आइतबार, साउन २९, २०७९

'पानीघट्ट' पढ्दा आफ्नै बारीको डिलमा पुगेका खगेन्द्र लामिछाने

नेपाल समय  |  काठमाडौं, मंगलबार, असार ७, २०७९

नेपाल समय

नेपाल समय

मंगलबार, असार ७, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय

काठमाडौं– लेखक तथा अभिनेता खगेन्द्र लामिछानेले सुरेश प्राञ्जलीको उपन्यास ‘पानीघट्ट’ माथिको अन्तरसंवादको सुरूवातमा भने, ‘आफूले लेख्न र बोल्न चाहेको भाषा लेख्ने मान्छे भेटेँ।’ 

लेखकद्वय लामिछाने र प्राञ्जली गण्डकी क्षेत्रले जन्माएको स्रष्टा हुन्। दुवै स्याङ्जाली। र, उपन्यास 'पानीघट्ट'को परिवेश पनि दुवै लेखकद्वयको गृहजिल्ला। त्यसैले उपन्यासको आवरण सार्वजनिकदेखि लोकार्पणसम्म लामिछाने किताबसँग नजिक भए। पुस्तक पढिरहँदा आफ्नै समाज र परिवेशमा प्रवेश गरेको बताए लामिछानेले। उनले भने, ‘आफ्नो गाउँको बारीको डिलमा बसेर तल्तिर, मास्तिर अनि पर्तिरका मान्छेहरूको जीवन हेरिरहेजस्तो पनि लाग्यो।’

पानीघट्ट पढिरहँदा लामिछानेले बाल्यकालदेखि देख्दै आएको समाजको कथाव्यथालाई नजिकबाट चिहाइरहेको बताए। पात्रको चरित्र चित्रण र स्थानीय भाषालाई लेखक प्राञ्जलीले मिठो बनाएको भन्दै खुलेर प्रशंसा गरे, ‘भाषिक दृष्टिले त मैले झनै अपनत्व महसुस गरें। पानीघट्टले मलाई नोस्टाल्जिक बनायो।’

तीस र चालिसको दशकतिर गण्डकी क्षेत्रको ग्रामीण समाजमा महिलाहरू बाँच्नका लागि मात्रै संघर्ष गरेनन्। स्थानीय भाषा र गण्डकी भेगमा गाइने लोकगीतलाई पनि सँगसँगै लिएर बाँचे। प्रेमिल मन लिएर लाहुरेलाई गरेको प्रतीक्षा र आफ्नै सुखदुःखको गीत गाउने महिलाको कथालाई मिठो शैली भनेका छन् प्राञ्जलीले।

प्राञ्जली सानैदेखि गुरुङ समुदायमा हुर्किए। गुरुङ समुदायको रोधी संस्कृतिलाई नजिकबाट मात्रै हेरेनन्, उनले आत्मासात् पनि गरेका छन्। लामिछानेसँगको अन्तरसंवादमा आफूले रोधी संस्कृतिका विषयमा पढ्न मन लागेको बताए। भने, ‘रोधी संस्कृतिका विषयमा पढ्न मन लागेको थियो, तर पढ्न पाइनँ। त्यसैले बाल्यकालदेखि देखेको रोधी संस्कृतिमाथि लेख्ने कोसिस गरेको हुँ।’

लामिछानेले अन्तरसंवादमा सोधेको एक प्रश्नमा प्राञ्जलीले पानीघट्टमार्फत गुरुङ संस्कृतिलाई मूल धारको साहित्यमा ल्याउने जमर्काे गरेको बताए। ‘रोधी संस्कृति र लाहुरे परम्परामाथि लेखिएको पुस्तक एकदमै कम छन्। त्यो अभाव पूरा गर्ने कोसिस गरेको हुँ,’ उनले भने। फाइन प्रिन्टबाट प्रकाशित भएको पानीघट्टको भाषा र शैलीमा काम गर्दाका अनुभव पनि सुनाए प्राञ्जलीले। 

ब्रह्माण परिवारको सन्तान भएकोले लामिछाने पानीघट्टको प्रमुख पात्र बाहुनी ठिटी जूनमायाको बारे खुले। जूनमाया र गुरुङ ठिटो रनबहादुरबीचको रोचक प्रेमकथाको सिलसिला सुनाए। आफ्नो बाल्यकाल सम्झिए, ‘केही घटना क्रम आफैंसँग घटेको पाएँ पुस्तकमा।’

सामाजिक मूल्य रुपान्तरण तथा सांस्कृतिक अन्तरर्घुलनको साक्षी हुन सक्ने बताए लामिछानेले। पानीघट्टबाट लैंगिक विभेदको विरुद्ध आवाज उठाउन खोजेको कुरा पनि जोडे उनले। भने, ‘यसको भाषिका मात्रै बलियो छैन, पानीघट्टले एउटा ऐतिहासिक कालखण्डको पनि उजागर गर्छ।’ 

सोमबार नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा लोकार्पण भएको उपन्यास पानीघट्टमाथि आप्रवासनविद् गणेश गुरुङले पनि बोलेका थिए। 

लेखक प्राञ्जलीले कर्णालीको जनजीवन, संस्कृति झल्किने उपन्यास ‘तुइन’बाट पाठकको मन जितेका थिए। फाइन प्रिन्ट प्रकाशन गृहबाट प्रकाशित पानीघट्ट उनको दोस्रो उपन्यास हो। गुरुङले पचासको दशक अगाडि ग्रामीण नेपाली महिलाको विवाह अघि र पछि बेहोर्नुपरेको कहरलाई ‘पानी’ र ‘घट्ट’को विम्बात्मक नाम दिएको बताए। भने, ‘उपन्यास पढ्दै जाँदा सकिएको थाहै पाइनँ। कति छिटो सकियो भनेर थकथकी लाग्यो। साह्रै मन छोयो।’ 

उपन्यासको विषयवस्तुसँगै आफ्नो जीवनका अनुभव पनि जोडेर पानीघट्टमा प्रयोग भएका भाषा तथा संवाद दोहोर्याए गुरुङले। उनले भने, ‘तीस र चालिसको दशकको सेरोफेरोमा हुने प्रेम र गुरुङहरू लाहुर जाँदा नेपालमा रहेका गण्डक क्षेत्रका महिलाको सामाजिक र मनोवैज्ञानिक असरको मिहीन चित्रण गरेका छन् लेखकले। साथै भाषिक सौन्दर्यको दृष्टिले पनि लोभलाग्दो कृति बन्न सकेको छ।’

आफूले बाँचेको समाज र आफ्नो बाल्यकाललाई उपन्यासले सम्झाइदिएको समेत उनले बताए, ‘कता कता मेरै गाउँको कथा हो, कताकता मलाई नै पात्र बनाएर लेखेको जस्तो।’

नेपाल एयरलाइन्समा कार्यरत प्राञ्जली खासै खुलेर बोल्दैनन्, तर खुलेर लेख्न सक्छन् उनी। पुस्तक र अखबारी लेखनमा कलम चलाउँदै आएका प्राञ्जलीको पहिलो उपन्यास ‘तुइन’ मार्फत कर्णालीको एक युवक माओवादी जनयुद्धको भुमरीमा रुमल्लिएर आफ्नै गाउँबाट पलायन हुनुपरेको दुखान्त कथा भनेका थिए। 


प्रकाशित: June 21, 2022 | 18:30:00 काठमाडौं, मंगलबार, असार ७, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

निर्मला प्रकरण : 'शंकास्पद दोषी' विष्टको बचाउ गर्ने परिवार नै पीडित!

निर्मला हत्या प्रकरणमा प्रहरीले विष्टलाई दोषी करार गर्न खोजेको थियो। आरोप विष्टले स्वीकार पनि गरेका थिए। तर स्थानीयले विष्टको मानसिक सन्तुलन ठीक नभएको र प्रहरीले ‘भीआईपी’ अपराधी जोगाउन ‘निर्दोष’लाई 'बलिको बोको' बनाउन खोजेको भन्दै आन्दोलन गरेका थिए। त्यो भीडमा विष्टबाट यतिबेला दुर्व्यवहार भोगेकी किशोरीको परिवार पनि सहभागी थियो।

०६४ सालमा केपी ओलीलाई हराएका लिङ्देन खोज्दैछन् अर्को 'चान्स'

२०६४ सालको चुनावमा केपी ओलीलाई झापा क्षेत्र नम्बर ५ बाट हराएर चर्चामा आएका लिङ्देन पुनः उनैसँग आउँदो मंसिरको निर्वाचनमा भिड्ने मुडमा छन्।

'सहायक श्रीमान'ले जित्यो उत्कृष्ट डकुमेन्ट्री अवार्ड

अमेरिकाको एटलान्टामा अगस्त ४ देखि ७ सम्म भएको आठौं कब इन्टरनेसनल फिल्म फेस्टिभलमा पाण्डे निर्देशित ‘को–हजबेन्ड’लाई उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय डकुमेन्ट्री फिल्म घोषणा गरिएको हो।

पञ्चायत र प्रजातन्त्रमा चुनाव गराएका सूर्यप्रसाद श्रेष्ठ, जसले बिर्सन सक्दैनन् यस्ता घटना

२०४३ को राष्ट्रिय पञ्चायतको चुनाव र प्रजातन्त्र पुनर्स्थापछिको बहुदलीय चुनाव गराउने अवसर पाएर राजा, कांग्रेस, कम्युनिस्टको रोजाइमा परेका पूर्वनिर्वाचन आयुक्त हुन् सूर्यप्रसाद श्रेष्ठ।

धरातल बिर्सिएका हुन् त धराने मेयरले?

मेयर साम्पाङका हरेक गतिविधि अपरिपक्व लाग्ने गरेका छन्। नीति निर्माण तहमा रहेका उनी घरी रुने, घरी केटाकेटी पाराले सामाजिक सञ्जालमा प्रस्तुत हुने बानीले कार्यपालिका सदस्यहरु आफूहरुलाई लाज लाग्ने गरेको बताउँछन्।

गाउँपालिकासँगको विवादले दुई ठूला सिमेन्ट उद्योगको उत्पादन प्रभावित, गुम्दै करोडौं राजस्व

कपुरकोट गाउँपालिकाले क्लिंकर उत्पादनमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ चुनढुंगा बोक्ने टिपर सञ्चालनमा अवरोध गरेपछि दुई महिनादेखि सिमेन्ट उत्पादन प्रभावित भएको हो।

त्यसैले विश्वविद्यालयजस्तो छैन त्रिवि

राजनीतिक दलहरूको संगठित दोहन र आन्दोलनका नाममा विद्यार्थी संगठनहरूको निरन्तरको बार्गेनिङले त्रिविलाई खोक्रो बनाइरहेको छ।

प्रकाशमानले भने- फर्स्ट म्यान बनेर देशको विकास गर्ने चाहना छ

नेपाली कांग्रेसका नेता प्रकाशमान सिंहले प्रधानमन्त्री बनेर नेपालको विकास गर्ने चाहना प्रकट गरेका छन्।

कथा, किंवदन्ती र रीतिरिवाजको संयोजन रातो मच्छिन्द्रनाथलाई आँखैअगाडि कोर्दा...

रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ निर्माणलाई प्रत्यक्ष हेरेरै १९ वटा चित्र कोरेकी सुशीलाले १६ चित्र भने १६ दिन लगातार बनाएकी थिइन्। उडान सीमाभन्दा बाहिर शीर्षक दिएर उनका चित्रलाई गत १७ जुलाईबाट म्युजियम अफ नेपाली आर्टले प्रदर्शनीमा ल्याएको छ।

काठमाडौं उपत्यकामा भूकम्पको धक्का महसुस

काठमाडौं उपत्यकामा भूकम्पको धक्का महसुस भएको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
पुस्तक

नवीन प्राचीनको 'प्वाँख' बजारमा

कवि नवीन प्राचीनको कविता संग्रह ‘प्वाँख’ बजारमा आएको छ। नेपालयले प्रकाशन गरेको पुस्तकमा कवि प्राचीनका ८७ कविता संग्रहित छन्।
नेपाल समय
पुस्तक

कवितामार्फत राज्यलाई प्रश्न तेर्स्याइरहेको 'कसन'

लेखक नेपाली यसरी पुस्तकको नामबारे धेरैको जिज्ञासा रहेको पाउँदा आफ्नो क्षेत्रको आञ्जलिक शब्दप्रति न्याय भएको आभास रहेको बताउँछन्। 'कसनको अर्थ किन नगरेको भन्ने हो।
नेपाल समय
पुस्तक

'हिति प्रणालीको संरक्षण र पुनरुत्थान गर्न सकिन्छ'

काठमाडौं सभ्यताको पानी प्रणाली र सांस्कृतिक परम्पराका ज्ञाता तथा दिगो सहरी विकासका योजनाकार समेत रहेका पद्यसुन्दर जोशी भन्छन्, ‘हाम्रो हिति प्रणाली, भावी पिंढी र संसारको सबैभन्दा आधुनिक प्रविधिको लागि पनि अकल्पनीय उदाहारण हो।’
नेपाल समय
पुस्तक

भूकम्पमा परी संयोगमा बाँचेकाहरुको कथा एकसाथ १२ देशमा

पुस्तक गुगल बुक्समार्फत विश्वका ६६ देशमा ई-बुकमा समेत उपलब्ध रहेको जनाइएको छ। काठमाडौंमा मण्डला बुक प्वाइन्टमा पुस्तक उपलब्ध छ।
नेपाल समय
पुस्तक

नवीन अभिलाषीको 'मौलामा बाँधिएको राँगो' विमोचन

मोफसलमा बसेर करिब एक दशक देखि साहित्य तथा पत्रकारिता गर्दै आइरहेका कवि नवीन अभिलाषी नेपाली साहित्य आकाशका सार्थक र सृजनात्मक चेतना सहितका सर्जक हुन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना