बुधबार, असोज १२, २०७९

चुरे बन्यो छियाछिया, पहिरोको उच्च जोखिममा बुटवल

विनोद परियार  |  काठमाडौं, शनिबार, भदौ १९, २०७८

विनोद परियार

विनोद परियार

शनिबार, भदौ १९, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

बुटवल– बुटवलबाट उत्तर पूर्वको ‘चुरे पहाड’ पहिरोले छियाछिया भएको छ। गत वर्षसम्म डाँडाको एकाध ठाउँमा मात्रै पहिरो गएको देखिन्थ्यो। यस वर्ष भने डाँडा पूरै खुइलिएको छ। पूर्वपश्चिम राजमार्गमा यात्रा गर्नेहरु जब तिनाउ पुल हुँदै पूर्वतर्फ लाग्छन् त्यही उराठ भूमिले ध्यान तान्छ। त्यति मात्रै होइन, एक महिनापछि कसैले यो दृश्य देखेको छ भने आश्चर्यचकित हुन्छ। लगातारको वर्षाका कारण भदौ १०, १३ र १४ गते बुटवलको शिरमा रहेको चुरे डाँडामा ठूलो पहिरो गयो। झन्डै १० दिनदेखि बुटवल ज्योतिनगर, लक्ष्मीनगर र बम्घाट बस्ती लगातार पहिरो खसिरहेको छ। 

चुरे पहाड क्रमशः भासिँदै बुटवलको बस्तीतर्फ पस्न थालेको छ। भदौ १० गते ज्योतिनगर बस्तीमाथि खानेपानीको ट्यांकीमा क्षति पुगेको थियो। तीन दिनपछि चुरेको माथिल्लो भागबाटै जमिन भासिएर ढुंगामाटो र रूखसहितको पहिरो ज्योतिनगरको बस्तीमा पस्यो। १३ गतेको बाढीले ४ घर पूर्ण रुपमा क्षतिग्रस्त बनायो। २ दर्जन घरपरिवार घर छाडेर अन्यत्र बास बसे। १४ गतेको बाढीले एक दर्जन घरमा क्षति पुर्‍याएको बुटवल उपमहानगरपालिकाले जनाएको छ।

ज्योतिनगर र लक्ष्मीनगर क्षेत्रका करिब २ सय घर पहिरोको जोखिममा छन्। ५० भन्दा बढी परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा राखिएको छ। तर, चुरेमा देखिएको क्षतविक्षत दृश्यले बुटवल बजार ठूलो जोखिममा छ। ‘२०५५ सालमा जस्तो पहिरो खसेको थियो, झन्डै उस्तै गरी यो पटक पहिरो खसेको छ’, भूगोलविद् डा. भोजराज कडरियाले भने, ‘चुरे पहाड आफैंमा कमजोर भूबनोटको छ, अझै केही दिन पानी परिरहे बुटवल बजारमै ठूलो क्षति हुन सक्छ।’ 

 ‘चुरे पहाडको टुप्पोबाट पानी पस्यो भने त्यो पहाड नै बिस्तारै खलबलिन्छ। पहाड खलबलिएपछि पूरै डाँडै बग्न सक्छ’, भूगोलविद् कडरियाले भने, ‘ज्योतिनगर, लक्ष्मीनगर र आदर्शनगर मात्रै होइन, यस्तै अवस्था हुने हो भने बुटवल बजार सखाप हुन सक्छ।’

२०५५ सालमा बुटवल बहुमुखी क्याम्पससम्म ढुंगामाटो मिश्रित पहिरो आएको स्मरण गर्दै उनले पानी परेपछि चुरे घिउजस्तै पग्लने बताए। ‘चुरे पहाडको टुप्पोबाट पानी पस्यो भने त्यो पहाड नै बिस्तारै खलबलिन्छ। पहाड खलबलिएपछि पूरै डाँडै बग्न सक्छ’, भूगोलविद् कडरियाले भने, ‘ज्योतिनगर, लक्ष्मीनगर र आदर्शनगर मात्रै होइन, यस्तै अवस्था हुने हो भने बुटवल बजार सखाप हुन सक्छ।’ २०५५ भदौ २० गते पहिरोका कारण ५७ परिवार विस्थापित भएका थिए।

भदौ १४ गते चुरेबाट बगेको लेदोसहितको बाढी बुटवलको मुख्य बजार क्षेत्रसम्म आइपुगेको थियो। लुम्बिनी प्रदेश मुख्यमन्त्री कार्यालय, ट्राफिकचोक हुँदै हस्पिटल लाइनसम्म सडकमा लेदो बगेको थियो। ‘यस वर्ष पानी जसरी परिरहेको छ र चुरेमा जस्तो क्षति देखिएको छ, यसले राम्रो संकेत गरेको छैन’, डा. कडरियाले भने। 

बुटवल बजार चुरेको फेदीमा बसेको छ। चुरेको खोंचबाट बग्दै आएको तिनाउ नदीको किनारमा अवस्थित बुटवलको मुख्य बजार क्षेत्र जति प्राकृतिक रुपमा सुन्दर छ, त्यति नै बाढीपहिरोको जोखिममा छ। 

अहिले ज्योतिनगर र लक्ष्मीनगर क्षेत्रका जनता पहिरोको त्रासले रातभर जाग्राम बस्न थालेका छन्। तर, यो क्षेत्र पहिल्यैदेखि पहिरोको जोखिममा थियो। 

बुटवल बजार चुरेको फेदीमा बसेको छ। चुरेको खोंचबाट बग्दै आएको तिनाउ नदीको किनारमा अवस्थित बुटवलको मुख्य बजार क्षेत्र जति प्राकृतिक रुपमा सुन्दर छ, त्यति नै बाढीपहिरोको जोखिममा छ। केही उँचो भागमा रहेका बुटवल वडा न. ३ र ४ मा पर्ने ज्योतिनगर र लक्ष्मीनगर आवासीय हिसाबले निकै लोभलाग्दो मानिन्छ। तर, यो क्षेत्रलाई त्र भूगर्वशास्त्रीहरुले दुई दशकअघि नै बसोबासका हिसाबले उपयुक्त नभएको सिफारिस गरेका थिए। 

२०५५ सालमा पहिरोले ५७ घर क्षतविक्षत बनाएपछि त्यहाँ बस्न नमिल्ने भन्दै सरकारले बुटवल तामनगरमा स्थानान्तरण गरेको थियो।  पहिरोले पुर्‍याएको क्षति भुल्दै फेरि बाक्लो बस्ती बस्यो। जसको परिणाम यही भदौ १३ र १४ गते आएको पहिरो भएको बताउँछन् स्थानीय जनप्रतिनिधि समेत रहेका लीलाप्रसाद श्रेष्ठ। 

‘म त्यतिखेर सेनामा कार्यरत थिएँ।। त्यतिबेलै सरकारले यहाँ बस्न नहुने भनेको हो’, उनले भने। उनका अनुसार तत्कालीन समयमा राजाले समेत ज्योतिनगर र लक्ष्मीनगर असुरक्षित भएकाले बसोबास नगर्न निर्देशन दिएका थिए। 


 पहिरोले क्षतिग्रस्त ज्योतिनगर।

चुरे संरक्षणका लागि खोलिएको राष्ट्रपति चुरे तराई मधेस संरक्षण विकास समितिले गरेको अध्ययनमा डाँडाको माथिल्लो भागमा धाँजा फाँटेको उल्लेख छ। वसन्तपुर डाँडाको केही तल्लो भागमा २०७२ सालको भूकम्पपछि धाँजा फाटेको थियो। पानी परेपछि त्यहींबाट  पहिरो जाने र बुटवलका ज्योतिनगर, लक्ष्मीनगर र आदर्शन नगर प्रभावित हुन सक्ने जनाएको छ। 

‘अध्ययनपछि चुरेको माथिल्लो भागमा पहिरो नियन्त्रणका लागि करिब २ करोड खर्च गरेर काम पनि गरेका हौं’, राष्ट्रपति चुरे तराई मधेस संरक्षण विकास समिति बुटवल कार्यान्वयन एकाइका प्रमुख अजय कार्कीले भने। चुरे निकै संवेदनशील भए पनि त्यहाँ लक्ष्मी पार्क, पैदलमार्ग, सडक र मन्दिर जस्ता भौतिक पूर्वाधार निर्माण गरिनुले पहिरो देखापरेको उनले बताए। ‘चुरेको भूबनोट निकै संवेदनशील छ, पानी पर्दा घिउजस्तै पग्लन्छ र हिउँदमा चट्टानजस्तै हुन्छ। त्यसैले यस्तै बर्षा भयो भने बुटवलमा ठूलो क्षति गराउन सक्छ’, कार्कीले भने। पहिरो रोक्न करोडौं खर्च लाग्ने तर, त्यसले रोक्ने ग्यारेन्टी नहुने भएकाले बस्ती स्थानान्तरण गर्नु उचित हुने उनको भनाइ छ। 

देख्दैन सरकार 

लुम्बिनीको मुख्यमन्त्री कार्यालयबाटै चुरे पहिरोले छियाछिया भएको देखिन्छ। कार्यालयबाट १ किमि दुरीमा पहिरोले विस्थापित परिवार बसेका छन्। तर, प्रदेश सरकारलाई चुरेको भयानक अवस्थाले छुन सकेको छैन। चुरे पूरै बगेर मुख्यमन्त्री कार्यालयसमेत जोखिममा पर्न सक्ने अवस्था छ। सरकारले भने यसबारे कुनै छलफल र चासो दिएको छैन। स्थानीय र संघीय सरकार पनि गम्भीर देखिएका छैनन्। 

स्थानीय सरकारले ज्योतिनगर क्षेत्रमा पहिरो प्रभावित नागरिकलाई उद्धार गर्ने काममा मात्रै ध्यान दिएको छ। ‘हामीले अहिले पहिरो पसेको घरमा परेकाहरुलाई उद्धार गरी बस्ने व्यवस्था गरेका छौं। पुरिएका सामान निकाल्न सहयोग गरेका छौं’, बुटवल उपमहानगरपालिकाका प्रमुख शिवराज सुवेदीले भने, ‘दीर्घकालीन व्यवस्थापनबारे छलफल भइरहेको छ।’ 

नगरप्रमुख सुवेदीले दीर्घकालीन व्यवस्थापनका लागि तीन तहकै सरकार बीच समन्वय र सहकार्य आवश्यक रहेको बताए। विज्ञहरुले बस्ती स्थानान्तरणलाई सुरक्षित उपायका रुपमा सुझाए पनि नगर प्रमुख सुवेदीले भने विगतमा स्थानान्तरण गरे पनि फेरि पर्किएर बसेको बताउँदै अब बृहत् छलफल जरुरी रहेको बताए। 

तत्काल चुरेबाट खसेको पहिरोले ज्योतिनगर र लक्ष्मीनगर क्षेत्र जोखिममा देखिएको छ। भूगर्भशास्त्रीहरुको अध्ययनले भने बुटवल नै उच्च जोखिममा रहेको बताएका छन्। 


प्रकाशित: September 4, 2021 | 10:20:00 काठमाडौं, शनिबार, भदौ १९, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
लुम्बिनी

लुम्बिनीमा आचार संहिता लागू भएपछि निवर्तमान सांसदलाई सम्मान, एमालेले बहिष्कार गर्ने

स्थायी राजधानीमा रातारात सामान ओसारेर आलोचित लुम्बिनी प्रदेशसभाले निर्वाचन आचार संहिता लागू भएपछि सम्मान र शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रम गर्न लागेको छ।
नेपाल समय
लुम्बिनी

मर्चवार बदल्ने उम्मेदवारको खोजी

भनिन्छ, मर्चवारमा जसले पैसाको बिटो फाल्छ, उसैले चुनाव जित्छ।’ प्रदेश र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन मिति नजिकिएसँगै मर्चवारमा यस्तै चुनावी चर्चा बढ्न थालेको छ।
नेपाल समय
लुम्बिनी

लुम्बिनीका विद्युतीय गाडीको यान्त्रिक परीक्षण असोज १५ देखि

असोज १५ देखि ५ दिनसम्म अफिसियल परीक्षणसमेत हुने गरी नि:शुल्क यातायात सेवा सञ्चालन गर्ने निर्णय गरिएको कोषका कोषाध्यक्ष ढुण्डीराज भट्टराई (सिद्धिचरण) ले जानकारी दिए।
नेपाल समय
लुम्बिनी

लुम्बिनी भ्रमणमा आएका पर्यटकलाई स्वागत

४३ औं विश्व पर्यटन दिवस लुम्बिनीमा पनि मनाइएको छ। लुम्बिनी विकास कोषसहित लुम्बिनी होटल संघ, लुम्बिनी पर्यटन व्यवसायी संघ लगायतका संस्थाहरुले लुम्बिनी भ्रमणमा आएका पर्यटकहरुलाई स्वागत गरेर दिवस मनाइएको हो।
नेपाल समय
लुम्बिनी

नागरिकता विधेयक रोकिँदा लाखौं अनागरिक भए: गृहमन्त्री

गृहमन्त्री बालकृष्ण खाणले राष्ट्रपतिले नागरिकता विधेयक रोकेर संविधानमाथि अतिक्रमण गरेको टिप्पणी गरेका छन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना