सोमबार, मंसिर १९, २०७९

पुरुषलाई नै नायिका बनाएर निर्माण गरिएको 'राजा हरिशचन्द्र'

नवभारत टाइम्स  |  काठमाडौं, शनिबार, असोज ८, २०७९

नवभारत टाइम्स

नवभारत टाइम्स

शनिबार, असोज ८, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय
देशको पहिलो फिल्म राजा हरिश्चन्द्रको एक दृश्य। तस्बिर : युट्युव

सन् १९१३ मे ३ लाई भारतको इतिहासमा सुनौलो दिनको रुपमा लिने गरिन्छ। त्यसै दिन देशकै पहिलो फिचर फिल्म 'राजा हरिशचन्द्र' रिलिज भएको थियो। फिल्म कस्तो छ, कस्तो हुनुपर्छ? यस्ता प्रश्न मनमा लिएर 'राजा हरिशचन्द्र' हेर्न मानिसको ठूलो भीड जम्मा भएको थियो। 

'राजा हरिशचन्द्र' भारतीय सिनेमाको पहिलो फिल्म थियो, जुन आजकै दिन १०९ वर्षअघि रिलिज भएको थियो। त्यतिबेला न फिल्मको जमाना थियो न त उन्नत फिल्म प्रविधि। भारतको सिनेमा र फिल्म टेक्नोलोजीसँग टाढासम्म पनि कुनै सम्बन्ध थिएन। 'राजा हरिशचन्द्र'को सुटिङ कसरी भयो? 

फिल्म 'राजा हरिशचन्द्र'लाई दादासाहेब फाल्केले निर्देशन गरेका हुन्। उनले यो फिल्मको कथा लेखे र यसमा लगानी पनि गरे। 'राजा हरिशचन्द्र' को सम्पादन पनि दादासाहेब फाल्केले नै गरेका थिए। दादासाहेब फाल्केले यही फिल्मबाट भारतीय सिनेमाको जग बसालेका थिए। त्यसैले उनलाई 'फादर अफ इन्डियन सिनेमा' भन्ने गरिन्छ।



छापाखानाको जागिर छाडेर फिल्मको काम सिकेका दादासाहेब

नेपाल समय
दादासाहेब फाल्के। तस्बिर : ट्वीटर

फिल्म बनाउनुअघि दादासाहेब फाल्के भारतको पुरातत्व विभागमा कार्यरत थिए। त्यसपछि उनले छापाखानामा प्रिन्टरको काम पनि गरे। तर जब उनलाई फिल्मको लगाव बढ्यो उनले छपाईको काम छोडेर फिल्म बनाउने प्रविधि सिक्न थाले।

यसका लागि उनी लण्डन गए र फिल्म निर्माणका आइडिया सिकेर फर्किएपछि उनले क्यामेरा र प्रिन्टिङ मेसिन किने। यसका साथै उनले फिल्म निर्माणसँग सम्बन्धित कुराहरू संकलन गर्न थाले। दादासाहेब फाल्केले फिल्म निर्माणका किताबदेखि मेसिन, क्यामेरा र क्याटलगसम्म सबै कुरा राखेका थिए।

त्यसपछि दादासाहेब फाल्केले 'राजा हरिशचन्द्र' फिल्ममा काम गर्न थाले। उनले फिल्मको पटकथा लेखेका हुन्। सुटिङको स्थान पनि तय भयो। तर फिल्म कास्टिङमै अड्किन पुग्यो। त्यतिबेला महिलाले फिल्ममा काम गर्नुलाई पूर्णतया गलत दृष्टिकोणले हेरिन्थ्यो। घर बाहिरको काम गर्न महिलालाई प्रतिबन्ध जस्तै थियो। दादासाहेब फाल्केले आफ्नो फिल्मको लागि हिरोइन कहाँबाट ल्याउने भन्ने कुरामा ध्यानै दिएका थिएनन्। पछि नायिकाको खोजीमा धेरै नै यताउता धाउनु परेको थियो। 

धेरैतिर धाउँदा पनि काम नबनेपछि दादासाहेब फाल्केले बाध्य भएर एक पुरुषलाई फिल्मको नायिका बनाएका थिए। होटलमा खाना पकाउने काम गर्ने उक्त व्यक्तिको नाम अन्ना सालुँके हो। दादासाहेब फाल्केले नारीको पहिरन लगाएर अन्ना सालुँकेलाई नायिका बनाउने निर्णय गरे। दादासाहेब फाल्केले फिल्ममा रानी तारामतीको भूमिकामा अन्ना सालुँकेलाई साइन गरेका थिए।

दादासाहेब फाल्केले आफ्नो फिल्मका लागि एक पुरुषलाई नै नायिकाको रुपमा पाइसकेका थिए। अरु बाँकी कलाकारको खाँचो टार्न दादासाहेबले पत्रिकामा आफ्नो फिल्मको विज्ञापन निकालेका थिए। यो फिल्मका लागि मुम्बईको रेडलाइड क्षेत्रमा बस्ने यौनकर्मीले मात्र आवेदन दिएको बताइएको छ। तर पछि केही कारणले उनी पनि पछि हटिन्। दादासाहेब फाल्केले 'राजा हरिशचन्द्र'को कास्टिङ पूरा गरेसँगै सुटिङ सुरु गरिसकेका थिए।

त्यतिबेला महिला र पुरुषलाई फिल्ममा काम गर्न दिइँदैनथ्यो। यस्तो अवस्थामा दादासाहेब फाल्केले आफ्नो प्रोडक्सन स्टुडियोका लागि करिब १४ जनालाई नियुक्त गरेका थिए। कसैले सोध्यो भने हरिशचन्द्र नामको फ्याक्ट्रीमा काम गर्छु भन्नु भनि सिकाएका थिए। 'राजा हरिशचन्द्र'को स्टुडियोमा पुगेपछि महिलाको लुगा लगाएर पुरुषहरु नै महिला पात्रको अभिनय गर्थे।

यसरी खिचिएको थियो भगवान अन्तरध्यान भएको दृश्य

नेपाल समय
फिल्म राजा हरिशचन्द्र। तस्बिर : युट्युव

'राजा हरिशचन्द्र' मा एउटा दृश्य छ, जहाँ भगवानलाई चिन्तन गरिरहेको देखाइएको थियो। दादासाहेब फाल्केले जर्मन जादुगरबाट फोटोग्राफी र जादू सिकेर आएका थिए।

उनले त्यही फोटोग्राफी ट्रिक प्रयोग गरेर भगवानसँग जोडिएको एक दृश्य सुट गरे। दृश्यमा भगवान ऋषि विश्वामित्रको पछाडिको यज्ञकुण्डबाट निस्कने धुवाँमा बिलाएर फेरि त्यही प्रकट हुनेवाला सिन थियो।

७ महिना २१ दिन सुटिङ भएको थियो फिल्म

नेपाल समय
फिल्म राजा हरिशचन्द्रको पोस्टर। तस्बिर : युट्युव

'राजा हरिशचन्द्र' को सुटिङ ७ महिना २१ दिनसम्म भारतको पुणे गाउँमा भएको थियो। भनिन्छ, 'राजा हरिशचन्द्र' को बाहिरी दृश्य पुणे नजिकैको एउटा गाउँमा खिचिएको थियो। रिपोर्टका अनुसार एक पटक फिल्मको सुटिङका ​​क्रममा गाउँलेहरूले नक्कली हतियारको सट्टा वास्तविक हतियार ल्याएका थिए।

यो फिल्म निर्माणमा दादासाहेब फाल्केसहित उनकी श्रीमती र परिवारका अन्य सदस्यहरुको पनि सहभागिता रहेको थियो। दादासाहेब फाल्केकी श्रीमतीले फिल्मको छायांकनका क्रममा सम्पूर्ण कलाकारहरुको खानपानको ख्याल गर्थिन्। त्यसैगरी 'राजा हरिशचन्द्र'मा दादासाहेबका छोराले पनि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए।

२३ दिनसम्म थिएटरमा चलिरह्यो 'राजा हरिशचन्द्र' 

नेपाल समय
फिल्म राजा हरिशचन्द्र। तस्बिर : युट्युव

'राजा हरिशचन्द्र' मुम्बईको कोरोनेसन थिएटरमा रिलिज भएको थियो र लगातार २३ दिनसम्म चलेको थियो। यो सन् १९१४ मा लन्डनमा पनि रिलिज भएको थियो।

यस फिल्ममा तारामतीको भूमिका निर्वाह गर्ने अभिनेता अन्ना सालुँके भारतीय सिनेमाको पहिलो अभिनेता बनिन्। साइलेन्स चलचित्रको जमानामा उनले महिलाको लुगा लगाएर धेरै चलचित्रमा नायिकाको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।


प्रकाशित: September 24, 2022 | 12:29:42 काठमाडौं, शनिबार, असोज ८, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

काठमाडौं महानगरको प्रस्टीकरण : तीन निकायको सहकार्यमा अनधिकृत सुकुम्बासी बस्ती हटाउँछौं

राष्ट्रिय भूमि आयोगले काठमाडौं नगरभित्रका सुकुम्बासीको समस्या समाधान गर्न ढिलाइ गरेपछि आफैं अगाडि सर्नुपरेको प्रस्टीकरण काठमाडौं महानगरले दिएको छ।

समानुपातिकतर्फ १ करोड मतगणना हुँदा कुन दललाई कति?

निर्वाचन आयोगका अनुसार आज बिहान ९ बजेसम्म एक करोड आठ लाख दुई हजार ९०७ मतगणना भएको छ।

देशव्यापी सांगीतिक यात्रामा निस्किँदै नेपथ्य

देशको पूर्वी कुनादेखि पश्चिम कुनासम्म आफ्ना लोक–रक धुन सुनाउने योजनाका साथ नेपथ्य यसै साता काठमाडौंबाट बाहिरिने भएको हो।

असुरक्षित सडकको सिकार भएका महावीर

वैज्ञानिक समाजवादी पार्टीमा जोडिएपछि सेलिब्रेटी छविप्रतिको मोह घट्दै गएको थियो। समानता र विभेदको अन्त्य उनका अर्जुन दृष्टि थिए। उनको उद्देश्य र काम जात व्यवस्था अन्त्य गर्नेमा केन्द्रित थियो।

के हो रामकुमारीको सन्देश?

खुलेको मुस्कानसहित उक्त तस्बिर सार्वजनिक भएपछि बाम एकताको आकलन धेरैले गरे। हुन पनि चुनावी मतपरिणाम आउँदै गर्दा बाम एकता गरेर नयाँ सरकार बनाउनुपर्ने धारणा एमाले र नेकपा एसका धेरै नेताको देखिन्छ।

धनुषा ४ मा कांग्रेसका यादवले ६८६ मतले लिए अग्रता

मतगणना जारी रहँदा नेपाली कांग्रेसका महेन्द्र यादवले आफ्नो अग्रता बढाउँदै लगेका छन्। मतगणनाको सुरुदेखि नै नेकपा (एमाले) रघुवीर महासेठले अग्रता लिएका थिए।

सरकार गठनको पहिलो प्रयास गठबन्धनले गर्ने, प्रधानमन्त्रीको दौडमा को–को?

सत्ता गठबन्धनकै सरकार बने प्रधानमन्त्री को? कांग्रेसभित्र कम्तीमा ५ आकांक्षी देखिँदा माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड पनि यसैको दौडधूपमा छन्।

धनुषा ४ मा रघुवीर महासेठलाई पछि पार्दै कांग्रेस उम्मेदवारको अग्रता

धनुषा ४ मा नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार महेन्द्र यादवले अग्रता लिएका छन्। आइतबार साँझबाट पछि परेका उनले पछिल्लो अपडेटअनुसार अग्रता कायम गरेका हुन्।

कर्जा-निक्षेप अनुपातमा राष्ट्र बैंक लचक

तोकिएको कर्जा–निक्षेप अनुपात नपुगे बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई लाग्ने जरीवानालाई तरलता जोखिममा समेत आधारित हुने गरी पुनरवलोकन गर्न सकिने व्यवस्था गरी लचकता अपनााएको हो।

थप समाचार

नेपाल समय
फिल्म

शुक्रबारदेखि प्रदर्शनमा आउँदै पासो

दुई नायिका केन्द्रित फिल्मले महिला अपहरण, बलात्कार र विद्रोहको कथा बोल्छ।
नेपाल समय
फिल्म

इजरायली फिल्म निर्माता नदाव लपिडले भने–कश्मीर फाइल्स भद्दा प्रोपोगान्डा हो

सन् १९९० दशकमा कश्मीरी पण्डितको पलायन र हत्यामा आधारित कश्मीर फाइल्सलाई भारतको गोवामा सञ्चालन भइरहेको ५३औं अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिबलमा जुरी अध्यक्ष तथा इजरायली फिल्म निर्माता नदाव लपिडले प्रोपोगान्डा भनेपछि विश्वव्यापी तरंग।
नेपाल समय
फिल्म

महजोडीको फिल्म 'महापुरूष'ले कमायो १० करोड

यसवर्ष कबड्डी ४ र प्रेम गीत ३ पछि १० करोड ग्रस गर्ने यो तेस्रो चलचित्र बनेको छ। नेपाली चलचित्रले हलमै यत्तिको व्यवसाय गर्नुलाई ‘ब्लकबस्टर’ मानिन्छ।
नेपाल समय
फिल्म

शवाना आजमी भन्छिन्- रंगमञ्चका लागि यो कठिन समय

दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय नाट्य महोत्सवको लागि काठमाडौं आएकी आजमीले दिल खोलेर नेपाली सौन्दर्य, कला र संस्कृतिको प्रशंसा गरिन्। पत्रकारसँगको भेटघाटमा उनले भनिन्, ‘नेपालको कला, संस्कृतिको म सदैव प्रशंसक हुँ। नेपाल संस्कृति र कलामा धनी छ।’
नेपाल समय
फिल्म

पर्यटनले बोर्डले हेऱ्यो ‘उचाइ’, नेपाललाई छायांकन हब बनाउन सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता

पर्यटन बोर्डका व्यस्थापक सूर्य थपलियाले चलचित्र र पर्यटन क्षेत्रको सहकार्यको ढोका खोल्ने प्रयासस्वरुप प्रदर्शनी आयोजना गरिएको बताए।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना