बुधबार, असोज १९, २०७९

निकुञ्जमै पुगेर राजाले किन मार्थे गैंडा?

महेश्वर आचार्य  |  काठमाडौं, शनिबार, असोज १०, २०७७

महेश्वर आचार्य

महेश्वर आचार्य

शनिबार, असोज १०, २०७७, काठमाडौं

नेपाल समय

‘अन हिज म्याजेस्टिज् सर्भिस’ नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना तथा विकासक्रमको रोचक इतिहास समेटिएको पुस्तक हो। २५ वर्षसम्म वन्यजन्तु संरक्षणमा संलग्न हेमन्त मिश्रको यो पुस्तकमा निकुञ्ज स्थापनाका दिनहरुको रोचक वर्णन छ। 

नेपालमा पहिलोपटक सन् १९७३ मा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना गरिएको हो। निकुञ्ज कुनै पूर्वाधार र आधारभूत मापदण्डबिना नै घोषणा गरिएपछि निकुञ्ज प्रशासन र स्थानीय बासिन्दाबीच विवाद बढेको थियो। त्यसलाई व्यवस्थापन कसरी गरियो भन्ने प्रसंग पुस्तकमा छ। 

राज्यारोहण भएपछि राजाले पितृ र देशमा शान्तिका लागि आफैंले गैंडा मार्नुपर्ने चलन रहेछ। तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले आफू राजा भएको ६ वर्षपछि निकुञ्मा पुगेर भाले गैंडा मारेर तर्पण दिएका थिए। राजा भएको ६ वर्षसम्म वीरेन्द्र गैंडा मार्न तयार भएनछन्। किन त? यसका लागि पुस्तक पढ्नैपर्छ।

पुस्तकमा ३८ वर्षअघिको खम्पा विद्रोहको एउटा पाटो रोचक शैलीमा लेखिएको छ। बुद्धको जीवनीमाथि वृत्तचित्र बनाउने निहँुमा तिब्बतमा भएको खाम्पाको गुरिल्ला हमलाको दृश्य  बेलायतीले खिचेका रहेछन् । त्यसलाई ती बेलायतीले नै बर्णन गरेको सन्दर्भ पुस्तकमा छ । 

विदेशीहरुको नेपालमा कस्ता स्वार्थ हुन्छन् भन्ने झिनो तर महत्त्वपूर्ण अंशले नेपालप्रति विदेशीले हेर्ने दृष्टिकोण अभिव्यक्त भएको छ।

यस्तै हिप्पीकालीन काठमाडौंको परिवेश पढ्दा पाठक सन् ६० को दशकतिर फर्किन्छन्। मिश्रको हिप्पीमय काठमाडौंको वर्णनले पिको आयरको पुस्तक ‘भिडियो नाइट इन काठमाडौं’ को झल्को दिन्छ।

मिश्रले वन्यजन्तु संरक्षणका क्षेत्रमा सन् १९६७ देखि १९९२ सम्म निरन्तर काम गरेका थिए।  नेपालको संरक्षण समस्या, संरक्षणको सरकारी प्रयास र प्रशासनिक नालीबेली, ‘टेबुल’ मा बसेर गरिने संरक्षण योजना र ‘फिल्ड’ मा कार्यान्वयनको अवस्था पुस्तकका अन्य  विषयवस्तु हुन्। 

वन्यजन्तु संरक्षणका लागि प्रायः चोरी सिकार मुख्य समस्या हो। तर चोरी सिकारमा संलग्न सीमान्तकृत समुदायको आर्थिक अवस्थालाई वास्ता गरिन्न। निकुञ्जबाट हुने आर्थिक उपार्जनमा स्थानीय सीमान्तकृत समुदायलाई सहभागी नगराएसम्म संरक्षण सफल हुन नसक्ने यथार्थ छ। 

नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्जहरुमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको आम्दानी सरदर २५ करोड माथि पुग्छ। चितवन निकुञ्जकै कारणले सौराहा पर्यटकीय नगरी भएको छ। यहाँसम्म आइपुग्न विगतमा के कस्ता प्रयास भए? मिश्रले यसको उत्तर दिएका छन्।  

अन्नपूर्ण क्षेत्र संरक्षण परियोजनाको स्थापनामा चलनचल्तीको संरक्षण सिद्धान्तविपरीत जनसहभागिता र जनताको आवश्यकतालाई अग्रभागमा राखेर संरक्षण कार्य अघि बढाएको थियो। 

सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापनाका लागि सर एडमन्ड हिलारीको ठूलो सहयोग थियो। यी र यस्ता धेरै प्रसंग नेपालको वन्यजन्तु संरक्षणमा भएका प्रयास हुन्।।

स्थानीय बासिन्दा किन संरक्षण क्षेत्रविरुद्धमा हुन्छन् र तिनलाई कसरी सम्बोधन गर्नुपर्ने हुन्छ भन्ने संरक्षणको पाठ पुस्तकले सिकाउँछ। संरक्षण क्षेत्रबाट हुने फाइदाको पहिलो हकदार स्थानीय नभएसम्म र संरक्षण क्षेत्रमा गरिने प्रयासले स्थानीयको जनजीवनलाई सहज पार्ने प्रयास नभएसम्म संरक्षण सफल हुँदैन निष्कर्ष मिश्रको छ। 

वन्यजन्तुको चोरी सिकार नियन्त्रण गर्न निकुञ्जमार्फत हुने आर्थिक उपार्जनमा स्थानीयलाई समावेश गराउनुपर्ने कुरा पुस्तकमा उदाहरणसहित आएको छ।

पञ्चायतकालमा ‘माथिको आदेश’ का भरमा काम गर्नुपर्ने वातावरणमा हुर्केका मिश्रले गणतन्त्र स्थापना भइसकेपछिको खुला वातावरणमा पुराना दिन संस्मरण गर्दा अनेक विषयमा खुला अभिव्यक्त आएका छन्।

मिश्रकै यसअघि प्रकाशित ‘सोल अफ राइनो’ ले चितवनका एकसिङे गैंडा संरक्षण प्रयास तथा बर्दियामा गैंडा स्थानान्तरणको प्रसंगलाई सविस्तार व्याख्या गरेको छ भने ‘बोन अफ टाइगर’ ले पाटेबाघको संरक्षणलाई वर्णन गरेको छ। मिश्रको प्रस्तुत पुस्तक धेरै हदमा ती दुई पुस्तकको रचनागर्भसरह पनि छ । यसमा ती दुई पुस्तकका सन्दर्भहरुको थप व्याख्या छ।

पुस्तक : अन हिज म्याजेस्टिज सर्भिस (अंग्रेजी)
लेखक : हेमन्त मिश्र (साथमा जिम ओटावा)
प्रकाशक : वज्र बुक्स
पृष्ठ : ३५४ + १५
मूल्य : रु.९००
 


प्रकाशित: September 26, 2020 | 02:48:00 काठमाडौं, शनिबार, असोज १०, २०७७

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
संगीत

दसैंमा बज्ने कालजयी १० गीत

सङ्गीत क्षेत्रमा लागेका अधिकांशले चाडबाडसम्बन्धी गीत गाउने गरेका छन्, धेरै दशैं गीत बज्ने गरे पनि दसैँभरि धेरै बज्ने मुख्य दश गीतले नेपालीको मन छुने गरेको छ।
नेपाल समय
कला/साहित्य

अनि दसैंमा गुन्जिन्छ 'रातो टीका निधारमा टलक्क टल्कियो'

दसैं नेपालीको मौलिक चाड हो। मौलिकतासँग नेपाल मनको आत्मीयता जोडिएकाले पनि रातो टीका निधारमा टलक्क टल्कियो गीतले दसैंलाई सम्झाइरहने ठान्छन्, संगीतकार बाँस्कोटा।
नेपाल समय
रचना

श्रीमानको साथी

घरमा कति योजना, कार्यक्रम वा पारिवारिक जमघटहरु चाहे ती जतिसुकै महत्वपूर्ण हुन् तर बीचमा कतै त्यो मान्छेको प्रसंग आइपुग्छ अनि ती सबै भताभुंग हुन्छन् अर्थात् सारा संसार एकातिर अर्कोतिर एकमात्र उ। कहिलेकाहीँ त लाग्ने कि त्यो साथी नभेट्दासम्म यो मान्छेको जीवन कसरी चलेको थियो होला, अहिलेको यसको पारा हेर्दा?
नेपाल समय
कला/साहित्य

त्यसैले देवेन्द्र बब्लुको दसैं काठमाडौंमै

माया बसेजस्तो, म त पर्खेको पख्र्यै छु, मायालु, मनमायाजस्ता चर्चित गीत गायक देवेन्द्र यसपालिको दसैं बिदामा सांगीतिक यात्रामा हुनेछन्।
नेपाल समय
कला/साहित्य

कोरानापछिको दसैं मनाउन गाउँ फर्किंदैछन् यी गायक-कलाकार

काठमाडौंलाई कार्यथलो बनाएर नाम अनि दाम कमाएकाहरू र यही घरजम गरिरहेका गायक÷कलाकारहरू पनि कोरोनाका कारण दुई वर्ष दसैं मनाउन नपाएकामा यसपालि पुख्र्यौली थलो गाउँ फर्किंदैछन्।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना