बुधबार, माघ २५, २०७९

तीन तलाकमा आधारित फिल्म 'निकाह' जसका संवादमा बजिरहन्थ्यो ताली

बीबीसी  |  काठमाडौं, शनिबार, कार्तिक २६, २०७९

बीबीसी

बीबीसी

शनिबार, कार्तिक २६, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

४० वर्षअघि २४ सेप्टेम्बर १९८२ मा रिलिज भएको र ट्रिपल तलाकको मुद्दामा बनेको फिल्म 'निकाह'मा यति धेरै संवाद छन्, जसमा त्यतिबेला थिएटरमा ताली बजिरहेको थियो।

'आज पनि मेरा संवादहरूमा बज्ने दर्शकको ताली कानमा गुन्जिन्छ। यो फिल्म रिलिजपछिको कुरा हो। नासिक नजिकैको धुलेमा मलाई भेट्न धेरै महिलाहरू आएका थिए। एक महिलाले समयमै खाना नदिने कारण उनको श्रीमानले उनलाई तीन पटक तलाक दिएर सम्बन्ध तोडेको बताइन्। त्यस्तै अर्की एकलाई उनको श्रीमानले फोनबाट नै सम्बन्ध विच्छेद गरेका थिए।'

सलमा आगा, राज बब्बर र पाकिस्तानी मूलका दीपक पराशर अभिनीत १९८२ को ब्लकबस्टर फिल्म थियो निकाह। पाकिस्तानी गजल गायक गुलाम अलीले गाएको चुपके-चुपके रात दिन आँसु बहाना है, फजा भी है, जवान-जवान र सलमा आगाका गीतहरू दिल के अरमान आनून मे…।

रविको संगीत, हसन कमलको शब्द पनि अचम्मको थियो- जब उनले लेख्छन्, प्रत्येक पल हर पलको खोजीमा हराएको छ, तब तपाईं गायकको दुःख महसुस गर्न सक्नुहुन्छ।

निकाह निलोफर नामकी केटीको कथा हो जसले वसीमसँग प्रेम गर्छे र उनीसँग विवाह पनि गर्छे। तर झगडा बढ्दै गएपछि श्रीमान् अचानक तीन पटक तलाक भन्दै निलोफरसँग अलग्गिए।

चर्चित लेखिका अचला नागरले भनेकी थिइन्- पाकिस्तानका धेरै महिलाले पनि उनलाई विवाहको कथा लेखेकोमा धन्यवाद दिएकी थिइन्। पाकिस्तानकी सबिहा सुमार खामोश पानी जस्ता पुरस्कार विजेता फिल्मको निर्देशक हुन्, जसमा भारतीय कलाकारहरूले काम गरेका थिए। विवाहको सम्झना गर्दै सुबिहा कराँचीबाट सम्झन्छिन्, 'मलाई ८० को दशकमा पाकिस्तानमा भिसीआरमा पाइरेटेड बलिउड फिल्महरू हेरेको याद छ।'

'म भर्खरै स्कुल सकिएर कलेज गएको थिएँ। विवाहले महिलाहरूमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। पाकिस्तानमा धेरै महिलाहरूले निकाह हेरेका थिए, मेरो घरमा पनि मेरी आमा र बहिनीले हेरेका थिए। मलाई लाग्छ निकाहको कथा यस्तो थियो कि धेरै मध्यम वर्गीय मुस्लिम महिलाहरूले विवाहको सम्बन्धको बाबजुद पनि कहिलेकाहीँ आफूहरू कति कमजोर छन् भनेर आफैंलाई पहिचान गर्न सक्षम थिए। निकाहका गीतहरू लेखेका हसन कमल जीसँग पनि मैले केही दिनअघि कुरा गरेको थिएँ। यस फिल्मको भावनात्मक आकर्षणमा हसन कमलका गीतहरूले पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ।'

फिल्मबाट जब धार्मिक विवाद उत्पन्न भयो

नेपाल समय
तस्बिर : हिन्दी वेबसाइट मनोरञ्जन

बीआर चोपडाले ८० को दशकमा तीन तलाकको मुद्दामा यो फिल्म बनाएपछि धार्मिक विवाद उत्पन्न भएको थियो। बीबीसीका वरिष्ठ चलचित्र समीक्षक प्रदीप सरदानालाई २०१९ मा दिएको अन्तर्वार्तामा अचला नगरले भनेकी थिइन्, 'यो फिल्म कुनै धर्मलाई ध्यानमा राखेर बनाइएको होइन, तर यसको उद्देश्य महिलाहरूलाई पनि मानिसको रूपमा लिनुपर्छ भन्ने देखाउनु थियो।"

'तर अझै पनि विवादहरू उठेका छन्। रिलिजको चौथो दिन आन्दोलनकारीलाई बोलाएर रातारात फिल्म देखाउँदै मुस्लिम बाहुल्य भेंडी बजारमा कसैले यो फिल्ममा धर्मको विरुद्धमा कुरा भएको भन्दै आन्दोलनकारीले फिल्मका विरुद्धमा पोस्टर लगाए।'

ट्रिपल तलाकको मुद्दा फेरि चर्चामा आयो, जब २०१७ मा सर्वोच्च अदालतले ट्रिपल तलाकलाई असंवैधानिक घोषणा गर्‍यो। २०१९ मा संसदले विधेयक पारित गर्यो र यसलाई फौजदारी अपराध बनायो। यो मुद्दा लामो समयदेखि विवादित छ। जसमा विभिन्न तर्क-कुतर्कहरू छन्।

सुप्रीम कोर्टका वकिल फराह फैजका मामा उमर खय्याम सहारनपुरी, जसले तीन तलाकको बारेमा कानुनी लडाइँ लडे, बीआर चोपडाको फिल्म निकाहका लागि धार्मिक सल्लाहकारको रूपमा काम गरेका थिए।

फिल्मको क्रेडिट लिस्टमा उमर खय्याम सहारनपुरीको नाम पनि देख्न सकिन्छ। फरहाले जनवरी २०१६ मा ट्रिपल तलाकको विरुद्धमा मुद्दा दायर गरेकी थिइन्।

यसअघि बीबीसीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा फराहले भनेकी छन्, 'त्यतिबेला म ८ वर्षकी थिएँ। त्यसपछि फिल्म निकाहमा करिब २० वटा मुद्दा परेका थिए। १५-२० दिनसम्म दिएका बयानहरू मेरो काका आफैंले संकलन गरेर ल्याएका थिए। हाम्रो घरमा त्यसबेला देखि यो विषयको चर्चा चलेको छ। म आज यो विषयको विरुद्धमा छु, यसको कारण तिनै मानिस हुन् जस्तो मेरै घरमा काकासँग झगडा परेको मैले देखेकै कारणले हो।'

सलमा आगा र राज कपूरसँगको सम्बन्ध

नेपाल समय
तस्बिर : हिन्दी वेबसाइट जनसत्ता

लेखक अचला नगरले फिल्म निकाहका लागि सर्वश्रेष्ठ संवादको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरे। जबकि पाकिस्तानी मूलकी सलमा आगाले फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ गायिकाको पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्।

निकाहको सफलतापछि सलमा आगाले १९८२ देखि १९९० सम्म धेरै हिन्दी फिल्महरूमा काम गरिन्। जस्तै- कसम पाने वाले की, सलमा, पति-पत्नी और तवाइफ, उछे लग। तर उनले निकाहमा देखेको सफलता भने पाउन सकिनन्। अन्तर्वार्ताका क्रममा सलमा आगाले भारतीय फिल्म उद्योगसँग आफ्नो अनौठो सम्बन्ध रहेको बताइन्।

कुराकानीमा सलमा आगाले भनिन्, 'मेरी आमा अमृतसरमा जन्मिनुभएको थियो। मेरो बुबाको अमृतसरमा बार थियो। उहाँ इरानी मूलको हुनुहुन्थ्यो। मेरो बाल्यकाल भारतमा बित्यो। तर मैले लन्डनमा पढेँ। मेरो बुबाको ड्राइ फ्रुटको व्यापार थियो। उनी लन्डन जाने र आउने गर्थे। मेरा हजुरबुवा, बुबा र आमासँग बेलायती राहदानी थियो। मेरा छोराछोरी पनि बेलायतमा जन्मेका थिए।'

पाकिस्तानसँगको सम्बन्धमा उनले एउटै कुरा भनेकी थिइन् कि उनले पाकिस्तानी फिल्ममा काम गरेकी छिन्। तर उनी बेलायती नागरिक हुन्। एउटा चाखलाग्दो कुरा यो पनि छ कि सलमाको करियर बीबीसी लन्डनमा कार्यक्रम 'नई जिन्दगी नयाँ जीवन' बाट सुरु भएको थियो।

पत्रिकामा छापिएको कथा उपहार बन्यो फिल्म 'निकाह'

नेपाल समय

फिल्म निकाहलाई फर्किएर हेर्दा यसको निर्माणको कथा पनि निकै रोचक छ। यो फिल्म बीआर चोपडाले बनाएका थिए, जो त्यतिबेलाका दिग्गज निर्माता-निर्देशक थिए र उनले धेरै सामाजिक मुद्दाहरूमा फिल्म बनाएका थिए। एक पटक अन्तर्वार्ताको क्रममा बीआर चोपडाले लेखिका अचला नगरलाई भेटे। त्यसबेला मथुरामा अचला नगर आकाशवाणी काम गर्थिन्।

अचला नगरले भनिन्, 'मैले केही न केही लेख्थेँ। मैले माधुरी नामक पत्रिकाका लागि निकाहको कथा लेखेको थिएँ। कथाको नाम तोहफा थियो। वास्तवमा एक दिन मैले समाचार पढेँ कि सञ्जय खान उनले आफ्नो फिल्म 'अब्दुल्लाह' को सुटिङका ​​क्रममा जीनत अमानसँग विवाह गरेपछि डिभोर्स दिएका थिए।

तर अब उनी हलाला समारोह गरेर फेरि बिहे गर्न चाहन्छन्। त्यसपछि मेरो मनमा यो कथा जन्मियो। यो अक्टोबर १९८१ मा 'माधुरी' मा प्रकाशित भएको थियो। यसअघि पनि मैले आकाशवाणी मथुराबाट कथालाई नाटकको रूप दिएर प्रसारण गरेको थिएँ। जब बीआर चोपडालाई एक बैठकमा यो कथा थाहा भयो, उनले फिल्म बनाउने निर्णय गरे।'

यो त्यो समय थियो जब मुस्लिम समाजको फिल्म विधा लोकप्रिय हुन्थ्यो अर्थात् पाकीजा, मेरे मेहबूब, चौधवी का चाँद, लैला मजनु, महबूबको मेहन्दी, बजार जस्ता मुख्यतया मुस्लिम समाजको वातावरण र चरित्र भएका फिल्महरू चल्ने गर्थ्यो।

निकाह फिल्म पनि त्यही मुस्लिम सामाजिक विधाको एक एपिसोड थियो, जसमा निर्देशक र लेखकले महिलाको दृष्टिकोणबाट धेरै प्रश्न उठाउने प्रयास गरेका थिए।

'निकाह'को कहानी 

नेपाल समय

फिल्मको कथा यस्तो छ कि नवजात जोडी निलोफर (सलमा आगा) र वसीम (दीपक पराशर) बीचको दूरी लगातार बढ्दै गएको छ। वसीमले न त आफ्नी श्रीमतीको ख्याल राख्छन् न त उनको सहमति नै। रिसाएर उनले श्रीमतीलाई तीन तलाक दिए। सम्बन्ध विच्छेदपछि हैदर (राज बब्बर) निलोफरको जीवनमा आउँछन् जसले उनलाई कलेजका दिनदेखि नै चाहेका थिए।

हैदरसँग विवाह गरेर निलोफर निकै खुसी छिन्। यद्यपि पहिलो विवाहका घाउहरू अझै जीवित छन्। जुन उनी आफ्नो डायरीमा रेकर्ड गरिरहेकी छिन्, जसमा वसीमको धेरै पटक उल्लेख छ। एक पटक हैदर (राज बब्बर) डायरी पढ्छन् र आफ्नी श्रीमतीले आफ्नो पहिलो पतिलाई अझै माया गर्छिन् र उनीसँग सम्बन्धविच्छेद गर्ने मन बनाउँछन्।

निलोफरको जन्मदिनमा, उसले निलोफरलाई फिर्ता पाउन चाहने उनको पहिलो पतिलाई उपहारको रूपमा ल्याउँछन्। निलोफरको मञ्जुरीबिना नै उसको भाग्य दुईजना पुरुष मिलेर तय गरिरहेका थिए। निलोफर (सलमा आगा) दुवैलाई कडा प्रश्न गर्छिन्।

'मलाई मुक्त गर्ने तिमी को हौ?'

नेपाल समय
तस्बिर : हिन्दी वेबसाइट जनसत्ता

निलोफर अर्थात् सलमा आगालाई पनि माया गर्ने तर नझुक्ने महिलाको रुपमा देखाइएको छ। फिल्ममा निलोफर र वसीमबीच झगडाको एक दिन पछि, वसीम (दीपक पराशर) आफ्नी पत्नीलाई साथीहरूसँग माफी माग्न आदेश दिन्छ तर पनि साथीहरुलाई भन्दा पत्नीलाई आफूले सधैं अनन्त माया गर्ने गरेको बताउँछ। निलोफरलाई हेपिएर बसेकोमा कुनै आपत्ति छैन तर उनले जवाफ दिँदै हरेक रात सँगै सुत्नुलाई माया भनिँदैन भन्छिन्।

त्यो क्लाइम्याक्स जहाँ वर्तमान पति (राज बब्बर) ले निलोफरको सहमति बिना नै उनको पहिलो श्रीमान् (दीपक पराशर)सँग परिचय गराउने र तलाकद्वारा मुक्त गर्ने निर्णय गर्छन्। 

त्यसपछि निलोफरको विद्रोह यसरी सुरु हुन्छ- 'मलाई मुक्त गर्ने तिमी को हौ? म तिम्रो खल्तीमा परेको नोट होइन, जसलाई तिमीले चाहेको बेला दान दिन सक्छौ। मेरो मञ्जुरीविना मिलन या विछोडका कुरामा मलाई किन हस्तक्षेप गर्न आवश्यक छैन? 

एक पुरुषले दुर्व्यवहारको रूपमा तलाक दिन्छ भने अर्कोले उपहारको रूपमा सम्बन्धविच्छेद। एउटा सम्बन्धविच्छेद नै नगरी आफ्नो अधिकार प्रकट गर्छ तपाईं चाहिँ तलाक दिएर आफ्नो त्यागको अनुभूति गराउन चाहनुहुन्छ? तर दुवै दाउमा त महिला नै खतरामा परिन्।'

ट्रिपल तलाक असंवैधानिक
त्यतिबेलाको परिस्थिति अनुसार बीआर चोपडाले ट्रिपल तलाकको मुद्दामा ८० को दशकको अवस्था बताउने फिल्म बनाएका थिए।

इस्लाममा तलाकका विभिन्न तरिकाहरू प्रचलित छन् तर भारतमा मुस्लिम व्यक्तिगत कानुनअन्तर्गत ट्रिपल तलाकलाई एकै समयमा स्वीकार गरिएको थियो। नयाँ कानुनअन्तर्गत तीन तलाक असंवैधानिक र फौजदारी अपराध हो। जसको बारेमा आज पनि समाजमा विभाजित राय छ।

(बन्दनाले बीबीसी हिन्दीका लागि तयार पारेको सामग्री पवन घिमिरेले भावानुवाद गरेका हुन्।)


प्रकाशित: November 12, 2022 | 07:36:35 काठमाडौं, शनिबार, कार्तिक २६, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

अनाथालय प्रमुख नै बलात्कारी !

बालिका बलात्कारको आरोपमा चन्द गत माघ १७ गते अनाथालयबाटै पक्राउ परेका हुन्।

सरकारबाट बाहिरिएका रास्वपाका मन्त्रीले किन गरेनन् पत्रकार सम्मेलन?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) आइतबार नै सरकारबाट बाहिरिसकेको छ।

संसद् भवन अगाडि भिख माग्दै बालिका

अकासेपुलमा भिख माग्नका लागि राखिएकी एक अबोध बालिका

मिडियामाथि आक्रोशित रविले जे बोले…

आइतबार सरकारमा रहने वा बस्ने विषयमा भएको छलफलमा पार्टीले सरकारबाट बाहिरिने निर्णय गरेको छ। सरकारबाट बाहिरिने निर्णय सुनाउँदै पत्रकार सम्मेलन गरेका रविले भने सबै झोंक मिडियामाथि पोखेका छन्।

आउने चुनावमा बहुमत ल्याएर प्रधानमन्त्री हुन्छु: रवि

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले आगामी चुनावमा आफ्नो पार्टीले बहुमत ल्याउने र आफू प्रधानमन्त्री हुने उद्घोष गरेका छन्

नारायणकाजीसँग मन्त्रालय साटफेरको चर्चा, मान्लान् रवि?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी सरकारमा रहने कि बाहिरिने चर्चा चलिरहेको समयमा सत्ता गठबन्धन दलभित्र पार्टी सभापति रवि लामिछानेलाई भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालय दिएर मनाउने तयारी भएको बताइएको छ।

फ्यानको मायाले रोइन् ‘पठान’की दीपिका

फिल्म सफल भएपछि निर्माता तथा कलाकार उत्साहित छन्।

रास्वपालाई गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने प्रधानमन्त्री प्रचण्डको संकेत

पार्टी मुख्यालय पेरिसडाँडामा बसेको स्थायी कमिटी बैठकबाट बाहिरिने क्रममा प्रधानमन्त्री प्रचण्डले रास्वपाले उठाएको विषय समाधान हुने बताएर गृह मन्त्रालय फिर्ता दिने संकेत गरेका हुन्।

दलका कार्यकर्ता प्राज्ञ भएपछि योग्य कलाकारले कहिले पाउने अवसर?

राजनीतिमा चासो नदिने स्रष्टाप्रति राज्यले दायित्व बिर्सिंदा सहरमा कलाकार डिप्रेसनबाट गुज्रिनुपरेको र गाउँमा हराउनुपरेको वा खाडी मुलुक पलायन हुनुपर्ने अवस्था छ। कला र गलाका लागि सिर्जिएका चलचित्र विकास बोर्ड, प्रज्ञा प्रतिष्ठानलगायतका संस्था राजनीतिमय भएपछि स्रष्टाहरू ओझेल पर्दै छन्।

तत्काल पानी पर्ने सम्भावना छैन, आज काठमाडौंको तापक्रम कति?

देशैभर तत्काल पानी पर्ने सम्भावना नरहेको जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
फिल्म

नयाँ वर्षमा चार फिल्म धान्ला बजारले?

आउँदो नयाँ वर्षमा पनि चार फिल्मले प्रदर्शनको मिति तय गरेका छन्। ‘नाइँ नभन्नु ल ६’, ‘प्रसाद २’, ‘जारी’ र ‘बिहे पास’ ले प्रदर्शनको मिति घोषणा गर्दा नेपाली बजारले धान्ने या नधान्ने बहस सुरू भएको छ।
नेपाल समय
फिल्म

सलमान र शाहरुखलाई सँगै देखाउन कैयौंपटक पुनर्लेखन गरिएको थियो 'पठान'

फिल्ममा अभिनेता सलमान खानको प्रवेशले दर्शकलाई उत्तिकै ‘मजाको डोज’ दिइरहेको छ।
नेपाल समय
फिल्म

फ्यानको मायाले रोइन् ‘पठान’की दीपिका

फिल्म सफल भएपछि निर्माता तथा कलाकार उत्साहित छन्।
नेपाल समय
फिल्म

सात सय करोड नाघ्यो ‘पठान’को कमाइ, छैन सुस्त हुने छाँट

फिल्मले २५ जनवरीमा ५५ करोड भारुको ओपनिङ गरेको थियो।
नेपाल समय
फिल्म

नेपालमा पनि राम्रो छ कमाइ 'पठान'को, शुक्रबारदेखि 'ह्यारीकी प्यारी' सँग प्रतिस्पर्धा

नेपालमा मनोज राठीले पठान ल्याएका हुन्। फिल्मले १ सातामा नेपालबाट ६ करोड रूपैयाँ कमाएको छ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com

विज्ञापनको लागी

Charu shrestha 9841428229 Yubaraj Khatiwada 9801146990
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना