मंगलबार, असोज ११, २०७९

आलुका लागि प्रख्यात शैलुङको स्याउले लिन थाल्यो बजार

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, बुधबार, भदौ २, २०७८

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

बुधबार, भदौ २, २०७८, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं– नेपालमा स्याउ कहिलेदेखि थियो भन्ने यकिन छैन। हिमाली क्षेत्रमा जंगली प्रजातिको स्याउ परापूर्वकालदेखि नै थियो।

यद्यपि विकसित जातको स्याउ भने १९औं शताब्दीको अन्ततिर राणा प्रधानमन्त्रीहरुले जापान र इटालीबाट नेपालमा भित्र्याएको देखिन्छ।

हेलम्बुको स्याउ भन्ने उखानै छ। मुस्ताङी स्याउ र जुम्ली स्याउ पनि नेपालीले सुनेकै हुन्। आलुको लागि प्रख्यात शैलुङ पनि अब स्याउमा चिनिन थालेको छ।

शैलुङका स्थानीय किसानले गत ४ वर्षदेखि स्याउ खेती थालेर राम्रो उत्पादन र आर्जन गर्न थालेपछि यो क्षेत्रमा स्याउको सम्भावना बढेको हो।

पर्यटन व्यवसायमा लागेका दावा साङ्मु शेर्पाले दोरम्बा–शैलुङ गाउँपालिकाको शैलुङ क्षेत्रमा कश्मीरी स्याउ फलाएका हुन्। गत ४ वर्षदेखि शैलुङको डडुवास्थित आफ्नो बारीमा ८ सय बोट स्याउ लगाएका शेर्पाले स्याउबाट राम्रो आम्दानी लिन थालेका छन्।

भुटान तथा कश्मीरमा स्याउ खेतीमा लागेका आफ्ना दौंतरीहरुसँग कुराकानी हुँदा शैलुङको हावापानी स्याउका लागि मिल्न सक्ने कुरा भएपछि उनीहरुकै सहयोगमा बिरुवा झिकाएको शेर्पाले बताए।
‘झण्डै ८० रोपनी क्षेत्रफलमा स्याउ लगाएको छु,’ शेर्पाले भने, ‘यहाँ लगाइएको स्याउ प्रजातिको बिरुवा दाजुभाइको सहयोगमा भारतको कश्मीरबाट झिकाएको हुँ।’

भुटान तथा कश्मीरमा स्याउ खेतीमा लागेका आफ्ना दौंतरीहरुसँग कुराकानी हुँदा शैलुङको हावापानी स्याउका लागि मिल्न सक्ने कुरा भएपछि उनीहरुकै सहयोगमा बिरुवा झिकाएको शेर्पाले बताए।

स्याउको एउटा बोटले झण्डै ३० वर्षसम्म उत्पदान दिने विज्ञ बताउँछन्। बोट पुरानो हुँदै गएपछि नयाँ बोट लगाउनुपर्छ।

‘मैले स्याउ लगाएको चार वर्ष भयो। उत्पादन दिन थालेको दुई वर्ष भयो,’ शेर्पाले भने, ‘सिजनमा झण्ढै डेढ लाख जतिको स्याउ बेच्छु।’


राम्रा फलफूललाई बजारमा बेचिने र साना तथा नसप्रिएकालाई जुस वा जाम बनाउन प्रयोग गर्ने गरिन्छ। यसलाई ग्रेडिङ भनिन्छ। तर शैलुङको स्याउ भने स्वादिलो भएकाले राम्रै बिकिरहेको र गे्रडिङ गर्नु नपरेको शेर्पा बताउँछन्।

‘साना दाना पनि स्वादिलो र रसिलो भएकाले यहीँ बिकिरहेको छ। विकल्प सोच्नु परेको छैन,’ उनले भने। प्रतिकिलो डेढ सय, दुई सयमा बारीमै स्याउ बिकिरहेको उनले बताए।

उनले दुई खेपमा स्याउको बिरुवा लगाएका हुन्। ‘पहिलो खेपमा पाँच मिटरको दूरीमा र दोस्रो खेपमा तीन मिटरको दूरीमा विरुवा लगाएको थिएँ,’ शेर्पाले भने, ‘हालसम्म बिरुवा र सरसामनको लागि छ लाख खर्च भएको छ।’

शैलुङमा आलु उत्पादन राम्रो हुने भएकाले स्याउ बारीमा पनि आलु लगाउन सकिने उनले बताए। ‘स्याउको बारीमा आलु पनि लगाउने गरेको छु,’ उनले भने।

नेपालको हिमाली क्षेत्रमा इडिमयल र सुर्खिलो जातको जंगली स्याउ परापूर्वकालदेखि नै पाइएता पनि विकसित जातको स्याउ भने १९औं शताब्दीको अन्ततिर राणा प्रधानमन्त्रीहरुले जापान र इटालीबाट नेपालमा भित्र्याएका हुन्। 

स्याउको उत्पादन गर्न सकिए बजारको अभाव नभएको उनी बताउँछन्। पोहोर साल झण्डै चार सय केजी उत्पादनबाट डेढ लाख जतिको कमाइ भएको थियो,’ शेर्पाले भने, ‘यसपालि पनि राम्रै आम्दानी हुने देखिएको छ।’

‘अरु बेला खासै केही गर्नुपर्दैन। टिप्ने बेलामा मात्रै खटिनुपर्छ,’ उनले भने, ‘घरकै सदस्य मात्र लागिरहेका छौं।’

नेपालमा स्याउ

स्याउको उत्पत्ति मध्य–एसियाको पहाडी क्षेत्र र हिमाल पर्वतदेखि पश्चिम चीनमा भएको मानिन्छ। अहिले खेती गरिएका स्याउका प्राचीन पुस्ता म्यालस सिभेर्सी काजाकास्तानको टियान शानको पहाडी भागमा पाइएका जंगली प्रजातिको विकसित रुप हो।

नेपालको हिमाली क्षेत्रमा इडिमयल र सुर्खिलो जातको जंगली स्याउ परापूर्वकालदेखि नै पाइएता पनि विकसित जातको स्याउ भने १९औं शताब्दीको अन्ततिर राणा प्रधानमन्त्रीहरुले जापान र इटालीबाट नेपालमा भित्र्याएका हुन्। राणकालमा सिंहदरबार परिसरभित्र पुतली बगैंचा, बालाजु, छाउनी र गोदावरी परिसरहरुमा स्याउका बिरुवाहरु लगाइएको थियो।


‘स्याउ खेतीको लागि हिउँ पर्ने उच्च पहाडी वातावरणको आवश्यकता पर्ने हुनाले स्याउ खेती सुरु गर्न उपयुक्त स्थानको खोजी भयो,’ बागवानीविद् ८४ वर्षीय शिवबहादुर नेपाली सम्झन्छन्, ‘यसै क्रममा काठमाडौं उपत्यकाको नजिकमा पर्ने सबैभन्दा चिसो ठाउँ ककनीमा स्याउ खेतीको परीक्षण गर्न उपयुक्त मानियो। २०१८ सालदेखि बागवानी फार्म ककनीमा स्याउ खेती सुरु गरियो।’

समुद्री सतहबाट हाराहारी २ हजार मिटरमा रहेका ककनीमा हिउँदमा कहिलेकाँही हिउँ पर्ने, हावाहुरी र असिनाले स्याउका दाना झार्ने, वर्षा र घाम धेरै लाग्ने तथा प्रायः कुहिरो लाग्ने हुँदा ढुसीको कारण त्यहाँ स्याउ फस्टाउन नसकेको उनले बताए।

‘त्यसपछि २४ यस मिटरको दामन, २७ सय मिटरको हेलम्बु, र २ हजार मिटरको सतबाँझमा स्याउ खेतीको परीक्षण गरिए पनि ककनीकै जस्तो समस्या देखियो,’ नेपाली भन्छन्।

हाल कर्णाली प्रदेशका जुम्ला, हुम्ला, मुगु, कालीकोट, डोल्पा तथा गण्डकी प्रदेशका मुस्ताङ र मनाङमा व्यावसायिक स्याउ खेती भइरहेको छ।

उनका अनुसार हिमालको दक्षिणी भागमा स्याउ खेती नहुने भएकाले हिमाल पारीको मुस्ताङ, जुम्ला, हुम्ला र डोल्पाका बागवानी केन्द्रहरूमा स्याउ खेतीको अध्ययन अनुसन्धान केन्द्रित गरियो। उक्त क्षेत्रमा हिउँदमा हिउँ पर्ने हुँदा स्याउलाई चाहिने चिस्यान पुग्ने र बाँकी समयमा सुक्खा हावापानी हुने तथा दिनमा प्रशस्त घाम लाग्ने र रातमा चिसो हुने हुँदा स्याउ फलमा रातो रंग चड्ने र रसिलो फल हुने भएकोल स्याउ खेतीको लागि अनुकूल हावापानी रहेको पाइएको थियो।

ती बागवानी केन्द्रमा स्याउ खेती सफल भएपछि नेपाल स्याउ खेती विस्तार भएको हो। हाल कर्णाली प्रदेशका जुम्ला, हुम्ला, मुगु, कालीकोट, डोल्पा तथा गण्डकी प्रदेशका मुस्ताङ र मनाङमा व्यावसायिक स्याउ खेती भइरहेको छ।

‘नेपालमा स्याउ खेतीको विकास, विस्तार र प्रवद्र्धनका लागि शितोष्ण बागवानी विकास केन्द्र, मार्फा, मुस्ताङ्गको अग्रणी भूमिका रहेको छ,’ स्याउविज्ञ डा. बालकृष्ण अधिकारी बताउँछन्, ‘२०२३ सालमा अर्चाड कम नर्सरीको नाममा स्थापना भएको सो केन्द्रले सुरुदेखि नै स्याउलगायतका विभिन्न शितोष्ण फलपूmलका बिरुवा उत्पादन तथा प्रविधि विकास तथा विस्तार गर्दै आइरहेको छ।’

यसैगरी समशीतोष्ण बागवानी केन्द्र, कीर्तिपुरले सीमित मात्रामा भए पनि स्याउका बिरुवा उत्पादन तथा बिक्री वितरण र प्राविधिक सेवा प्रदान गर्ने गरेको अधिकारी बताउँछन्।


प्रकाशित: August 18, 2021 | 06:34:44 काठमाडौं, बुधबार, भदौ २, २०७८

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चीनमा सैन्य 'कू' को हल्ला, राष्ट्रपति सी नजरबन्दमा छन् त?

सोसल मिडियामा भने सीबारे अनेकन 'हल्ला' भइरहेका छन्। चीनियाँ राष्ट्रपति सीलाई वास्तवमा के भएको भन्‍ने कुरालाई सहजै भन्‍न सकिँदैन।

समान अवसरको मागसहित शेखर समूहले खवरदारी सभा गर्ने

नेपाली कांग्रेसको डा. शेखर कोइराला समूहले पार्टीभित्र समान अवसर र न्यायका लागि खवरदारी सभा आयोजना गर्ने भएको छ।

लेखक केशव दाहालको 'माधवी ओ माधवी' सार्वजनिक

'मोक्षभूमि' उपन्यासका लेखक केशव दाहालको गैरआख्यान निर्बन्ध लेखन संगालो 'माधवी ओ माधवी' शुक्रबार विमोचन गरिएको छ।

काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्र : पुराना दललाई स्वतन्त्र र नयाँ दल चुनौती

स्वतन्त्रदेखि झिनामसिनाका पार्टीबाट उम्मेदवारी घोषणा गरिएपछि संघीय राजधानीसमेत रहेको काठमाडौंका १० निर्वाचन क्षेत्रमा ठूला दलहरूलाई चुनाव जित्न गठबन्धनको भर। गठबन्धन गर्दा कांग्रेसको सुरक्षित किल्ला अन्य दललाई सुम्पिनुपर्ने बाध्यता।

वित्तीय संघीयता मजबुत बनाउन राजनीतिक र प्रशासनिक इच्छाशक्ति आवश्यक

राजस्व बाँडफाँटका कतिपय मुद्दामा केन्द्र, प्रदेश र स्थानीयबीच समन्वय अभाव देखिन्छ। यसका लागि वित्तीय हस्तान्तरण ऐनमा केही संशोधन गरेर अगाडि बढ्न आवश्यक छ।

कार्यकालपछि राष्ट्रपति भण्डारीले राजनीतिक नेतृत्व गरे अति राम्रो : गोकुल बाँस्कोटा

बिहीबार ट्विट गर्दै बाँस्कोटाले पूर्वराष्ट्रपतिले राजनीति गर्नु हुँदैन भन्ने कानुनी व्यवस्था नरहेको उल्लेख गर्दै राष्ट्रपतिलाई राजनीतिक नेतृत्व लिन सुझाव दिएका हुन्।

ब्याजदर बढेपछि व्यापारी र बैंकर्सबीच द्वन्द्व, हस्तक्षेप नगर्ने पक्षमा राष्ट्र बैंक

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर बढाएको विषयमा निजी क्षेत्रका उद्योगी र व्यापारी असन्तुष्ट छन्। निक्षेपको ब्याज बढाउँदा कर्जाको पनि ब्याज बढ्ने भएकाले त्यसले उद्योग र व्यापार सञ्चालनमा नकारात्मक असर पार्ने भन्दै उनीहरू असन्तुष्ट बनेका हुन्।

निधिले छोडे पनि धनुषा-३ मा गठबन्धनको हानाथाप, को बन्ला जुलीको प्रतिस्पर्धी?

उता २०७४ सालमा धनुषा ३ बाट निर्वाचित सांसद एंव लोसपाका वरिष्ठ नेता राजेन्द्र महतोले यही क्षेत्रबाट चुनावी मैदानमा उत्रने तयारीमा छन् भने लालकिशोर साह, जितेन्द्रकुमार यादव, विजयकुमार भगत र सर्वजित ठाकुरको नाम सिफारिस गरेको छ।

प्रेमगीत–३ लाई लिएर किन आयो चलचित्र क्षेत्रमा हलचल?

‘प्रेमगीत–३’लाई लिएर नेपाली फिल्मकर्मीहरू विभाजित भएका छन्। कोही हिन्दी भर्सनलाई नेपाली फिल्मसरह कर छुट दिनुपर्ने र कोही दिन नहुने पक्षमा उभिएका छन्।

सरकारको आग्रह लत्याउँदै सीपीसीको सुरक्षा रणनीति बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारी सहभागी

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले बुधबार आयोजना गरेको भर्चुअल सम्मेलनमा राष्ट्रपति भण्डारीले रेकर्डेड भिडियो सन्देश पठाएको राष्ट्रपति कार्यालयले पुष्टि गरेको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
बजार

बुटवलमा सस्तो बजार सुरु

पाँच दिनसम्म सञ्चालन गरिने दसैँ सस्तो बजारको बुटवल उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख खेलराज पाण्डेयले उद्घाटन गरे। नगरप्रमुख पाण्डेयले दसैँ सस्तो बजारका माध्यमबाट खस्किँदै गएको बुटवलको व्यापार प्रवर्द्धन गर्ने बताए।
नेपाल समय
बैंक/बिमा

कुमारी र एनसीसी बैंकबीच मर्जर सम्झौता, स्वाप रेसियो १:१

कर्मचारी कटौतीका लागि दुवै बैंकमा स्वेच्छिक अवकाश योजना ल्याइने छ। हाल कुमारी र एनसीसी गरी ३५ सय कर्मचारी रहेका छन्। कुमारीमा १९ सय र एनसीसी बैंकमा १६ सय कर्मचारी रहेका छन्।
नेपाल समय
बजार

मंगलम् पाइप्सको बृहत टेक्निसियन मिट

नेपालकै पहिलो सिपिभिसि पाइप्स र फिटिङ्स् उत्पादक कम्पनी मंगलम् पाइप्सले काठमाडौंमा बृहत टेक्निस्यन मिट भव्यताका साथ सम्पन्न गरेको छ।
नेपाल समय
अर्थ

लगानी कोषमा अनलाइन प्रणालीबाटै शिक्षकको फाँटवारी पठाउने व्यवस्था सुरु

नागरिक लगानी कोषले सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकले सावधिक जीवन बिमा योजनाअन्तर्गत अनिवार्यरुपमा रकम कट्टा गर्दा अनलाइन प्रणालीबाट फाँटवारी अपलोड गर्ने र अनलाइन प्रणालीबाट रकम पठाउने व्यवस्था सुरु गरेको छ ।
नेपाल समय
बजार

कतार एयरवेजलाई ‘एयरलाइन अफ द इयर’ अवार्ड

कतार एयरवेजले सातौं पटक ‘एयरलाइन अफ द इयर’ अवार्ड जितेको छ ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना