बुधबार, असोज १९, २०७९

एसईईमा यस्तो खेलाँची

सरकारको लक्ष्य 'एसइई' मा बढीभन्दा बढी विद्यार्थी उत्तीर्ण भएको देखाउनु छ, शिक्षकलाई आफ्नो विषयमा बुझाएर भन्दा घोकाएर बढी नम्बर ल्याएको देखाउनु छ, विद्यालयलाई बढी भन्दा बढी विद्यार्थीले ए प्लस ल्याएको देखाएर प्रचार गर्नु छ, विद्यार्थीलाई राम्रो अङ्क देखाएर अभिभावक खुसी पार्नु छ र अभिभावकलाई आफ्ना सन्ततिको मार्कसिट देखाएर समाजमा गर्व गर्नु छ ।
नेपाल समय  |  काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

नेपाल समय

नेपाल समय

आइतबार, पुष १६, २०७४, काठमाडौं

वि.सं. २०७५ को 'एसइई' परीक्षा भर्खरै सम्पन्न भएको छ । दुई वर्षअघिसम्म एसएलसी अर्थात् प्रवेशिका परीक्षाका नामले चर्चित यो परीक्षा शिक्षामा पटकपटक गरिने हचुवा परिवर्तनका कारण 'एसइई' मा रुपान्तरित हुन पुगेको छ । नाम जे दिए पनि स्वरुप लगभग उस्तै भएको यसको चर्चा र देखिएका विकृतिहरुले यो पटक पनि उत्तिकै स्थान पाए । 

फरक यत्ति हो, विगतमा केन्द्रीय स्तरमा हुन्थ्यो भने अहिले प्रादेशिक बनाइएको छ । 'एसइई' नामकरण हुनुभन्दा पहिले प्रतिशत र संख्यामा विद्यार्थीको मूल्याङ्कन गरिन्थ्यो भने आजभोलि अक्षराङ्कन पद्धतिमा विद्यार्थीलाई प्रमाणपत्र थमाइन्छ । पहिले पहिले प्रवेशिका परीक्षापछि क्याम्पस पढ्न जान्थे भने अचेल प्लस टु अर्थात् ११ र १२ कक्षा पढ्दछन् । केही अघिसम्म ११ र १२ कक्षालाई उच्चमावि भनियो भने अहिले मावि नै भन्न थालिएको छ ।

समयको गतिसँगै शिक्षामा परिवर्तन हुनैपर्दछ । विश्वव्यापीकरणको यो दुनियाँमा विश्वले अँगालेको पद्धतिलाई अनुशरण र प्रविधिको विकासले दिएको चुनौती सामना गर्न सक्ने शिक्षा पद्धति र पाठ्यक्रमको विकास गर्न सक्नैपर्दछ । नेपालमा कक्षा १० उत्तीर्ण गरेको विद्यार्थीले विश्वको जुनसुकै कुनामा पुगेर पनि कक्षा ११ को प्रवेश पाउने अवस्था सिर्जना गर्नैपर्दछ या कक्षा १२ उत्तीर्ण विद्यार्थी संसारभरकै विश्वविद्यालयका निमित्त योग्य हुनैपर्दछ । 

यसका लागि नेपालको शिक्षा प्रणालीमा परिवर्तन गर्नैपर्दछ । पाठ्यक्रममा सुधार गरी विश्व बजारमा बिक्न सक्ने जनशक्ति उत्पादन गर्ने लक्ष्य सम्बन्धित निकायले राख्नैपर्दछ । तसर्थ समयसमयमा नेपालको शिक्षा प्रणालीमा विविध परिवर्तनहरु हुने गरेका छन् तर ती परिवर्तनले शिक्षा, विद्यार्थी र अभिभावकले या समग्र देशले राखेको अपेक्षालाई आत्मसात् गर्न सकेको छ कि छैन, सोचनीय छ ।

यो आलेख 'एसइई' मै केन्द्रित हुने गरी लेखिएको छ । 'एसइई' मा धेरै विकृति मौलाएको पाइन्छ । तराईका जिल्लामा वर्षौँदेखि अभिभावक नै परीक्षा केन्द्रमा गएर चिट चोराउन प्रयत्न गरेका समाचारहरु आइरहन्थे । यो वर्ष भने दुईवटा परीक्षाका प्रश्नपत्रहरु परीक्षा हुनु भन्दा एक दिनअघि नै बाहिरिएपछि परीक्षा नै स्थगित गरी अर्को मिति तोकिएको छ । तराईका जिल्लामा प्रत्यक्ष देखिने गडबडी छ तर राजधानी र सहरी भूभागहरुमा हुने गरेको विकृति झन् कहालीलाग्दो छ ।



यस पटकको एसइईको प्रश्नपत्रहरुमा त्यत्तिकै गल्ती भेटिए । विगतमा पनि त्रुटि हुने नगरेका होइनन् तर यो पटक पराकाष्ठा नै नाघ्यो । प्रदेश ३ का नेपाली र अंग्रेजीमा व्यापक कमजोरी भयो । अंग्रेजीको प्रश्नमा लेखनाथको नाम दुई ठाउँमा भएकोमा दुवै ठाउँको हिज्जे फरक छ । त्यस्तै पौडेलको हिज्जे पनि दुई ठाउँमा फरकफरक लेखिएको छ । प्रश्न निर्माणकर्ताले तयार गरी बुझाएको प्रश्नलाई विज्ञहरुद्वारा सम्परीक्षण (मोडरेसन) गराइन्छ । यसबापत लाखौँ खर्च गरिन्छ । 

जोबाट गल्ती भएको उसले आफूले मेरो गल्ती भन्दै बुझेको भत्ताको दोब्बर फिर्ता गरी आमरुपमा माफी माग्न सक्छ ? यति हुँदाहुँदै कोबाट कमजोरी भयो बाहिर आएको छैन । जिम्मेवारी कसैले लिएको छैन । २०४४ मा हावाहुरीका कारण दशरथ रङ्गशालामा ७१ जनाको ज्यान जाँदा शिक्षामन्त्री केशरबहादुर विष्टले नैतिक जिम्मेवारी लिँदै राजीनामा दिएका थिए तर आज कसैले नैतिकता प्रदर्शन गर्न सकेको छैन ।

प्रश्नपत्र तयार गर्नेहरुले जिम्मेवारी नलिए सम्बन्धित निकायले कारबाही गर्नु पर्ने हो, तर कुनै गुञ्जायस छैन । कारण एउटै हो, अध्यापन गराइरहेका विज्ञहरुलाई जिम्मेवारी दिनु साटो सरकार निकटलाई जिम्मा दिइन्छ । मन्त्रीदेखि तल्लो तहसम्मका सबैको भत्ता खाने र भत्ता ख्वाउने मनसाय मात्रै रहेका पाइन्छ । यस्तो सोच राखेर परीक्षा सञ्चालन गर्ने जुन नियत राखियो, त्यो नै महाभूल हो । 

विषयको ज्ञान नभएकाहरुलाई जिम्मेवारी दिने, प्रश्नपत्र निर्माण गर्ने वा मोडरेसन गर्ने कसैलाई कालोसूचीमा राखेको समेत जानकारीमा आएको छैन । यही परम्परा चल्ने हो भने आगामी वर्षहरुमा झन् विडम्बना व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ । शिक्षामन्त्री, सचिव, परीक्षा नियन्त्रक कसैले जिम्मेवारी नलिने पञ्चायतकाल भन्दा नैतिकता हराएको सरकार र राज्य संयन्त्र जनताको गणतन्त्रको चाहना निश्चय नै होइन । संघीयताको यसैगरी हुर्मत लिने काम सरकार र प्रदेश सरकारहरुबाट लिइनेछ भन्ने कसैले सोचेका थिएनन् । 
 

सरकारको लक्ष्य 'एसइई' मा बढीभन्दा बढी विद्यार्थी उत्तीर्ण भएको देखाउनु छ, शिक्षकलाई आफ्नो विषयमा बुझाएर भन्दा घोकाएर बढी नम्बर ल्याएको देखाउनु छ, विद्यालयलाई बढी भन्दा बढी विद्यार्थीले ए प्लस ल्याएको देखाएर प्रचार गर्नु छ, विद्यार्थीलाई राम्रो अङ्क देखाएर अभिभावक खुसी पार्नु छ र अभिभावकलाई आफ्ना सन्ततिको मार्कसिट देखाएर समाजमा गर्व गर्नु छ ।


ठोकुवा गरेर भनौँ भने प्रमाण छैन, ममाथि मानहानीको मुद्दा हाले भने प्रमाण अभावका कारण मैले सजाय भोग्नुपर्ने हुन्छ तर चलेका हल्लाहरुलाई आधार बनाउँदा विद्यालय र तिनका मालिक एवं 'एसइई' सञ्चालकहरुमा नैतिकताको अभाव हुँदै गएको देखिन्छ । परीक्षा केन्द्र तोक्ने, निरीक्षकको नियुक्तिदेखि विद्यार्थीको सिट प्लान मिलाउनसम्म नाम चलेका विद्यालयहरुले लगानी गर्ने गरेका चर्चा धेरै अघिदेखि हुँदै आएको छ । 

सामुदायिक विद्यालयको उच्च तहको विद्यार्थीले समेत ए प्लस ल्याउन मुस्किल हुने तर कथित नामधारी विद्यालयका विद्यार्थी सबका सब उच्च श्रेणीमा पर्नुले शिक्षामा चासो राख्नेहरुका मनमा विभिन्न प्रश्नहरु उब्जाउने गरेको छ र कतै उत्तर पुस्तिका परीक्षणमा समेत खेल हुने गरेको त छैन भन्ने प्रश्न उब्जिरहेको छ । यो आशंकालाई वर्षौँदेखि न परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले चिर्न सकेको छ न निजी विद्यालयहरुले नै प्रयत्न गरेका छन् । यही भुमरीमै कक्षा १० को अन्तिम परीक्षा सकिने गरेको छ ।

फलामे ढोका भनेर चिनिएको यो परीक्षा पार गर्न केही अघिसम्म ठूलै मेहनत आवश्यक पर्दथ्यो । अक्षराङ्कन पद्धतिमा लगेसँगै विद्यार्थीमा मेहनत गर्ने बानीमा पनि परिवर्तन आएको छ र फलामे ढोका भन्ने भनाइ पनि हराएको छ । फलामे ढोकाको हाउगुजी हराउनु राम्रो पक्ष हो तर विद्यालयको लगानीमा प्रयोगात्मक परीक्षामा सबका सबलाई २५ मा २४ या २५ नम्बर हाल्न लगाई उच्च तहको श्रेणी दिलाउने पद्धतिले के विद्यार्थीको योग्यता वृद्धिमा सघाउ पुर्‍याएको छ त ? 

हाम्रो पालामा नामको वर्णानुक्रमअनुसार सिम्बल नम्बर प्राप्त हुन्थ्यो र त्यही आधारमा प्लान गरिएका सिटमा बस्नुपर्दथ्यो । अहिले भने ठूला विद्यालयका विद्यार्थीलाई जान्नेका साथमा नजान्नेलाई राख्ने व्यवस्था मिलाइन्छ र सार्ने अवसर प्रदान गरिन्छ भन्ने आरोप लाग्ने गरेको छ । के त्यस्तै हुने हो भने त्यस्ता विद्यार्थीले 'एसइई' मा राम्रो अङ्क ल्याए पनि भविष्यमा प्रगति गर्न सक्लान् ? यसरी 'एसइई' सञ्चालन गरेर कसैलाई ए प्लस र कसैलाई डी को बिल्ला भिराउनु न्यायोचित हुन्छ ? 

यस्ता विकृतिहरु देखिनुमा नैतिकता हराउँदै जानु मूल पक्ष रहेको छ । विगतमा कक्षा १० सम्म संस्कृतको पढाइ हुन्थ्यो । नैतिक शिक्षा विषय विद्यालयमा पढाइ हुन्थ्यो । यी सबै हटाइए । निमावि तहका दुई कक्षामा पढाइने गरेका नैतिक मूल्यमान्यता बोकेको संस्कृत पनि पछि गएर हटाइयो । सरकार, अभिभावक, शिक्षक, विद्यार्थी समग्र समाजमा नैतिकता कमजोर बन्दै गयो । मेरो जिम्मेवारी यो हो, मैले गर्न हुने के हो, नहुने के हो, मेरो दायित्व यो हो जस्ता कुराहरु न आज विद्यालयका पाठ्यक्रममा छन्, न कक्षामा अतिरिक्त ज्ञान नै दिइन्छ । 

सरकारको लक्ष्य 'एसइई' मा बढीभन्दा बढी विद्यार्थी उत्तीर्ण भएको देखाउनु छ, शिक्षकलाई आफ्नो विषयमा बुझाएर भन्दा घोकाएर बढी नम्बर ल्याएको देखाउनु छ, विद्यालयलाई बढी भन्दा बढी विद्यार्थीले ए प्लस ल्याएको देखाएर प्रचार गर्नु छ, विद्यार्थीलाई राम्रो अङ्क देखाएर अभिभावक खुसी पार्नु छ र अभिभावकलाई आफ्ना सन्ततिको मार्कसिट देखाएर समाजमा गर्व गर्नु छ । बस आजको 'एसइई' यत्तिमै सीमित हुन पुगेको छ । मेरो विद्यार्थीमा नेपाल र विश्वको समसामयिक परिस्थितिबारे यति ज्ञान छ भनेर गर्व गर्ने विद्यालय भेटिँदैनन् । मेरा सन्तति नैतिक मूल्यमान्यताका यस्ता विषयमा प्रखर छन् भनेर बताउने अभिभावक भेट्न मुस्किल छ । विदेशीको सेवा गर्ने होइन, नेपालमै बसेर नेपालको विकासमा तल्लीन हुने यति विद्यार्थी उत्पादन गरेँ भन्ने सरकार नेपालमा पाउनै छाडियो ।

विगतमा 'जननी जन्मभूमिश्च' पढेका विद्यार्थीको सोच र अहिलेका प्रविधिमैत्री विद्यार्थीका धारणामा के कति भिन्नता छ ? बुझ्ने प्रयास गर्न जरुरी भइसकेको छ । दृष्टिविहीन आमाबुबालाई बोकेर तीर्थयात्रा गराउने 'श्रवणकुमारको कथा' पढेकाहरु अहिले विदेशमा भए पनि कमसे कम किरिया गर्न मात्रै भए पनि नेपाल आउने गरेका छन् । तर यस्ता मूल्यमान्यताबारे अध्ययन नगरेकाहरु के गर्छन् ? अध्ययन हुनैपर्दछ । 

दैत्य मार्नका निमित्त दधिचीले आफ्नो हाड घोटेर हतियार बनाउन देहत्याग गरेको कथा पढेका व्यक्ति र आधुनिकताबारे मात्र ज्ञान प्राप्तहरुका बीचमा देखिने अन्तर मूल्याङ्कन गर्नैपर्दछ । क, ख, ग, घ भन्दा ए, बी, सी, डी पढाए विद्यार्थी योग्य हुन्छ भन्ने मानसिकताले हाम्रो दिमागमा जरो गाडेको छ । १, २, ३, ४ भन्दा वान, टु, थ्री, फोर पढाए विश्व बजारमा हाम्रो उत्पादन बिक्छ भन्ने सोच हामीमा विकसित भएको छ । जापान, चीन जस्ता विकसित देशका मानिसले अंग्रेजी जान्दैनन् भन्ने तर्फ हामीले विचार गर्दैनौँ । यही अन्योलमा हाम्रो शिक्षा गुज्रिरहेको छ ।

९०० पूर्णाङ्कमा चलिरहेको एसएलसीलाई एकाएक ७०० मा झारियो २०४१ सालमा । त्यतिमात्र नभई कक्षा ९ र १० को पाठ्यपुस्तक पढेर परीक्षा दिनुपर्ने व्यवस्था गरियो । ए दुई वर्षमात्रै यसरी चलाएर फेरि १० कक्षाका किताबबाट मात्रै प्रश्न सोध्ने व्यवस्था गरियो । अहिले एसइईमा ८०० पूर्णाङ्क हुन्छ । के यस्ता परिवर्तनले विद्यार्थीको योग्यतामा परिवर्तन गरेको छ ? देशलाई चाहिने दक्ष जनशक्ति दिन सकेको छ ? यी परिवर्तन किन गरिए ? यसबाट के प्राप्त भयो ? के गुमायौं ? जस्ता प्रश्नहरु तेसिरहेका छन् । जबाफ कसले दिन्छ र कहिले आउँछ, प्रतीक्षा यसैको छ । परीक्षा र पद्धतिलाई नयाँनयाँ नाम दिने तर उचित लक्ष्य निर्धारण र सोबमोजिमको पाठ्यक्रम नहुने हो भने नयाँ बोत्तलमा पुरानो रक्सी भनेझैँ मात्र हुनेछ ।

प्रकाशित: December 31, 2017 | 18:23:00 काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
विचार

अन्य दलका नेता भित्र्याउन 'अनलिमिटेड कम्पनी' बन्दै एमाले

पाँच दलीय गठबन्धन बनेपछि आफूले स्पेस नपाउने ठानेर नेकपा एमालेमा अन्य पार्टीका नेता, कार्यकर्ताहरू प्रवेश गर्ने क्रम बढेको छ। आउँदो चुनावमा टिकट कट्ने संकेत पाएपछि सत्तालोभले पार्टी प्रवेश गर्नेहरूको व्यवस्थापन गर्न एमालेलाई कालान्तरमा सकस पर्ने देखिन्छ।
नेपाल समय
विचार

संवैधानिक र राजनीतिक प्रणालीभित्र देखिएको अराजकता!

परिणामस्वरूप सात वर्षमै यो प्रणाली अराजकता उन्मुख देखिँदैछ। हिजोको व्यवस्थाभन्दा चरम राज्यशक्तिको दोहन र अपचलन आज खुलमखुल्ला भइरहेको छ। जसले जे गरे पनि हुने खालको अराजकतातर्फ राज्य प्रणालीका संयन्त्र उद्दत छन्।
नेपाल समय
विचार

सम्पादकीयः संविधान उल्लंघन गर्ने राष्ट्रपति राजीनामा देऊ

राष्ट्रपतिको अहिलेको कदमले विगतमा अधिनायकवादलाई काखी च्याप्न खोज्ने स्वार्थप्रेरित दलहरुको मुहारमा मुस्कान देखिएको भए पनि कालान्तरमा उनीहरुलाई नै पीर्ने निश्चित छ। त्यसकारण अहिलेको विकल्प भनेको राष्ट्रपतिले राजीनामा दिएर मार्ग प्रशस्त गर्नु नै उत्तम हुनेछ।
नेपाल समय
विचार

मोदीको सर्वशक्तिमान् छवि कहिलेसम्म रहला?

हरतरहले नागरिकमाथि प्रधानमन्त्री मोदीको तस्बिर, भिडियो र ब्यानरको वर्षा गरिइराखिएको छ। नागरिकले चाहे पनि नचाहे पनि यो विषयलाई अनदेखा गर्न सक्ने अवस्था छैन।
नेपाल समय
विचार

च्याँखे दाउमा अल्झिएको गठबन्धन

गठबन्धनमा आवद्ध सबै दललाई आफ्नो सपनाको खेती गर्नु छ। सपनाको निम्ति गठबन्धनमा रहेका नेपाली कांग्रेस र इतर दलका आ–आफ्नै दुःख छन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना