बिहीबार, भदौ २, २०७९
वाशु शशी

जो कवितामा बाँचे, फिल्मले हँसाए र नाटकले रूवाए

राज सरगम  |  काठमाडौं, सोमबार, जेठ ३०, २०७९

राज सरगम

राज सरगम

सोमबार, जेठ ३०, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं– कवि वाशु शशी बाँचेका भए अहिले ८४ वर्षका हुन्थे। ५७ वर्षमै महाप्रस्थान भए उनी। जीवनमा शशीले छोटो आयु पाए पनि कवितामा भने अझै बाँचिरहेका छन्।

कविता, गीत, नाटक, टेलिश्रृंखला र चलचित्रमा वाशु शशीको चर्चा अहिले पनि हुन्छ। शशी त्यस्ता प्रतिभा थिए, जो कवितामा बाँचे, फिल्ममा हँसाए, नाटकमा रुवाए।

कवि वाशु शशीसँग नजिकबाट संगत गरेका कवि तथा गीतकार कालीप्रसाद रिजाल, गणेश रसिक र चलचित्र निर्देशक यादव खरेल शशीलाई सम्झिरहन्छन्।

समकालिन साहित्यमा वाशु शशीसँग सँगसँगै संघर्ष गरेका कालीप्रसाद रिजालले गएको शुक्रबार ‘पर्खाल लगाएपछि धेरै थोक बाहिर पर्छ’ किताबको सार्वजनिक कार्यक्रममा सम्झिए, ‘वाशु शशी स्वयम्मा एउटा कविता थिए।’

जीवनका केही वसन्त काठमाडौं खाल्डोमा कवि वाशु शशीको संगतमा परेका रिजालका लागि शशी मानवतावादी कवि हुन्। ‘वाशु शशीले कवितामै जीवन व्यतीत गरे,’ रिजालले भने, ‘कवितामा बाँच्ने थोरै कविमध्ये वाशु शशी एक हुनुहुन्थ्यो।’

सरल कविता आम मान्छेसम्म पुर्याउन सकेको ‘जस’ दिन्छन् रिजाल वाशु शशीलाई। वाशु शशी मानिसका लागि खुला प्रेमपत्रजस्तै लाग्छन् रिजाललाई। रिजालले शशीलाई मानिसप्रतिको मोह अत्यधिक भएको कुरा सम्झिए, ‘दैविक शक्ति नै मानिस हो भन्थे शशी।

‘प्रेम नुहुनजस्तो कुरूपता केही हुन सक्दैन,’ कवि रिजालले वाशु शशीले भनेको सम्झिए’ ‘देश सीमानाहरूबाट बन्दैन, मानिसहरूबाट बनेको हुन्छ।’ कुनै एक गोष्ठीमा वाशु शशीलाई भेटेको सम्झिए रिजालले। यो भेट रिजाल संयोग पनि ठान्छन्। पहिलोपटक शशीले आफूबारे बोलेपछि अँगालो हालेको सम्झिए, ‘त्यो गोष्ठीमा मैले पनि कविता सुनाएको थिएँ। उहाँले मलाई अँगालो हाल्दै स्याबासी दिनुभयो।’

रिजालका अनुसार शशी एकदमै सरल र इमान्दार चरित्र बाँचे। रिजाल भन्छन्, ‘अरूको सिर्जनालाई दिल खोलेर प्रशंसा गर्ने र राम्रो सिर्जनालाई प्रकाशन गर्नमा सहयोग पनि पुर्याउने गर्थे।’

वाशु शशीका प्रतिनिधि कविता ‘पर्खाल लगाएपछि धेरै थोक बाहिर पर्छ’ किताबकै सन्दर्भमा वरिष्ठ चलचित्र निर्देशक यादव खरेल शशीलाई सम्झिँदै नोस्टाल्जिक भए, ‘शशीका कविताहरू फाट्टफुट्ट पढेपनि भेटघाट भएको थिएन। उहाँलाई भेट्नु अगाडि एकदिन हरिवंश र मदनकृष्ण फिल्म बनाउने प्रस्ताव लिएर आए। खरेलले फिल्म कसले लेखेको हो भनी सोधेका थिए। 


‘वाशु शशीले’ मह जोडीले भनेको सम्झिए। फिल्मको नाम थियो ‘लोभीपापी’। यही फिल्मका कारण शशीसँग मेरो दोस्ती जम्यो।’

शशीले लेखेको लोभीपापी फिल्मको कथा पढेपछि निर्माण तथा निर्देशन गर्न हौसिएका थिए खरेल। त्यो बेला हास्यव्यंग्य चलचित्र दर्शकले रुचाउलान् भन्ने नसोचेको बताए। फेरि मदनकृष्ण र हरिवंश जस्ता कलाकार अहिलेको जस्तो ‘पपुलर’ पनि थिएनन्। उनीहरू पनि स्थापित हुने संघर्षमा थिए। खरेल भन्छन्, ‘लोभीपापी चलचित्र कथाले नै मलाई ‘कन्भिन्स’ गरेको थियो निर्माण–निर्देशन गर्न। शशीको लोभीपापी ‘नगद नारायण’ भन्ने कृतिबाट प्रभावित छ, जसमा कमेडी मात्रै थिएन, एउटा गहिरो कथा थियो, म्यासेज थियो।’

पहिलो हास्यव्यंग्य चलचित्र निर्माण र निर्देशन गर्न वाशु शशी विना सम्भव थिएन भन्छन् खरेल। र, खरेलले उनको सरल जीवन र काव्यिक बहुआयामको चर्चा गरे। ‘कविता लेखेर पाउने जति चर्चा नपाए पनि उनी आफ्नो समयका सर्वाधिक शक्तिशाली कवि हुन्।’

जीवनका केही वसन्त काठमाडौं खाल्डोमा कवि वाशु शशीको संगतमा परेका रिजालका लागि शशी मानवतावादी कवि हुन्। ‘वाशु शशीले कवितामै जीवन व्यतीत गरे,’ रिजालले भने, ‘कवितामा बाँच्ने थोरै कविमध्ये वाशु शशी एक हुनुहुन्थ्यो।’

वैयक्तिक स्वतन्त्रता र आर्थिक सम्पन्नताको बीच रहेको भिन्नतालाई वाशु शशीले निकै गम्भीर ढंगले लेखेको खुलेरै प्रशंसा गरे। खरेलले आफ्नो छोरा सम्राट खरेलले निर्माण गर्न चाहेर वाशु शशीको एक सिर्जनामाथि फिल्म बनाउन चाहे। आजको समयमा महिलाका पक्षमा लेखिएको त्यत्तिको सिर्जना पढेकै छैन भने खरेलले। उनले भने, ‘महिलाको वेदनामाथि त्यति बलियो सिर्जना मैले पढेको छैन।’

खरेलले शशीको संगतले कविता र फिल्मका कुरा मात्रै गरेनन्, नेपाल परिवार नियोजन संघको अवधारणा र त्यसको कार्यान्वयनलाई चुस्तदुरुस्त बनाउनमा वाशु शशीको योगदान पनि सम्झिए।

त्यसैगरी गणेश रसिकले वाशु शशीका गीत सम्झिए, ‘गीतकारले लेखेका गीतमा केवल तुकबन्धी मात्रै हुन्छ, कविका गीतमा विम्ब–प्रतीकलाई उचित प्रयोग गरिएको हुन्छ, जुन वाशु शशीका गीतमा पाइन्छ।“

मानवीयता, राजानीतिक र सामयिक व्यंग्य, प्रेम र जीवन–जगतका मसिना विषयलाई कविता बनाएका शशीका कविताले अबको पुस्तालाई काव्यिक कुरा गरे रसिकले।

‘मसँग यौटा तारा छ मायाको’ गीत एक समयमा ओठओठमा झुण्डिएको थियो। यसका स्रष्टा वाशु शशी थिए। कमला श्रेष्ठको स्वरमा रहेको यो गीत उनको निधनपछि गणेश रसिकको संगीतमा तयार भएको थियो।

कृतिका सम्पादक राजकुमार बानियाँले वाशु शशी लेखनाथ, देवकोटा, सम, भूपि, रिमालहरूको लहरका कवि भएको र नयाँ पुस्ताले उनका कविता पढ्न नपाएकोमा आफूले यो कृति ल्याउन प्रयास गरेको बताए। वाशु शशी कुनै पद वा पुरस्कारका कारण कवि भएका होइनन्, आफ्नो ५७ वर्षे जीवनमा उनले ती चिजको सामान्य स्पर्श समेत गरेनन्।

’पर्खाल लगाएपछि धेरै थोक बाहिर पर्छ’ को भूमिकामा बानियाँ लेख्छन्– आमाको मृत्युपछिको एक्लोपनले वाशुदेव वैद्यलाई वाशु शशी बनायो। र, ‘पानी गल्दैन’ जस्तो सुन्दर काव्य लेखे।

पुरस्कारले साहित्यकारलाई भिखारी र परस्कार गुठीका पदाधिकारीलाई व्यापारी बनाएको उनलाई टड्कारो बोध थियो। उनकी जीवनसंगिनी जुलुम वैद्यलाई यत्तिका वर्षसम्म पनि वाशु शशी नभएजस्तो लाग्दैन। भरे आउँछन्, भोलि आउँछन् जस्तो लाग्छ। उनी भनिरहेकी छन्, ‘मलाई त कतै घुम्न गएजस्तो लाग्छ।’

वाशुदेव वैद्यले आफ्ना माइला दाजु गोविन्ददेव वैद्यले गोविन्द वियोगी लेख्न थालेपछि आफूलाई पनि वाशु शशी लेख्न थालेका थिए। शशी खास गरेर कविका रूपमा नै सुप्रसिद्ध छन्। साथै उनले नाटककारका रूपमा पनि आफ्नो नाम सुन जस्तै चम्काए। उपन्यास र गीत लेखनका पनि उनी अब्बल दर्जाका स्रष्टा हुन्। अनुवादमा पनि उनले त्यस्तै चर्चा बटुलेका थिए।

क्यान्सरका कारण ०४९ चैत ४ गते स्वर्गीय भएका शशीका अनुवादसहित नेपाली र नेवारी भाषामा गरेर दुई दर्जन कृति प्रकाशनमा छन्।


प्रकाशित: June 13, 2022 | 10:53:37 काठमाडौं, सोमबार, जेठ ३०, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

कांग्रेस केन्द्रीय समितिमा थपिँदै आठ महिला

संविधानअनुसार अहिले कांग्रेसको केन्द्रीय समितिमा महिलाको संख्या ३३ प्रतिशत नपुगेका कारण ३३ प्रतिशत पु¥याउन आठ जनालाई केन्द्रीय समितिमा मनोनयन गर्न लागिएको हो।

पञ्चायती व्यवस्थाका हार्डलाइनर मरीचमानको अविचलित राष्ट्रवाद

तीन दशक लामो पञ्चायती व्यवस्थाका अन्तिम प्रधानमन्त्री मरीचमान सिंह २०४६ को बहुदलीय व्यवस्थाका कारण राजा वीरेन्द्रबाट बर्खास्तीमा परे। त्यो समय कसैसँग नझुक्ने अडान लिएर बसेका मरीचमान भारतको नाकाबन्दी, जनआन्दोलनको उभारलगायत यिनै र यस्तै घटनाक्रमले कतै नायक बने, कतै खलनायक।

आरजुबारे देउवाको त्यो वचन तर यो प्रयास!

पार्टी सञ्चालनका सन्दर्भमा होस् वा सरकार सञ्चालनमै पनि किन नहोस्, आरजु हावी भइरहेकी छन्। यसलाई राजनीतिक जानकारहरुले देउवाको उत्तराधिकारी हुने प्रयासका रुपमा बुझेको देखिन्छ।

प्रचण्डसामु बाबुरामको 'बाध्यात्मक शरण'

सात वर्षअघि माओवादी विचारधाराको औचित्य समाप्त भएको घोषणा गरेर कम्युनिस्ट विचारधारा पूर्ण रूपमा त्यागेको बताएका बाबुराम नयाँ पार्टी खोलेर पनि राजनीति उँभो लाग्ने छनक नदेखिएपछि प्रचण्डतिरै लहसिनुपर्ने बाध्यतामा पुगेका छन्।

२०७४ मा जसले जिताए, तिनै बन्नेछन् विष्णु पौडेलको तगारो

रुपन्देहीको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ बाट लगातार पछिल्ला ३ निर्वाचन जितेका विष्णु पौडेल नै एमालेबाट निर्विकल्प उम्मेदवार हुन्। पौडेलले २०६४, २०७० र २०७४ को निर्वाचनमा क्रमशः भक्ति पाण्डे, डा. बाबुराम भट्टराई र युवराज गिरीलाई हराएका थिए।

राष्ट्रपतिद्वारा नागरिकता विधेयक फिर्ता : अब के हुन्छ?

यसअघि तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले ल्याएको नागरिकता अध्यादेश भने जारी गरेकी थिइन्। असंवैधानिक रुपमा संसद् विघटन गर्दै ल्याएको नागरिकता अध्यादेश जारी गरेकी राष्ट्रपति भण्डारीले संसद्‌बाट पारित गरेको विधेयक भने फिर्ता गरेकी हुन्।

तालाबन्दी र तोडफोडले बिगारेको त्रिवि : माग एउटा, नियत अर्कै!

पछिल्लो समय भने तालाबन्दी राजनीतिक पाटोसँग भन्दा पनि लेनदेनको पाटोसँग जोडिएको उपप्राध्यापक रेशम थापा बताउँछन्। ‘पहिला राजनीतिक कारण हुन सक्थ्यो। तर, हिजोआज यो बिल्कुल आर्थिक पाटोसँग जोडिएको छ। लनेदेनको कुरा मिले ताला खुल्छ। नत्र लागिबस्छ,’ थापाले भने।

नयाँ तलबमान र ग्रेड लागू गर्ने मन्त्रिपरिषद्को निर्णय

सरकारले सबै राष्ट्र सेवक कर्मचारीहरूको नयाँ तलबमान र ग्रेड स्वीकृत गरेको छ।

यी ३२ निर्वाचन क्षेत्र, जहाँ गठबन्धनलाई पर्न सक्छ सिट बाँडफाँटमा सकस

२०७४ मा बाम गठबन्धन बनाएर संघीय सांसद भएकाहरू दल बदल र पाँच दलीय गठबन्धनभित्र समेटिएपछि आउँदो चुनावमा कांग्रेसका आकांक्षी उम्मेदवार र सत्ता साझेदार दलका नेताहरू आ–आफ्नो दाबीसहित टिकटका लागि दौडधुप गर्दै छन्।

यी कांग्रेस नेता जो अहिले गुमनाम छन्

गुमनाम नेताको अग्रपंक्तिमा छन्- पूर्वमहामन्त्री तारानाथ रानाभाट, केबी गुरुङ, पूर्वमन्त्री बलदेब शर्मा मजगैया, विनयध्वज चन्द।

थप समाचार

नेपाल समय
रचना

हुलाक टिकटका कारण चित्रकार बनेका राजप्रकाशमान

सुन्धारा हुलाक अड्डाले बिस्कुन बनाएर फालेको फोहोरभित्र हुलाक टिकट खोजेपछि आफ्नो घर नरदेवी पुगेर भुइँभरि फैलाउँथे, राजप्रकाश। मानिस, चराचुरुंगी, हिमाल, देवीदेवता तथा मठमन्दिर चित्र अंकित हुलाक टिकटप्रति खुबै लोभिन्थे।
नेपाल समय
रचना

भाषा–संस्कृतिका विम्ब भानुलाई सम्झिँदै नयाँ पुस्ता

नयाँ पुस्ताका बीचमा भानुभक्तलाई चिनाउने उद्देश्यले प्रज्ञा प्रतिष्ठानले रचना वाचन कार्यक्रम आयोजना गरेको हो।
नेपाल समय
रचना

क्यानभासमा क्यारिकेचर

नाफा हलमा तीन दिनसम्म चल्ने प्रदर्शनीमा सहभागी ४० बढी कलाकारले हाँस्य कलाकार हरिवंश आचार्य, रंगकर्मी सुनिल पोखरेल, पत्रकार ऋषि धमलालगायत विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्वका क्यारिकेचर समावेश गरेका छन्।
नेपाल समय
रचना

युवा [कविता]

बुद्ध दिन्छु भन्थ्यौ आमा, युद्ध पठाइछ्यौ,
नेपाल समय
रचना

जो कवितामा बाँचे, फिल्मले हँसाए र नाटकले रूवाए

‘प्रेम नुहुनजस्तो कुरूपता केही हुन सक्दैन,’ कवि रिजालले वाशु शशीले भनेको सम्झिए’ ‘देश सीमानाहरूबाट बन्दैन, मानिसहरूबाट बनेको हुन्छ।’

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना