बिहीबार, असोज २०, २०७९

'अमेरिकी साँढे'को यसरी हुनेछ उपयोग

दिलीप कुँवर  |  काठमाडौं, बुधबार, फागुन १८, २०७८

दिलीप कुँवर

दिलीप कुँवर

बुधबार, फागुन १८, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय
अमेरिकाबाट ल्याइएको साँढे ललितपुरको खुमलटारस्थित पशु क्वारेन्टाइनमा। तस्बिर : रासस

काठमाडौं– केही दिनयता सामाजिक सञ्जालमा सातवटा साँढेको चर्चा भइरहेको छ। ती साँढे पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरमा पाइने वा सडकमा डुलिहिँड्ने साँढे होइनन्। ती त हवाईजहाज चढेर अमेरिकाबाट आइपुगेका साँढे हुन्।

ती ‘अमेरिकी साँढे’ को चर्चा यसकारण पनि बढी भयो कि जुन दिन बहुचर्चित अमेरिकी सहायता परियोजना एमसीसी नेपालको संसद्बाट अनुमोदन भयो, त्यही दिन अमेरिकाबाट ल्याइएका ती साँढेको तस्बिर र सामाचार सार्वजनिक भयो।

सातवटा साँढे एमसीसी पास हुनु दुई दिनअघि शुक्रबार साँझ त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण भएका थिए।

किन ल्याइयो साँढे?

विदेशबाट नेपालमा साँढे ल्याइएको यो दोस्रो पटक हो। यसअघि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले पहिलो पटक बेलायत भ्रमणबाट फर्किंदा साँढे लिएर आएको इतिहास छ। उनले त्यतिबेला रहरले ल्याएका थिए, तर अहिले दोस्रो पटक भने सरकारले नै बोलपत्र आह्वान गरेको ल्याएको हो।

मेट ग्रुपले कृषि तथा पशुन्छी मन्त्रालयको नेपाल लाइभस्टक सेक्टर इनोभेसन आयोजनाअन्तर्गत व्यावसायिक गाईपालनका लागि अमेरिकाबाट साँढे ल्याएको हो। गाईपालनबाट किसानको जीवनस्तर उकास्ने उद्देश्यले ७ वटा साँढे ल्याइएको हो। नश्ल सुधारका लागि ल्याइएका पाँच वटा जर्सी र दुई वटा होलस्टिन साँढे नेपाल ल्याउन विश्व बैंकले पनि केही सहयोग गरेको छ।

सुरुमा ती साँढेलाई अमेरिकाको सिकागोबाट बंगलादेश हुँदै ल्याउने योजना बने पनि कोरोना महामारीका कारण नयाँ दिल्ली हुँदै नेपाल वायुसेवा निगमको विमानबाट ल्याइएको हो।

अहिले ती साँढेलाई खुमलटारस्थित पशु क्वारेन्टाइनमा राखिएको छ। ती साँढेलाई केही दिनमै पोखरा पठाइनेछ।  त्यहाँ राष्ट्रिय प्रजनन् केन्द्रमा राखिने आयोजनाका अनुगमन अधिकृत डा. केशव भट्टले बताए। ‘ती साँढे नौ महिनादेखि एक वर्षसम्मका छन्। केही वर्षभित्रै ती साँढेबाट नश्ल सुधार भई व्यावसायिक गाईपालनमा सहयोग पुग्नेछ,’ उनी भन्छन्।

अमेरिकाबाट साँढे नेपाल ल्याउन सुरुमा १ करोड ३० लाखको सम्झौता भएको थियो। तर सम्झौता अनुसार समयमै काम हुन नसक्दा खर्च बढेर करिब दुई करोड पुगेको मेट ग्रुपका प्रबन्धक निर्देशक सारिन केसीले बताए। उनले भने, ‘प्रतिसाँढे १८ लाखमा खरिद गरिएकोमा पछि लागत बढ्न जाँदा झण्डै २६ लाख पर्न गएको छ। सम्झौता भएको रकमभन्दा घाटा नै खाएर साँढे नेपाल ल्याइएको हो,’ उनले भने।
 
‘साँढेको सट्टा विर्य ल्याउनुपर्ने थियो’

सरकारी निकाय र आयातकर्ताले नेपाल ल्याइएका साँढेले देशको व्यावसायिक गाईपालनमा सहयोग पुग्ने बताइरहँदा राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका संस्थापक महावीर पुनले भने यो केवल हास्यास्पद अभ्यास भएको बताएका छन्। गाईमा कृत्रिम गर्भाधान गराएर नश्ल सुधार गर्न साँढेको विर्यमात्र भए पुग्ने पुनको तर्क छ। उनले प्रश्न गरे, ‘कृत्रिम गर्भाधान गराउन साँढे नै ल्याउनुपर्ने हो र? साँढेको विर्यलाई एकदम चिसो भाँडोमा राखेर ल्याउने र कृत्रिम गर्भाधान गराए हुन्न र?’

राँगा र बोकाको विर्य ल्याएर नेपालमा कृत्रिम गर्भाधान गर्ने प्रचलन सुरु भएको धेरै भइसकेको छ। अमेरिकाबाट पनि साँढेको सट्टा साँढेको विर्य ल्याएर कृत्रिम गर्भाधान गराउँदा पैसा जोगिने पुनको दावी छ।

यसरी गरिनेछ साँढेको विर्य संकलन

व्यावसायिक गाईपालनमा किसानलाई आकर्षण गर्न यो अभ्यास सुरु भएको हो। अमेरिकाबाट ल्याएका ती साँढेलाई केही दिनमा पोखरा लगिनेछ। त्यहाँ रहेको पशु प्रजनन केन्द्र, कृत्रिम गर्भाधान शाखा, सिमेन बैंकका विज्ञ प्राविधिकहरुको सहयोगमा साँढेलाई जीव तथा निर्जिव डमीमाथि चढाइनेछ र आधुनिक प्रविधिद्वारा तयार पारिएको कृत्रिम योनी प्रयोग गरेर विर्य संकलन गरिनेछ।

यसरी संकलन गरिएको विर्य मापदण्डअनुसार प्रयोगशालामा मात्रा, रंग, घनत्व, चाल र अम्लीयपनको परीक्षण गरिनेछ। परीक्षण गर्दा विर्यलाई कन्टामिनेसन हुनबाट जोगाउने प्रयास गरिन्छ। यसरी ५,७ घण्टा लगाएर विर्य संकलन र भण्डारण गरिन्छ। केही समयमा फ्रिजिङपछिको शुक्रकिट फेरि जाँच गरिनेछ। शुक्रकिटको चाल राम्रो भएमा विर्य कृत्रिम गर्भाधानको लागि तरल नाइट्रोजनमा डुबाएर सुरक्षित राखिन्छ र आवश्यकअनुसार वितरण गरिनेछ।

नेपालमा कृत्रिम गर्भाधानको सुरुवात

नेपालमा कृत्रिम गर्भाधानको इतिहास खासै लामो छैन। ०१७ सालमा पहिलो पटक फ्रोजन विर्यबाट काठमाडौंमा कृत्रिम गर्भाधान सुरु गरिएको थियो। तर पर्याप्त प्रविधिको अभावले कृत्रिम गर्भाधान काठमाडौँमै सीमित भयो। राजधानीबाहिर यो प्रविधि पुग्न सकेको थिएन। ०५०–०५२ सालपछि मात्रै कृत्रिम गर्भाधानको सुविधा राजधानीबाहिरका जिल्लाहरुमा पनि पुगेको थियो।

गाउँगाउँसम्म प्राविधिकको पहुँच तथा गर्भाधानको लागि विर्य सहज हुन थालेपछि मात्र कृषकहरु आफ्ना पशुमा कृत्रिम गर्भाधान गराउन आकर्षित बन्दै गएका हुन्। अहिले देशका ६६ जिल्लामा ९ सय ७३ गर्भाधान केन्द्रमार्फत एक हजार एक सय ४१ जना प्राविधिकहरुले पशुको कृत्रिम गर्भाधानमा सहयोग गर्दै आइरहेका छन्।

पछिल्लो समय त विभिन्न राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु आरक्षमा पनि लोपोन्मुख हुँदै गएका जनावरको अस्तित्व कायम राख्न कृत्रिम गर्भाधान गरिँदै आएको छ। परम्परागत पशुपालनबाट व्यावसायिक पशुपालनतर्फ अघि बढिरहँदा नेपालमा कृत्रिम गर्भाधान सेवाले राम्रै सहयोग गरिरहेको जानकारहरु बताउँछन्। प्राविधिकले एउटा पशुमा गर्भाधान गराएको ३ सयदेखि एक हजार रुपैयाँसम्म शुल्क लिँदै आएका छन्। विभिन्न ठाउँमा रहेका प्रजनन केन्द्रले विर्यको प्रतिडोज २५ रुपैयाँ लिन्छन्।

पछिल्लो समय नेपालमा व्यवसायिक पशुपालन फस्टाएसँगै कृत्रिम गर्भाधानमार्फत सुत्केरी भएका पशुलाई ‘सुत्केरी भत्ता’ दिने प्रचलन पनि सुरु भएको छ। यो प्रचलन देशका विभिन्न जिल्ला लागू भइसकेको छ भने केही जिल्लाहरुमा लागू हुने तयारी छ।

सुत्केरी भएका गाईभैंसीलाई पोषण सुधारका लागि प्रति पशु एक हजार रुपैयाँका दरले ‘सुत्केरी भत्ता’ दिने प्रचलन सुरु भएको हो। हाल विभिन्न जिल्लामा ‘किसानको खुशी, पशुपालन र कृषि’ कार्यक्रमअन्तर्गत यो प्रचलन सुरु भएको हो। भत्ताका लागि पशुधनी कृषकले आफ्नो नागरिकताको प्रतिलिपि र पशुको कृत्रिम गर्भाधान गराएको प्रमाण पत्रसहित निवेदन दिनुपर्ने प्रावधान छ।

किसानलाई व्यावसायिक पशुपालनतर्फ आकर्षित गर्न यो कार्यक्रम निकै फलदायी भएको पशुविज्ञ वसन्त घिमिरे बताउँछन्। उनले भने, ‘किसानलाई व्यवसायतर्फ आकर्षित गर्न पशु बिमा कार्यक्रम छ। यो कार्यक्रम पनि उपयोगी बन्दै गएको छ।’


प्रकाशित: March 2, 2022 | 09:56:50 काठमाडौं, बुधबार, फागुन १८, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
अर्थ

दैनिक ८०० मेगावाट बिजुली खेर जाँदै

दशैंमा सबै उद्योग कलकारखाना बन्द र निरन्तर पानी पर्दा चिसो बढ्दा देशभित्र विद्युतको माग घटेको छ। तर, नेपाल विद्युत प्राधिकरण र निजी क्षेत्रका विद्युत गृहबाट पूर्ण क्षमतामा विद्युत उत्पादन हुने भएकोले दैनिक करिब ८०० मेगावाटको विद्युत खेर गइरहेको हो।
नेपाल समय
उद्यम-उद्यमी

भैँसीपालनमा अनुकरणीय बन्दै नरनारायण

कृषिप्रति अनिच्छा र उपेक्षा बढिरहेको अवस्थामा सबैका लागि अहिले अनुकरणीय बनेका छन्, पाल्पा रामपुरका नरनारायण अर्याल।
नेपाल समय
उद्यम-उद्यमी

टिमुरे खोलामा रेन्बो ट्राउट माछापालन

कलकल बगिरहने सङ्लो सफा अनि चिसो पानीलाई सदुपयोग गर्दै विदेशबाट फर्किएका यी युवाले खहरेखोलामा रेन्बो ट्राउट जातको माछापालन गरेका हुन्।
नेपाल समय
बैंक/बिमा

यस्तो छ आजको विनिमय दर, कुन मुद्रा कतिमा हुँदैछ खरिद-बिक्री?

राष्ट्र बैंकले अमेरिकी डलर एकको खरिद दर अधिकतम १३० रुपैयाँ १४ पैसा र बिक्री दर १३० रुपैयाँ ७४ पैसा कायम गरेको छ।
नेपाल समय
बैंक/बिमा

बिमा पहुँचमा ३९ प्रतिशत जनसंख्या

म्यादी र लघुम्यादी बिमालेखसमेत गरी कुल ३९.०६ प्रतिशत जनसंख्यामा बिमाको पहुँच पुगेको हो।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना