

पाँच दलीय गठबन्धन बनेपछि आफूले स्पेस नपाउने ठानेर नेकपा एमालेमा अन्य पार्टीका नेता, कार्यकर्ताहरू प्रवेश गर्ने क्रम बढेको छ। आउँदो चुनावमा टिकट कट्ने संकेत पाएपछि सत्तालोभले पार्टी प्रवेश गर्नेहरूको व्यवस्थापन गर्न एमालेलाई कालान्तरमा सकस पर्ने देखिन्छ।
नेपाल समय
विचार

संवैधानिक र राजनीतिक प्रणालीभित्र देखिएको अराजकता!

परिणामस्वरूप सात वर्षमै यो प्रणाली अराजकता उन्मुख देखिँदैछ। हिजोको व्यवस्थाभन्दा चरम राज्यशक्तिको दोहन र अपचलन आज खुलमखुल्ला भइरहेको छ। जसले जे गरे पनि हुने खालको अराजकतातर्फ राज्य प्रणालीका संयन्त्र उद्दत छन्।
नेपाल समय
विचार

सम्पादकीयः संविधान उल्लंघन गर्ने राष्ट्रपति राजीनामा देऊ

राष्ट्रपतिको अहिलेको कदमले विगतमा अधिनायकवादलाई काखी च्याप्न खोज्ने स्वार्थप्रेरित दलहरुको मुहारमा मुस्कान देखिएको भए पनि कालान्तरमा उनीहरुलाई नै पीर्ने निश्चित छ। त्यसकारण अहिलेको विकल्प भनेको राष्ट्रपतिले राजीनामा दिएर मार्ग प्रशस्त गर्नु नै उत्तम हुनेछ।
नेपाल समय
विचार

मोदीको सर्वशक्तिमान् छवि कहिलेसम्म रहला?

हरतरहले नागरिकमाथि प्रधानमन्त्री मोदीको तस्बिर, भिडियो र ब्यानरको वर्षा गरिइराखिएको छ। नागरिकले चाहे पनि नचाहे पनि यो विषयलाई अनदेखा गर्न सक्ने अवस्था छैन।
नेपाल समय
विचार

च्याँखे दाउमा अल्झिएको गठबन्धन

गठबन्धनमा आवद्ध सबै दललाई आफ्नो सपनाको खेती गर्नु छ। सपनाको निम्ति गठबन्धनमा रहेका नेपाली कांग्रेस र इतर दलका आ–आफ्नै दुःख छन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना