सोमबार, असार १३, २०७९

प्रश्नले पनि अन्याय गर्दैछ बलात्कार पीडितलाई

नविन अभिलाषी  |  काठमाडौं, शनिबार, जेठ ७, २०७९

नविन अभिलाषी

नविन अभिलाषी

शनिबार, जेठ ७, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय
मेरो एउटा सर्कल छ, जो डिग्रीधारी छ। तर, सामाजिक मुद्दाहरूबारे पूर्णतया बेखबर छ। उनीहरू सामाजिक संरचना र यसको निर्माणबारे पढे, लेखेर सर्टिफिकेट त प्राप्त गरेका छन्। तर, यसबाट हामी कसरी प्रभावित छौं भन्नेबारे अनविज्ञ छन्।

उनीहरू सहजै सोच्छन् र भन्छन्, ‘बलात्कार पीडितले आठ वर्ष अगाडि किन नबोलेको?’ अर्थात्, ‘बलात्कार थियो भने पहिल्यै बोल्नु पर्ने थिएन?’

जस्तो कि  ‘यो छुवाछूत भन्ने कुरा विस्तारै परिवर्तन भइहाल्छ नि।’

‘म नर्स भएर के गर्नु, महिनावारी भएको बेला घरकाले पूजाकोठामा जान दिनुहुन्न।’

यी प्रवृत्तिहरूबारे मैले आम मानिसको कुरा गरिरहेको छैन। कुरा उनीहरूको गरिरहेको छु, जसलाई समाजले बौद्धिक भनिरहेको छ। यसरी सोच्दा बौद्धिक जनशक्ति नेपालमा अझै कम छैन। अछाम घटनामा पीडितलाई नै जेल हाल्ने परिस्थितिको निर्माण होस् या पल शाह प्रकरणमा नाबालिकालाई नै दोषी देख्नेहरूको हुलहुज्जत। यस्तो विचारको निर्माण कसरी हुन्छ? यो प्रश्नको उत्तर नै वर्तमान सामाजिक संरचनाको जग हो, जहाँ हामी उभिएका छौं।

अलिकति मिहिन र गहिरो गरी विषयको सुरुवात गरौं। संसारमा महिला र पुरुष प्राकृतिक रूपमा विशिष्ट भिन्नतासहित निर्मित छन्। पुरुषको अंग स्वयं पुरुषको इच्छा तथा मानसिकता विपरीत (बलात्कार)मा प्रयोग गर्न सम्भव छैन। त्यसैले नेपाली समाज अर्थात् दक्षिण एसियाको बलात्कारको जुन कन्टेन्ट छ, त्यसको प्राथमिक कारण शारीरिकभन्दा बढी मानसिक संरचना हो।

कञ्चनपुरकी निर्मला होस् या बैतडीकी भागीरथी, उनीहरूमाथि भएको हिंसा बाहिर आउन उनीहरूले मर्नुपर्‍यो, उनीहरू जिउँदो भएको भए सायदै हामीले थाहा पाउँथ्यौँ।

फेरि त्यही प्रश्न, त्यो बलात्कारी मानसिकताको निर्माण कसले गरिरहेको छ? अझै केलाएर भनौं, बालक बलात्कारी किन हुन्छ? बालक किन हुँदैन? अर्थात् बालकको तुलनामा बालिका किन कमजोर बन्छन्? एक वाक्यमा यसको उत्तर नभए पनि सामाजिकीकरणको जुन संरचना छ, त्यो पितृसत्तात्मक छ। त्यसले महिलालाई कमजोर करार गर्छ। जस्तो कि तपाईं जतिसुकै पृथक र परिवर्तित चाहना राख्नुस्, तर साँचो पुरानै छ भने तपाईंले बनाइरहेको इट्टा पुरानै संरचनाको निर्माण हुन्छ।

जसलाई समाजले बौद्धिक भनिरहेको छ। यसरी सोच्दा बौद्धिक जनशक्ति नेपालमा अझै कम छैन।

यो एकाध पुरुष वा महिलाको आनीबानी व्यवहारको विषय होइन। यो सिंगो व्यवस्थाको कुरूप र विद्रुप प्रवृत्तिको विषय हो। पुरुषलाई बलियो र महिलालाई सुन्दर कोमल बनाउने परम्पराहरूको विषय हो। संरचनाको अंश हाम्रै घरआँगन, विद्यालय, गाउँ, त्यहाँको राजनीति र कानुन हो, संस्कारहरू हो। दाजुले दूधभात खाएको थाल माझ्न लगाउने आमादेखि बलात्कारको मुद्दामा हदम्यादको कानुन बनाउने विधायकहरू यसका हिमायती हुन्।   

नेपाली समाजले बालिका तथा महिलामाथि हुने डरलाग्दो यौन हिंसालाई महिला पुरुषको बीचमा हुँदै आएको र चलिआएको सामान्य क्रियाकलाप (दुर्घटना पनि होइन)को रूपमा स्वीकार गर्न सिकाउँछ। यो नियति वा नियम नै हो। मानौं बालिकाले सहनपर्छ। अनुमान मात्र गरौं, हालै सतहमा आएको ८ वर्षअघिको बलात्कारको घटनाको पीडितको तहमा नपुगेका कति बालिकाहरू यो विक्षिप्ततामा बाँच्न विवश होलान्, जो वर्षौदेखि औषधि खाएर ठिक हुने कल्पना गरिरहेका छन्। अर्थात् कतिले थेरापीको वातावरणसम्म पाएका छैनन्।

भारतीय महिला अधिकारकर्मी डा. मधुमिता पाण्डेले लेखेकी छन्, ‘जबसम्म अवस्था नियन्त्रण बाहिर जाँदैन, तबसम्म कसैको ध्यान जाँदैन।’ कञ्चनपुरकी निर्मला हुन् या बैतडीकी भागीरथी, उनीहरूमाथि भएको हिंसा बाहिर आउन उनीहरूले मर्नुपर्‍यो, उनीहरू जिउँदो भएको भए सायदै हामीले थाहा पाउँथ्यौँ। झण्डै आठ वर्षको चरम निराशा, विक्षिप्तता, बर्बरता र मृत्युवरणको निकट सानिध्यतापछि नियन्त्रण बाहिर पुगेर मात्रै एक पीडितले भर्खरैमात्र बोल्ने हिम्मत गरिन्। होइन भने त फेमिनिष्टि मानिने माल्भिका सुब्बाहरूलाई नै यो बलात्कार लाग्न सकेन। नेपाली समाजको संरचना र यसका स्वरूप यिनै हुन्।   

वर्तमान नेपाली समाजमा यस्ता व्यक्तिहरू किन पनि डरलाग्दा हुन्छन् भने पितृसत्ताले निर्माण गरेको विभिन्न फर्मबाट उदाएर समाजमा फेमिनिष्टको रूपमा चिनिन्छन्।

अब शीर्षकले छोएको विषयमा प्रवेश गरौं। किन ढिलो गरी बोल्छन् पीडित? किन ढिलो गरी खुल्छन्? यसको सम्पूर्ण जवाफ पीडितले नै सार्वजनिक गरेको भिडियो क्लिपहरूले भन्छ। अब न्याय प्राप्तिको आभास नै हुन्न, पीडित आफैंले सामाजिक लाञ्छनाको सिकार हुनुपर्छ, विभेद र बहिष्करणमा पर्नुपर्छ, रहिआएका सम्बन्धहरू सकिने जोखिम हुन्छ र अन्ततः जीवनकै असुरक्षा हुन्छ भने किन बोल्छन् त? कसरी खुल्न सक्छन् त?

भारतीय महिला अधिकारकर्मी डा. मधुमिता पाण्डेले लेखेकी छन्, ‘जबसम्म अवस्था नियन्त्रण बाहिर जाँदैन, तबसम्म कसैको ध्यान जाँदैन।’

यहाँसम्म कि बलात्कारीलाई झापड लगाएर कथित मर्दाङ्गी देखाएको ब्याइफ्रेण्डले पछि आफैँ पनि बलात्कार गर्न थाल्छ। अनि छोरी बहिनीको योनीमा इज्जत राखेर बाँचेको समाजले कसरी बोल्न दिन्छ? तत्काल प्रतिकार गर्ने आधार नभेटेपछि पीडितले कसरी जीवनको सामना गर्नुपर्छ? त्यसको ताजा उदाहरण सार्वजनिक भएको पछिल्लो घटना हो। मलाई दुख्यो मात्र भन्न पनि उनलाई आठ वर्ष लाग्यो।
मिडिया पर्सनालिटी, सामाजिक अभियन्ता तथा महिला अधिकारकर्मीको रूपमा बहस गर्दै हिँड्नेलाई नै पीडितको याचना नाटक किन लाग्छ? दर्दनाक यथार्थ उनको समस्या किन लाग्दैन? अनि कसरी बोल्ने हिम्मत गर्छन् त कलिला किशोरीहरु?

माल्भिकाहरू ती फेमिनिष्ट हुन्, जो मानवीय मूल्य र चेतना भन्दा निक्कै पर एउटा कमजोर धरातलमा शारीरिक आवरणको नापका आधारमा निर्माण भएको शक्तिलाई प्रयोग गर्छन्। माल्भिका पनि एक प्रतिनिधि फेमिनिष्ट पात्र हुन्, जो एउटा मिमित सन्दर्भबाट समाजमा आएकी हुन्। यहाँ राजनीति होस् या पत्रकारिता त्यस्तो कुनै क्षेत्र छैन, जहाँ डिप्रेसनमा नगएका किशोरी होउन् र त्यसको नजर अन्दाज गर्ने माल्भिकाहरू।  

वर्तमान नेपाली समाजमा यस्ता व्यक्तिहरू किन पनि डरलाग्दा हुन्छन् भने पितृसत्ताले निर्माण गरेको विभिन्न फर्मबाट उदाएर समाजमा फेमिनिष्टको रूपमा चिनिन्छन्। तर, संरचनागत रूपमा पीडकलाई बलियो बनाउन काम गरिरहेका हुन्छन्। जस्तो कि पल साह प्रकरणमा खुलेर पीडकको पक्षमा बोलेकी चल्तीकी नायिका अहिले सार्वजनिक भएको घटनामा कसरी स्तब्ध बन्न सक्छिन्? यो पूरै हास्यास्पद छैन?

अब एउटा प्रश्न आफैले आफैलाई गरौं। बलात्कार र यौन हिंसा पीडित किशोरी बालिका किन छिटो बोल्न सक्दैनन्? उनीहरूलाई बोल्न नदिनेगरी सिर्जना हुने वातावरणमा म, तपाईं वा हामी छौं कि छैनौं?

प्रकाशित: May 21, 2022 | 14:34:37 काठमाडौं, शनिबार, जेठ ७, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चन्द्रागिरिको जंगलमा हराएका तीन विदेशी भीरमा भेटिए

उक्त स्थान थानकोटबाट करिब सात किलोमिटर टाढा थानकोट–चित्लाङ सडकखण्ड नजिक रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

...अनि पटक-पटक मर्ने प्रयास गरेकी थिइन् दिलमायाले

‘त्यसबेला मेरो छोरो पाँच वर्षको थियो। म माइतीको शरणमा गएको थिएँ। तर माइतीले पनि नहेरेपछि मर्छु भनेर बाबुलाई घरमै छोडेर जंगलभित्र गा'को थिएँ। तर जंगलमा ३ घन्टा रुँदैरुँदै बिताएर घर फर्किएँ। बच्चाले दुःख पाउँछ भनेर मर्न सकिनँ...

गायिका सुनार मृत्यु प्रकरण : प्रेमीले फालेको सल नालीमा भेटियो, पोस्टमार्टम रिपोर्ट कुर्दै प्रहरी

प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धानले गायिका सुनारको डिभोर्सपछि उनी श्रेष्ठसँग करिब डेढ वर्षयता ‘लिभिङ टुगेदर’मा बस्दै आएको देखिएको छ। नेपालटारस्थित उनको डेरामा श्रेष्ठको आउजाउ बाँक्लै थियो।

कांग्रेसभित्र यसरी 'फ्रन्ट डोर' ढकढक्याउँदैछन् विनोद चौधरी

म कांग्रेस एकदमै कमजोर भएको अवस्थामा प्रवेश गरेको हुँ। मेरो बाँकी राजनीतिक जीवन कांग्रेसमै बित्छ। कांग्रेसमै रहेर पार्टी र देशका लागि केही गर्ने हो। परिवर्तन ल्याउन भूमिका खेल्ने हो। म मेरो योजनामा असफल भएँ भने राजनीतिमा विश्राम लिएर आराम गरेर बस्छु।

गोर्खा सैनिकको सम्झनामा त्यो फोकल्यान्ड युद्ध

‘बिहानको १० बजेसम्म घाम देखिँदैन। जताततै तिखा चट्टान, ढुंगा र घासे मैदान। चार मोजा र बुट लगाउँदा सम्म नथेगिने चिसो। घरिपानी, घरि असिना, घरि हिउँ। रुखपात छैन, झारपात मात्र कस्तो ठाउँ होला!’

नेपालबाट बेलायत जाने मौसमी कामदार बढे, सरकार भन्छ- ऐनले चिन्दैन

कोराना महामारीपछिको अर्थतन्त्रलाई ट्रयाकमा ल्याउन बेलायत सरकारले विभिन्न मुलुकबाट मौसमी रोजगारका लागि आवेदन मागिरहेको छ। तर नेपालको श्रम ऐनमा मौसमी रोजगारसम्बन्धी व्यवस्था नहुँदा नेपाली श्रमिकलाई अप्ठेरो पारिरहेको छ।

साडियो माने : धुलाम्य मैदानदेखि लिभरपुलको लोभलाग्दो रवाफसम्म

बाल्यावस्थादेखि बलसँगै लडिबुडी गरेका मानेले फुटबलमा पाएको जादूयी सफलतापछि जन्मथलो बम्बालीमा उम्रिँदै छन् सयौं मानेहरू।

'मानवताको सहर' बुटवलमा दलितले कोठा भाडा पाउँदैनन्

जातका आधारमा हुने विभेदलाई कानुनले निषेध गरेको र बुटवलमा मानव भएर बाँच्न मानवताको सहर नारा तय गरिए पनि त्यसैलाई खिल्ली उडाउँदै जातीय भेदभावको घटना सार्वजनिक भएको हो।

रवि लामिछाने र रमेश खरेलबीच सहकार्यको विषयमा छलफल

नवगठित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका अध्यक्ष रवि लामिछाने र नेपाल सुशासन पार्टीका अध्यक्ष रमेश खरेलबीच भेटवार्ता भएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आज पत्रकार सम्मेलन गर्ने

रवि लामिछाने नेतृत्वको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आज पत्रकार सम्मेलन गर्ने भएको छ।

थप समाचार

नेपाल समय
ब्लग

किन स्वतन्त्र? केबाट स्वतन्त्र?

लामिछाने केबाट स्वतन्त्र छन् त? मूलधार दलीय राजनीतिबाट? पैसा र शक्तिको लोभ र लालचबाट? कि सिद्धान्तबाट? आफूलाई स्वतन्त्र घोषणा गरेर मात्र पुग्दैन, स्वतन्त्रताको व्याख्या गर्नु जरूरी छ।
नेपाल समय
ब्लग

मिरुना-फुर्वा प्रकरणका अनुत्तरित प्रश्‍न

मिलापत्र गरेको ४ दिनपछि म निर्दोष छु भन्‍ने फुर्वा कतै नै निर्दोष रहेछन् भने यसको क्षतिपूर्ति कसले व्यहोर्ने? भोलि उनलाई बौद्धमार्गी तथा लामाहरूले बहिष्कार गरे भने उनको यात्रा के हुन्छ? यो कुरा कबड्डी निर्माण टिमले सोच्यो? यदि मिरुना नै वास्तविक ‘सिकार’ हुन् भने उनलाई न्याय दिलाउन र यदि फुर्वा तामाङ निर्दोष हुन् भने उनको चरित्र सच्याउन निर्माण टिमले प्रहरीको जिम्मा लगाउनु पर्थ्यो।
नेपाल समय
ब्लग

बनारसमा मानिसको जाम छिचोल्दा

आज गंगा आरति विश्वमै चर्चित आरति हो। यो समयमा गंगामा मानिसहरु स्नान पनि गर्ने रहेछन्। गंगा सागरमा डुबुल्कीकै लागि हजारौं मानिसको भीड हुने रहेछ।
नेपाल समय
ब्लग

गाउँमा निर्वाचन : एक कोलाजमय उत्सव

समग्रमा निर्वाचन उत्सवमय थियो। गाउँमा दसैं, तिहारमा नपुग्ने मान्छेहरु पनि भोट हाल्न पुगेका थिए। उनीहरुलाई आफ्नो दल नै सबथोक थियो, दिवंगत मेरा बुबालाई जस्तै।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना