बिहीबार, मंसिर २२, २०७९

सात दशकको इतिहास बोकेको पुस्तकालयको अवसान

नेपाल समय  |  काठमाडौं, सोमबार, भदौ २७, २०७९

नेपाल समय

नेपाल समय

सोमबार, भदौ २७, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

भोजपुर- प्रदेश १ को पहाडी जिल्ला भोजपुर सदरमुकाममा स्थापना भएको ऐतिहासिक श्रीराम अमर सहिद पुस्तकालय बन्द भएको छ। पुस्तकालयको भवन जीर्ण भएपछि पूर्ण रुपमा बन्द भएको हो।

राणा शासनकालमा स्थानीय जागरुक युवा नारदमुनि थुलुङ, विचारी चन्द्रप्रसाद, इन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ, जगदीश सापकोटालगायतका युवाद्वारा पुस्तक सङ्कलन गरी मर्यादा पुरुषोत्तम भगवान् रामको नामबाट सञ्चालन गरिएको श्रीराम पुस्तकालयलाई शासकको नीतिनियममा सञ्चालित हुनेगरी तत्कालीन मेजर जरनल मृगेन्द्र शम्शेर जङ्गबहादुर राणाबाट वि.स.२००५ सालमा अनुमति प्राप्त भएसँगै श्रीराम पुस्तकालय सञ्चालनमा आएको थियो। 

राणाविरोधी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका वीर अमर सहिदको सम्झनामा विसं २०१० मा भोजपुर सदरमुकाममा नै श्री अमर शहीद पुस्तकालय नामको अर्को पुस्तकालयसमेत स्थापना भएको थियो। पछि आएको पुस्तकालयलाई तत्कालीन वडा हाकिमले २०१२ साल माघ २२ गते धार्मिक तरिकाबाट पुस्तकालय सञ्चालन गर्न अनुमति दिएको पुस्तकालयका ज्ञाता स्थानीयवासी शेरबहादुर मोक्तान बताउँछन्।

पुस्तकको अभाव, आर्थिक समस्या, स्थान अभाव जस्ता कारणले गर्दा दुवै पुस्तकालयलाई अगाडि बढाउन र सञ्चालन गर्न नसकिएपछि विसं २०२३ माघ १६ गते श्रीराम पुस्तकालय र श्री अमर शहीद पुस्तकालयलाई एकीकरणगरी श्रीराम अमर शहीद पुस्तकालय भोजपुरका नामबाट सञ्चालनमा ल्याइएको पुस्तकालयका संरक्षकसमेत रहनुभएका मोक्तानले जानकारी दिए। 

त्यसपश्चात् पुस्तकालयले भोजपुर जिल्लाको शैक्षिक, बौद्धिक, साहित्यिक, सामाजिक, खेलकुद, सांस्कृतिकलगायत विविध क्षेत्रमा गतिविधि सञ्चालन गर्दै आइरहेको थियो। जिल्ला प्रशासन कार्यालय, भोजपुरमा संस्था दर्ता ऐन २०३४ अनुसार वि.स.२०३८ साल साउन ६ गते दर्ता भएको पुस्तकालयले समाजकल्याण परिषद्मा समेत दर्ता भएको पुस्तकालय सञ्चालक समितिका सचिव विनम श्रेष्ठले जानकारी दिए। 

त्यसबेला पुस्तकालय सञ्चालनका लागि भवन निर्माणमा स्थानीय युवाले स्वेच्छाले श्रमदान गरी भवन निर्माण गरेकाले पुस्तकालयप्रति सबैको सकारात्मक भावना र सोच देखिएको संरक्षक मोक्तानको भनाइ छ। 

हाल यो पुस्तकालयको सात आना दुई पैसा जग्गामा बनेको तीनतले आफ्नै घरमा छ। तत्कालीन पुस्तकालयका संस्थापक सदस्य युवाले चाडपर्वमा देउसी, भैली, लाखे जात्रा प्रदर्शन तथा विभिन्न अवसमा नाटक एकाङ्की प्रदर्शन मञ्चन गरेर बचत गरी तथा तत्कालीन जिल्ला पञ्चायतबाट आर्थिक सहयोग प्राप्त गरी कुल रु. एक लाख १४ हजारको लागतमा विसं २०४० भदौ महिनामा भोजपुर सदरमुकाममा भवन निर्माण गरेका थिए। 

त्यसबेला पुस्तकालय सञ्चालनका लागि भवन निर्माणमा स्थानीय युवाले स्वेच्छाले श्रमदान गरी भवन निर्माण गरेकाले पुस्तकालयप्रति सबैको सकारात्मक भावना र सोच देखिएको संरक्षक मोक्तानको भनाइ छ। 

पुस्तकालयबाट २०२८/२९ सालमा नाटक प्रदर्शनको लागि ‘कलाकुञ्ज सांस्कृतिक समूह’ स्थापना भएको थियो। जसले आफैँ नाटक लेख्ने, मञ्चन निर्देशनगर्ने काम गरी प्रत्येक शुक्रबार जनसेवा निमावि, सामुदायिक भवनमा नाटक प्रदर्शन गर्ने गरेका थिए। केही नाटक र नाटकका संवाददेखि आत्तिएर तत्कालीन शासकले नाटकका कलाकार, निर्देशकलाई सजाय स्वरुप हिरासतमा पुर्‍याएका थिए। उनीहरुले तुँवालोले ढाकेको बस्ती, ६ औले मान्छे, सतित्व, दोबाटो, पर्दाभित्रको रहस्य जस्ता चर्चित नाटकलाई सदरमुकाममा मात्रै सीमित नराखी गाउँगाउँमा समेत प्रदर्शन गरेका थिए। 

विसं २०५७ मा नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको आयोजनामा विराटनगरमा भएको ‘पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय गीतसङ्गीत महोत्सव’ मा यसै पुस्तकालयले समग्र भोजपुर जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्दै भाग लिएको थियो।

श्रीराम अमर शहीद पुस्तकालयले बौद्धिक तथा प्राज्ञिक क्षेत्रका स्रष्टा र सर्जकलाई सम्मान प्रदान पनि र्दै आएको छ । साहित्यकार मेघराज नेपाल ‘मन्जुल’, विप्लव ढकाल, शैलेन्द्र साकार, विष्णुविभु घिमिरे, नेपाली भाषामा स्नातकोत्तर जापानी नागरिक हारोहितो नोजुलाई अभिनन्दन तथा भोजपुर साहित्य, कला, सङ्गीत महोत्सवका अवसरमा हीरण्य भोजपुरे, उर्मिला भोजपुरे, श्रवण मुकारुङ, सैलेन्द्र साकार, बुलु मुकारुङ, भूपाल राई, मुकारुङ गोविन्द, भीषण मुकारुङ, श्याम तमोट, पारस मुकारुङ, खेमराज गुरुङ, आभा मुकारुङ, शेरबहादुर मोक्तान, गीता कार्की र दीपा राई जस्ता नेपालका मूर्धन्य कवि तथा कवयत्री, साहित्यकार, गीतकार, गायकगायिका तथा सङ्गीतकारलाई एकैथलो पुस्तकालय हातामा सम्मान प्रदान गरिएको थियो। यसरी सम्मानित हुने अधिकांश भोजपुरे र तिनीहरुको सम्बन्ध यस पुस्तकालयसँग कुनै न कुनै तवरले जोडिएको पाइन्छ।

पुस्तकालय सञ्चालक समितिका सचिव श्रेष्ठका अनुसार पुस्तकालयले विगतमा वीरेन्द्र शुभजन्मोत्सव विषेशाङ्क तथा पिखुवाको सुशेलीलगायत थप अरु केही फुटकर साहित्यिक पुस्तकसमेत प्रकाशन गरिसकेको छ। भानुजयन्ती, मोतीजयन्ती, लक्ष्मीजयन्ती, शहीद दिवस तथा पुस्तकालय वार्षिकोत्सवलगायतका अवसरमा साहित्यिक भेला, कविता गोष्ठीलाई पुस्तकालयले सञ्चालन गर्ने गरेको थियो। 

यो पुस्तकालय सञ्चालनमा आउँदा स्थानीय मात्र नभएर विद्यालयस्तरका अतिरिक्त क्याम्पसका विद्यार्थी पनि पुस्तकालयबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित बनेको स्थानीय जीवन श्रेष्ठ बताउँछन्।

पुस्तकालयले सामाजिक एवं सांस्कृतिक क्षेत्रमासमेत सहभागिता जनाएको छ। सांस्कृतिक पर्वको जगेर्ना गर्न तथा परम्परा कायम राख्न प्रत्येक वर्ष नागपञ्चमीदेखि सुरु हुने लाखेजात्रा पर्वमा लाखे नाच, गाई जात्रा, कृष्णाअष्टमी जात्रा, रथ यात्राको प्रदर्शन र नेपालसंवत्, ल्होसार चण्डीनाचको आयोजना सहयोग तथा सहभागिता गर्ने गरेको छ। सदरमुकाममा संचालन गरिएको पुस्तकालयले खेलकुद क्षेत्रमा पनि सहयोग गरेको बताउँदै भोजपुर जिल्ला फुटबल सङ्घका अध्यक्ष प्रविण सुवाल भन्छन्, 'खेलकुद क्षेत्रलाई पनि पुस्तकालयले आफ्नोतर्फबाट टेवा पुर्‍याउँदै आएको थियो, भूकम्पका कारण पुस्तकालयको माथिल्लो तला मर्मत हुन नसक्दा ऐतिहासिक पुस्तकालय सञ्चालनमा आउन सकेको छैन।'

यो पुस्तकालय सञ्चालनमा आउँदा स्थानीय मात्र नभएर विद्यालयस्तरका अतिरिक्त क्याम्पसका विद्यार्थी पनि पुस्तकालयबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित बनेको स्थानीय जीवन श्रेष्ठ बताउँछन्।

यसका अलावा पुस्तकालयमा साहित्य, व्याकरण, उपन्यास नेपाली हिन्दी, कथा, कविता नाटक, निबन्ध, इतिहासका पुस्तक छन् साथै नेपाल राजकीय प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका पुस्तक, हास्य, विभिन्न ठाउँबाट प्राप्त पुस्तक, भूगोल, अर्थशास्त्र, अङ्ग्रेजी विधाका पुस्तक, रेफरेन्स पुस्तकसमेत गरी करिब ६ हजार पुस्तक छन्। पुस्तकालय राष्ट्रिय तथा स्थानीयस्तरमा मासिक, पाक्षिक, साप्ताहिक पत्रपत्रिकासमेत नियमितरुपमा आउने पढने व्यवस्था मिलाइएको थियो।

अहिले आएर भवन पुनःनिर्माण हुन नसक्दा पुस्तकालय नियमित सञ्चालनमा समस्या भएको पदाधिकारीको भनाइ छ। जीर्ण बनेको भवन पुनःनिर्माणका लागि आवश्यक बजेट व्यवस्थापन हुन नसक्दा ऐतिहासिक पुस्तकालयको सञ्चालनमा समस्या भएको सञ्चालक समितिका अध्यक्ष सिरोज श्रेष्ठ बताउँछन्। 'सदरमुकाममा पक्की घर बनाउन आर्थिक स्रोत जुटाउन नै समस्या छ,' अध्यक्ष श्रेष्ठले भने, 'हामीले पुनःनिर्माणका लागि सरोकारवाला र स्थानीय निकायमा भने पटकपटक पहल गरेका नै छौँ।' 

पुस्तकालयमा ई-लाइब्रेरी सञ्चालनका लागि पूर्वअर्थमन्त्री शङ्करप्रसाद कोइराला संरक्षक रहेको ईश्वर मन्दिरले दुई थान कम्प्युटरसमेत पुस्तकालयलाई सहयोग गरेको थियो। गृहजिल्ला भोजपुरका पूर्वअर्थमन्त्री कोइरालाले राणाशासनकालमा सञ्चालनमा आएको पुस्तकालय संरक्षणमा सबैले ध्यान दिन जरुरी रहेको बताए। 'आगामी दिनमा पुस्तकालयलाई अझ पाठकको सुविधामा पुग्नेगरी समयसापेक्ष सुधार गर्दै पुस्तकालयको भवन जीर्णोद्धार गर्न आवश्यक देखिन्छ,' उनले भने। 

पुस्तकालय सञ्चालनमा लामो सयम काम गर्नुभएका सङ्केत कोइराला सदरमुकाममा रहेको ऐतिहासिक पुस्तकालयमा पुस्तक र पत्रपत्रिका हेर्न आउनेको बिगतको भीड सम्झँदै भन्छन्, 'बिहान र बेलुका खुल्ने पुस्तकालयमा हामीले नियमित पुस्तक लिन आउनेका लागि सदस्यता कार्डमार्फत पुस्तक दिने व्यवस्था मिलाएका थियौँ। पुस्तकालयका पुस्तक लगेर अध्ययन गर्ने साधारण सदस्यको सङ्ख्या मात्र करिब चार सय थियो।'

पुनःनिर्माण प्राधिकरणले संस्थाका नाममा रहेका भवनलाई पुनःनिर्माण गर्ने सूचीमा नराखेका कारण पुनःनिर्माणमा समस्या देखिएको सञ्चालक समितिका अध्यक्ष श्रेष्ठको भनाइ छ। 'प्राधिकरणले पनि सूचीमा राखेन, घर पुनःनिर्माणका लागि करोडौँ पैसा लाग्छ, जसले गर्दा समस्या भएको छ,' अध्यक्ष श्रेष्ठले भने। -निरज कोइराला/रासस


प्रकाशित: September 12, 2022 | 16:38:34 काठमाडौं, सोमबार, भदौ २७, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

सकियो समानुपातिक मतगणना, तीन दिनमा सिट बाँडफाँट हुने

निर्वाचन आयोगका अनुसार आज साँझ प्रत्यक्ष र समानुपातिक दुवैको गणना सकिएको हो। प्रत्यक्षतर्फको गणना हिजै सकिएको थियो भने समानुपातिक गणना भइरहेको थियो।

जनैसुपारी फिर्ता भएपछि युवतीले त्यागिन् प्राण, परिवारको जाहेरीमा युवक पक्राउ

युवतीको मृत्यु भएसँगै परिवारका सदस्यले घटना शंकास्पद रहेको भन्दै प्रहरीमा जाहेरी दिएका छन्। बुद्धनगर घर भएकी २७ वर्षीया पुष्पा न्यौपानेले सुधन संग्रौलाको घरबाहिर पुगेर साँझ सवा ७ बजे आफूलाई आगो लगाएकी थिइन्। सख्त घाइते भएको अवस्थामा युवतीलाई अस्पताल लगिएको थियो।

सत्ताको राइँदलोमा माओवादी, प्रचण्डलाई प्रधानमन्त्रीको अफर दिएर कांग्रेसबाट छुट्याउने एमाले रणनीति

पार्टी सभापति देउवादेखि महामन्त्री गगन थापासहित आधा दर्जन प्रधानमन्त्रीको आकांक्षी रहेका बेला माओवादीले कांग्रेसभित्रको घरझगडाको फाइदा उठाउन खोजेको राजनीतिक वृत्तमा चर्चा छ।

समानुपातिकको मतगणना मंगलबार सकिने, त्यसपछि के हुन्छ प्रक्रिया?

प्रतिनिधिसभामा सो प्रणालीतर्फ हालसम्म एक करोड चार लाख ३० हजार चार सय ३९ मतगणना सकिएको छ।

आफूलाई निर्णायक दाबी गर्ने माओवादीका तीन दाउ

शनिबार र आइतबार माओवादी मुख्यालय पेरिसडाँडामा बसेको पदाधिकारी बैठकले दुईथरी कुरा बाहिर ल्यायो। पहिलो दिन अर्थात् शनिबारको बैठकमा माओवादीले एमालेसहितका अन्य दलसँग पनि सहकार्य गर्न सकिने कुरा बाहिर ल्यायो। तर आइतबारको बैठकमा भने सो कुरालाई ढाकछोप गरेर वर्तमान सत्ता गठबन्धनकै नेतृत्वमा सरकार बन्नेबारे छलफल भएको बताइयो।

न निर्णय न टेन्डर ! आफ्नै शोरुमबाट वडाध्यक्षका लागि भनेर मेयरले किनिन् १० मोटरसाइकल

करिब ४० लाख रुपैयाँ सरकारी बजेट दुरुपयोग गरी नगर कार्यपालिकामा प्रस्ताव नै नलगी स्वमर्जी मोटरसाइकल किनेपछि मेयर शाही विवादमा तानिएकी छन्।

कांग्रेस केन्द्रीय समिति बैठक बोलाउन नेता महरको माग

नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य नैनसिंह महरले कांग्रेसले तत्काल केन्द्रीय समिति बैठक बोलाएर आम निर्वाचनको समीक्षा र गठबन्धन तथा दलभित्र भएका घात-अन्तरघातको छानबिन गर्न माग गरेका छन्।

नेपाल–भारत सीमामा ढुंगा हानाहान

दार्चुलास्थित नेपाल–भारत सीमामा तनाव भएको छ। भारतीय नागरिकले नेपाली नागरिकमाथि ढुंगा प्रहार गरेको बताइएको छ।

संसद्‍मा हुने १२ मध्ये ५ वटाले राष्ट्रिय दलको मान्यता नपाउने

७ वटा दलले समानुपातिकको थ्रेसहोल्ड कटाएर राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउने भएका छन् भने पाँच वटा राष्ट्रिय दल नहुने भएका छन् ।

विश्वकपमा मेस्सीले तोडे म्याराडोनाको रेकर्ड

त्यसै क्रममा टिमका लागी एक गोल गरेका अर्जेन्टिनाका कप्तान लियोनेल मेस्सीले आफ्ना देशका लिजेन्ड खेलाडी डिएगो म्याराडोनाको किर्तीमान तोडेका छन्।

थप समाचार

नेपाल समय
पुस्तक

इजिप्टको लोकतन्त्र चियाउने पुस्तक, ‘इजिप्ट अन्टिल डेमोक्रेसी’

लामो र गहिरो अनुसन्धान साथ तयार पारिएको इजिप्ट अन्टिल डेमोक्रेसी पुस्तक नीति निर्माता तथा पश्चिम एसियाको राजनीतिमा रुचि राख्ने सबैका लागि उपयोगी देखिन्छ।
नेपाल समय
पुस्तक

सहकार्य र सहकारिताको आँखीझ्याल ‘अभ्यास’

सहकारी क्षेत्रको विद्यमान सञ्चालन, नियमन र नीतिगत व्यवस्थाको आधारमा सहकारी क्षेत्र साँच्चै उँभो लाग्ने अवस्था छ? सहकारी क्षेत्रका नियामक, सञ्चालक तथा जिम्मेवार को हुन्? उनीहरूको भूमिका के हो? सहकारी क्षेत्र अगाडि बढ्दा यसले उद्यमशीलता, जीविकोपार्जन तथा अर्थतन्त्रलाई जगैदेखि बलियो बनाउन कसरी सहयोग पुग्छ? आदि विषयलाई लेखकले ‘अभ्यास’मा मिहीन ढंगले केलाएका छन्।
नेपाल समय
पुस्तक

पत्रकार भण्डारीको पुस्तक 'सत्ता सङ्‍घर्ष' बजारमा

पत्रकार रामकृष्ण भण्डारीद्वारा लिखित पुस्तक ‘सत्ता संघर्ष’ प्रकाशित भएको छ। २०४८ सालको निर्वाचनदेखि ०७८ सालसम्म ३० वर्षको अवधिमा बनेका २८ सरकारको नालीबेली समेटिएको पुस्तक सांग्रिला बुक्सले बजारमा ल्याएको हो।
नेपाल समय
पुस्तक

गणेशमान सिंहको सङ्घर्ष समेटिएको पुस्तक सार्वजनिक

डा. मिता सिंहद्वारा लिखित The Struggle of Ganeshman Singh को नेपाली अनुवाद गणेशमान सिंहको सङ्घर्ष गणेशमान सिंहको १०८‍औं जन्मजयन्तिका अवसरमा सार्वजनिक गरिएको छ।
नेपाल समय
पुस्तक

आत्मकथाको भीडमा एक बागी जीवनी

उज्ज्वल प्रसाईंले पत्रपत्रिका पढ्न थाल्नु अघिदेखि नै खगेन्द्र संग्रौलाका लेखहरू पत्रपत्रिकामा छापिन्थे। बाबाले औंल्याउनु अघिसम्म संग्रौलाबारे उनले केही थाहा पाएका थिएनन्, पहिलोपटक बाबाकै मुखबाट संग्रौलाको प्रशंसा सुनेपछि संग्रौला उनका लागि कौतूहलको विषय बने।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना