मंगलबार, मंसिर १३, २०७९

प्रश्नले पनि अन्याय गर्दैछ बलात्कार पीडितलाई

नवीन अभिलाषी  |  काठमाडौं, शनिबार, जेठ ७, २०७९

नवीन अभिलाषी

नवीन अभिलाषी

शनिबार, जेठ ७, २०७९, काठमाडौं

नेपाल समय
मेरो एउटा सर्कल छ, जो डिग्रीधारी छ। तर, सामाजिक मुद्दाहरूबारे पूर्णतया बेखबर छ। उनीहरू सामाजिक संरचना र यसको निर्माणबारे पढे, लेखेर सर्टिफिकेट त प्राप्त गरेका छन्। तर, यसबाट हामी कसरी प्रभावित छौं भन्नेबारे अनविज्ञ छन्।

उनीहरू सहजै सोच्छन् र भन्छन्, ‘बलात्कार पीडितले आठ वर्ष अगाडि किन नबोलेको?’ अर्थात्, ‘बलात्कार थियो भने पहिल्यै बोल्नु पर्ने थिएन?’

जस्तो कि  ‘यो छुवाछूत भन्ने कुरा विस्तारै परिवर्तन भइहाल्छ नि।’

‘म नर्स भएर के गर्नु, महिनावारी भएको बेला घरकाले पूजाकोठामा जान दिनुहुन्न।’

यी प्रवृत्तिहरूबारे मैले आम मानिसको कुरा गरिरहेको छैन। कुरा उनीहरूको गरिरहेको छु, जसलाई समाजले बौद्धिक भनिरहेको छ। यसरी सोच्दा बौद्धिक जनशक्ति नेपालमा अझै कम छैन। अछाम घटनामा पीडितलाई नै जेल हाल्ने परिस्थितिको निर्माण होस् या पल शाह प्रकरणमा नाबालिकालाई नै दोषी देख्नेहरूको हुलहुज्जत। यस्तो विचारको निर्माण कसरी हुन्छ? यो प्रश्नको उत्तर नै वर्तमान सामाजिक संरचनाको जग हो, जहाँ हामी उभिएका छौं।

अलिकति मिहिन र गहिरो गरी विषयको सुरुवात गरौं। संसारमा महिला र पुरुष प्राकृतिक रूपमा विशिष्ट भिन्नतासहित निर्मित छन्। पुरुषको अंग स्वयं पुरुषको इच्छा तथा मानसिकता विपरीत (बलात्कार)मा प्रयोग गर्न सम्भव छैन। त्यसैले नेपाली समाज अर्थात् दक्षिण एसियाको बलात्कारको जुन कन्टेन्ट छ, त्यसको प्राथमिक कारण शारीरिकभन्दा बढी मानसिक संरचना हो।

कञ्चनपुरकी निर्मला होस् या बैतडीकी भागीरथी, उनीहरूमाथि भएको हिंसा बाहिर आउन उनीहरूले मर्नुपर्‍यो, उनीहरू जिउँदो भएको भए सायदै हामीले थाहा पाउँथ्यौँ।

फेरि त्यही प्रश्न, त्यो बलात्कारी मानसिकताको निर्माण कसले गरिरहेको छ? अझै केलाएर भनौं, बालक बलात्कारी किन हुन्छ? बालक किन हुँदैन? अर्थात् बालकको तुलनामा बालिका किन कमजोर बन्छन्? एक वाक्यमा यसको उत्तर नभए पनि सामाजिकीकरणको जुन संरचना छ, त्यो पितृसत्तात्मक छ। त्यसले महिलालाई कमजोर करार गर्छ। जस्तो कि तपाईं जतिसुकै पृथक र परिवर्तित चाहना राख्नुस्, तर साँचो पुरानै छ भने तपाईंले बनाइरहेको इट्टा पुरानै संरचनाको निर्माण हुन्छ।

जसलाई समाजले बौद्धिक भनिरहेको छ। यसरी सोच्दा बौद्धिक जनशक्ति नेपालमा अझै कम छैन।

यो एकाध पुरुष वा महिलाको आनीबानी व्यवहारको विषय होइन। यो सिंगो व्यवस्थाको कुरूप र विद्रुप प्रवृत्तिको विषय हो। पुरुषलाई बलियो र महिलालाई सुन्दर कोमल बनाउने परम्पराहरूको विषय हो। संरचनाको अंश हाम्रै घरआँगन, विद्यालय, गाउँ, त्यहाँको राजनीति र कानुन हो, संस्कारहरू हो। दाजुले दूधभात खाएको थाल माझ्न लगाउने आमादेखि बलात्कारको मुद्दामा हदम्यादको कानुन बनाउने विधायकहरू यसका हिमायती हुन्।   

नेपाली समाजले बालिका तथा महिलामाथि हुने डरलाग्दो यौन हिंसालाई महिला पुरुषको बीचमा हुँदै आएको र चलिआएको सामान्य क्रियाकलाप (दुर्घटना पनि होइन)को रूपमा स्वीकार गर्न सिकाउँछ। यो नियति वा नियम नै हो। मानौं बालिकाले सहनपर्छ। अनुमान मात्र गरौं, हालै सतहमा आएको ८ वर्षअघिको बलात्कारको घटनाको पीडितको तहमा नपुगेका कति बालिकाहरू यो विक्षिप्ततामा बाँच्न विवश होलान्, जो वर्षौदेखि औषधि खाएर ठिक हुने कल्पना गरिरहेका छन्। अर्थात् कतिले थेरापीको वातावरणसम्म पाएका छैनन्।

भारतीय महिला अधिकारकर्मी डा. मधुमिता पाण्डेले लेखेकी छन्, ‘जबसम्म अवस्था नियन्त्रण बाहिर जाँदैन, तबसम्म कसैको ध्यान जाँदैन।’ कञ्चनपुरकी निर्मला हुन् या बैतडीकी भागीरथी, उनीहरूमाथि भएको हिंसा बाहिर आउन उनीहरूले मर्नुपर्‍यो, उनीहरू जिउँदो भएको भए सायदै हामीले थाहा पाउँथ्यौँ। झण्डै आठ वर्षको चरम निराशा, विक्षिप्तता, बर्बरता र मृत्युवरणको निकट सानिध्यतापछि नियन्त्रण बाहिर पुगेर मात्रै एक पीडितले भर्खरैमात्र बोल्ने हिम्मत गरिन्। होइन भने त फेमिनिष्टि मानिने माल्भिका सुब्बाहरूलाई नै यो बलात्कार लाग्न सकेन। नेपाली समाजको संरचना र यसका स्वरूप यिनै हुन्।   

वर्तमान नेपाली समाजमा यस्ता व्यक्तिहरू किन पनि डरलाग्दा हुन्छन् भने पितृसत्ताले निर्माण गरेको विभिन्न फर्मबाट उदाएर समाजमा फेमिनिष्टको रूपमा चिनिन्छन्।

अब शीर्षकले छोएको विषयमा प्रवेश गरौं। किन ढिलो गरी बोल्छन् पीडित? किन ढिलो गरी खुल्छन्? यसको सम्पूर्ण जवाफ पीडितले नै सार्वजनिक गरेको भिडियो क्लिपहरूले भन्छ। अब न्याय प्राप्तिको आभास नै हुन्न, पीडित आफैंले सामाजिक लाञ्छनाको सिकार हुनुपर्छ, विभेद र बहिष्करणमा पर्नुपर्छ, रहिआएका सम्बन्धहरू सकिने जोखिम हुन्छ र अन्ततः जीवनकै असुरक्षा हुन्छ भने किन बोल्छन् त? कसरी खुल्न सक्छन् त?

भारतीय महिला अधिकारकर्मी डा. मधुमिता पाण्डेले लेखेकी छन्, ‘जबसम्म अवस्था नियन्त्रण बाहिर जाँदैन, तबसम्म कसैको ध्यान जाँदैन।’

यहाँसम्म कि बलात्कारीलाई झापड लगाएर कथित मर्दाङ्गी देखाएको ब्याइफ्रेण्डले पछि आफैँ पनि बलात्कार गर्न थाल्छ। अनि छोरी बहिनीको योनीमा इज्जत राखेर बाँचेको समाजले कसरी बोल्न दिन्छ? तत्काल प्रतिकार गर्ने आधार नभेटेपछि पीडितले कसरी जीवनको सामना गर्नुपर्छ? त्यसको ताजा उदाहरण सार्वजनिक भएको पछिल्लो घटना हो। मलाई दुख्यो मात्र भन्न पनि उनलाई आठ वर्ष लाग्यो।
मिडिया पर्सनालिटी, सामाजिक अभियन्ता तथा महिला अधिकारकर्मीको रूपमा बहस गर्दै हिँड्नेलाई नै पीडितको याचना नाटक किन लाग्छ? दर्दनाक यथार्थ उनको समस्या किन लाग्दैन? अनि कसरी बोल्ने हिम्मत गर्छन् त कलिला किशोरीहरु?

माल्भिकाहरू ती फेमिनिष्ट हुन्, जो मानवीय मूल्य र चेतना भन्दा निक्कै पर एउटा कमजोर धरातलमा शारीरिक आवरणको नापका आधारमा निर्माण भएको शक्तिलाई प्रयोग गर्छन्। माल्भिका पनि एक प्रतिनिधि फेमिनिष्ट पात्र हुन्, जो एउटा मिमित सन्दर्भबाट समाजमा आएकी हुन्। यहाँ राजनीति होस् या पत्रकारिता त्यस्तो कुनै क्षेत्र छैन, जहाँ डिप्रेसनमा नगएका किशोरी होउन् र त्यसको नजर अन्दाज गर्ने माल्भिकाहरू।  

वर्तमान नेपाली समाजमा यस्ता व्यक्तिहरू किन पनि डरलाग्दा हुन्छन् भने पितृसत्ताले निर्माण गरेको विभिन्न फर्मबाट उदाएर समाजमा फेमिनिष्टको रूपमा चिनिन्छन्। तर, संरचनागत रूपमा पीडकलाई बलियो बनाउन काम गरिरहेका हुन्छन्। जस्तो कि पल साह प्रकरणमा खुलेर पीडकको पक्षमा बोलेकी चल्तीकी नायिका अहिले सार्वजनिक भएको घटनामा कसरी स्तब्ध बन्न सक्छिन्? यो पूरै हास्यास्पद छैन?

अब एउटा प्रश्न आफैले आफैलाई गरौं। बलात्कार र यौन हिंसा पीडित किशोरी बालिका किन छिटो बोल्न सक्दैनन्? उनीहरूलाई बोल्न नदिनेगरी सिर्जना हुने वातावरणमा म, तपाईं वा हामी छौं कि छैनौं?

प्रकाशित: May 21, 2022 | 14:34:37 काठमाडौं, शनिबार, जेठ ७, २०७९

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

चितवनका तीन क्षेत्रमा कसको अवस्था कस्तो?

प्रतिनिधिसभामा तीनवटा निर्वाचन क्षेत्र रहेको चितवनमा तीनवटै क्षेत्रको मतगणना भइरहेको छ।

काठमाडौं-९ मा एमालेका कृष्णगोपाल श्रेष्ठ विजयी

यो एमालेको दोस्रो जित हो। यसअघि एमालेले ललितपुर २ मा जित निकालेको थियो।

गुल्मी-२ मा ठूलो मतान्तरले पछि परिन् झाँक्री

गुल्मी क्षेत्र नम्बर २ मा सत्ता गठबन्धनकी उम्मेदवार रामकुमारी झाँक्रीलाई भारी मतले पछि पार्दै नेकपा एमालेका गोकर्ण विष्टले अग्रता कायम राखेका छन्।

समानुपातिक मतमा स्वतन्त्र पार्टी तेस्रो, एमालेलाई पछ्याउँदै कांग्रेस

प्रत्यक्षतर्फ चार वटा निर्वाचन क्षेत्रको अन्तिम मतपरिणाम सार्वजनिक भएको छ भने समानुपातिकतर्फ पनि मतगणना भइरहेको छ।

गुल्मी-२ मा झाँक्रीलाई पछि पार्दै विष्टको अग्रता

आइतबार भएको निर्वाचन जारी मतगणनामा विष्ट ६७२ मतसहित अगाडि छन्।

युथ युनेस्को क्लब युएसएको इन्टरनेशनल मिडिया एडभाइजरमा बस्नेत

अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा युवा केन्द्रित रचनात्मक कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको युथ युनेस्को क्लब युएसएले सञ्चारकर्मी मनोज बस्नेतलाई अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार सल्लाहकारमा मनोनयन गरेको छ।

दुई क्षेत्रमा स्वतन्त्र पार्टी अगाडि, दुई-दुईमा कांग्रेस र एमाले

काठमाडौं हिजो आइतबार सम्पन्न प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको निर्वाचन अन्तर्गत आज बिहानदेखि केही क्षेत्रमा मतगणना सुरु भएको छ।

बाजुरामा गोली लागेका एक जनाको मृत्यु

कांग्रेस र एमालेका कार्यकर्ताबीच विवाद भएपछि मतदान सकिनै लाग्दा झडप भएको हो।

जेलबाट मतदान गरेपछि रेशम चौधरीले भने– बडा मज्जा आयो

कैदीबन्दीले पनि निर्वाचनमा सहभागी हुन पाउने भएपछि उनीहरु उत्साहित भएका थिए। काठमाडौं उपत्यकामा १८२ जना कैदीबन्दी मतदान गर्न योग्य भएको निर्वाचन अयोगको तथ्यांक छ।

थप समाचार

नेपाल समय
ब्लग

हिमालको काखबाट राष्ट्रिय खेलकुद नियाल्दा

प्रतियोगिताको दोस्रो दिन बिहान खासै इभेन्ट थिएनन्। ढिलो गरेर ११ बजे रंगशाला पुग्दा सबै साथीहरू त्यहीँ भेटिए। फेवातालको छालमा टल्किइरहेका घामका किरण, माछापुच्छ्रेलगायतका हिमालमा ठोक्किएका घाम किरण, सिरसिरे हावा, पोखरापारिका रमणीय गाउँ अनि नौला खेलाडी, व्यवस्थापक र दर्शक हेर्दै बिहान बितेको थियो।
नेपाल समय
ब्लग

अनि दसैं आउँथ्यो गाउँमा

घर लिपपोत गरेपछि पनि हाम्रो दसैंको चटारो सकिन्थेन। विद्यालय र घरको लिपपोतपछि बल्ल गाउँ सफाइ अभियान चल्थ्यो। मेरो गाउँ मगर समुदायको बाहुल्यता भएको क्षेत्रमा पर्छ। त्यसैले त्यहाँ सामूहिकता बलियो थियो।
नेपाल समय
ब्लग

बलात्कारका बेला किन प्रतिवाद गर्न सक्दैनन् पीडित?

कुनै बेला पीडितको शरीर फ्रिज भएर बेहोसको अवस्थामा पुगिसकेका हुन्छन्। त्यसैले १ चोटी मात्र हैन ३-४ चोटी बलात्कार गर्दा पनि किन पीडित त्यही बसिरह्यो भन्ने प्रश्न गलत हो। यो फ्रिज भएकै आधारमा केटी किन चिच्याइन? ढोकामा चुकुल नलागेको बेला पनि किन भागेन? सबै व्याख्या हुन्छ।
नेपाल समय
ब्लग

सिंहदरबारलाई चिठ्ठी

तिम्रो निर्माणक्रममा बडाहाकिमहरु चाकु र मासको पिठोको थुप्रोमा थुक्दै र कुल्चँदै हिँड्थे रे। त्यसो गर्नुको कारण चाकु र मास चोरी नहोस् भनेर रहेछ। यसरी निर्माणक्रमबाटै यस्तो प्रकृया सुरु भएर हो कि किन हो यहाँबाट प्रवाहित सबै सेवामा हरेक सम्बन्धित सेवाप्रदायक र सेवाग्राही आज पनि चोर्न मात्र उद्दत छन्।
नेपाल समय
ब्लग

विशिष्टीकृत बाल अस्पताल नै किन?

बितेको २५ वर्षमा धेरै दुःख पाएँ। धेरैसँग लडियो। कति पटक आफ्नै ज्यान जोगाउनसमेत गाह्रो भयो। पछि मैले प्रणालीविरुद्ध लडेरै सरकारलाई जिम्मेवार महसुस गराएँ।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना