सोमबार, असोज १७, २०७९

आख्यान साहित्यले राजनीतिलाई समेत प्रभावित पार्छ

कथाकार दिनमान गुर्मछान भर्खर प्रकाशित ‘दंश’ कथा संग्रहले चर्चामा छन् । लामो समय नेपालका राष्ट्रिय पत्रपत्रिकामा फुटकर कथाहरू प्रकाशन गर्दै आएका दिनमान वर्तमान समयको विसङ्गती र युवापुस्ताले भोगिरहेको समस्यालाई विरूद्ध कथामार्फत वकालत गर्दै आइरहेको छन् । उनै कथाकारसँग नेपाल समयका लागि राज सरगमले गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंश ।
नेपाल समय  |  काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

नेपाल समय

नेपाल समय

आइतबार, पुष १६, २०७४, काठमाडौं

कथाकार दिनमान गुर्मछान भर्खर प्रकाशित ‘दंश’ कथा संग्रहले चर्चामा छन् । लामो समय नेपालका राष्ट्रिय पत्रपत्रिकामा फुटकर कथाहरू प्रकाशन गर्दै आएका दिनमान वर्तमान समयको विसङ्गती र युवापुस्ताले भोगिरहेको समस्यालाई विरूद्ध कथामार्फत वकालत गर्दै आइरहेको छन् । उनै कथाकारसँग नेपाल समयका लागि राज सरगमले गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंश ।

कथा निकाल्न प्रकाशकहरूले गाह्रो मानिरहेको अवस्था र कथा साहित्य हराइरहेको बेला कथा संग्रह दंश ल्याउन सहजअसहज कस्तो रह्यो होला ?

प्रकाशनको हालको अवस्था नेपालमा बडो दयनीय रहेको पाएँ । तपाईंले भन्नु भएझैं कथा (कविता पनि) प्रकाशन गर्न प्रकाशकहरु हिचकिचाउछन् । उपन्यास लेखेर ल्याउनुस् भनेर लेखकको हुर्मत लिन खोज्छन् । मानौ लेखकले प्रकाशकको लागि अब लेखिदिनु पर्‍यो । 

उपन्यासको बजार तातिएको चाहिँ अवश्य हो । बजारमा हल्ला वा चर्चा जे भन्नुस्, उपन्यास र उपन्यासकारकै छ । मिडियाले समेत हल्ला मच्चाइरहेको छ । उपन्यास बिकिरहेको पनि छ । पाठकको एउटा ठूलो संख्या उपन्यास पढ्न हतारिएको पनि देखिन्छ । बजारमा बेस्ट सेलरको लेबल लगाइएको किताबमा प्रायजसो उपन्यास नै पर्ने गर्दछ । 

बजारको यो अवस्थामा कथा साहित्य हराइरहेको हो कि भन्ने लाग्न सक्छ । तर, वास्तवमा कथा हराएको चाहिँ छैन । कथाहरु लेखिइरहेका छन् । पत्रपत्रिकामा प्रकाशन भइरहेका छन् । फरक यति हो सम्पादकले कथाका नाममा जे पनि छापिरहेका छन् । अनि कथा प्रतिको मोह पाठकमाझबाट हराउँदै जाने भय छ ।

यस्तो अवस्थामा ‘दंश’ कथा सङ्ग्रह प्रकाशनमा ल्याउन कठिन त थियो नै । तर, मलाईं ‘दंश’ प्रकाशन गर्ने क्रममा प्रकाशकको कमी चाहिँ महसुस भएन । सङ्ग्रह निकाल्न चाहने प्रकाशकहरु भेटिए तर म सम्झौता गर्न चाहन्नथे । किताब राम्रो निस्कियोस भन्ने चाहना थियो । अहिले सोचे जस्तै भएको छ । 

तपाईका धेरै कथाहरू पत्रपत्रिकामा प्रकाशन भइसकेका छन् । फुटकर कथालाई संग्रहको रूपमा निकाल्न कत्तिको चुनौती रह्यो ?

प्रकाशित कथाहरुलाई सङ्ग्रहमा राख्न चयन गर्न जति गाह्रो केही होइन रहेछ । आफूले सिर्जना गरेका रचना सबै राम्रा लाग्नु कुनै नौलो होइन । तर, प्रकाशित कथाहरुमध्ये केही छान्नुपर्दा चुनौती कै विषय रह्यो । प्रकाशकले सबै कथा नछाप्ने । 

कथाको किताब धेरै ठूलो निकाल्न वा बिक्री हुन गाह्रो नै हुने प्रकाशकको निश्कर्ष । यस्तो अवस्थामा आफ्नो सन्तानमध्ये कुन राम्रो भनी चयनमा निक्कै सकस भएकै हो । त्यो अलमललाई अन्ततः चिरेरै छाड्यौं । अहिले कथासङ्ग्रह प्रकाशन पछिको जुन खुसी महसुस गरेको छु त्यो वयान गर्न शब्द कम भइदिन्छ । एक किसिमको सन्तुष्टी पाएको छु । 

कथा लेखनको अनुभूति सम्झिदा तपाईको दंश कथा संग्रहको दंश शीर्षकले अहिलेको समाजलाई कति चित्रण गर्न खोजेको छ ? 

मेरो कथा सङ्ग्रहको शिर्ष कथा दंशले आजको समाज मात्रै होइन अहिलेको समयको चित्रण गरेको छ । दुःखको कुरा, कन्चनपुर महेन्द्रनगरमा घटेको बलात्कार घटनाले देशमा एक किसिमको सनसनी नै मच्चिएको छ । 

दिनहुँ हाम्रो यही समाजमा बलात्कारको घटना भइरहेको छ । तपाईं हामीले कहिले काहिँ सुनेको, भोगेको एउटा कुरा के पनि छ भने बलात्कारमा कहिलेकाही प्रहरी नै संलग्न भेट्छौं । मैले दंश कथामा हाम्रो सुरक्षाको जिम्मा लिएको प्रहरीबाटै बलात्कृत हुने घटनालाई कथानकता दिएको छु । जसले अहिलेको समयको दुरदशा देखाएको छ । 

यसैगरि सम्पूर्ण कथाहरु यही समाजको वरिपरि घटेका घटनाहरुलाई कमैले सोचेको विषयमा केन्द्रित रहेर लेखेको छु । आजको समयमा मानिस कसरी संघर्ष गरिरहेको छ । तिनका कुनाकानीलाई अघि सारेको छु। 

कथा लेखनको एउटा पाटो भोगाइको प्रतिबिम्बन पनि हो । देखेभोगेका कुरालाई कथानकता दिँदै कथा लेखिन्छ पनि । म आफैँले पनि धेरैजसो  देखेका र केही भोगेका घटनालाई कथाको स्वरुप दिएको छु । उदाहरणका लागि, महोत्तरी जिल्लामा साँच्चै घटेको एउटा दुखद घटनालाई मैले कथाको स्वरुप दिएको छु । 

त्यस कथामा कुनै अपराधीसित आफ्नो नाम जुधेको कारण एउटा गरिब किसान एक हप्ता जेल पर्छ र सबै प्रमाण जुटाएर निर्दोष सावित भई ऊ बाहिरिँदा उसको थाप्लोमा रिनको भारी थपिन्छ । 
 
राजनीतिक विकृति, वर्गिय विभेद र जातिय अन्तर देखाएर लेखिएका कथाले समाज रूपान्तरणमा कस्तो टेवा पुर्‍याउछ ?

समाज राजनीतिबाट पर छैन । नेपाली साहित्य त्यही समाजको वरिपरि छ । त्यसैले नेपाली आख्यानले यही समाजको राजनीतिक विषयवस्तुलाई छुन्छ नै । 

आख्यानले राजनीतिलाई प्रभाव पार्न खोजिरहेको चाहिँ हुन्छ तर कति हदसम्म भन्ने प्रश्न चाहिँ रहन्छ । विश्वमा आख्यान साहित्यले राजनीतिलाई प्रभावित बनाएका धेरै उदाहरण छन् । हामीकहाँ पनि एउटा निश्चित आन्दोलनमा ती सहयोगी सिद्ध भएका दृष्टान्त नभएका होइनन् । तर स्विकार्नु पर्ने एउटा कुराचाहिँ के हो भने हाम्रो आख्यानले हामीले भोगेको एउटा महत्वपूर्ण समयलाई प्रभावकारी ढङ्गले उठान गर्न सक्थ्यो, त्यसमा भने हामी चुकिरहेको अवस्था छ । 

‘दंश’ कथासंग्रह मेरो पहिलो कथा संग्रह हो । सामाजिक जीवनका केही अलग किसिमको तर यथार्थ चरित्र र घटनालाई अघि सारेको छु । कथा भन्ने आफ्नै शैली निर्माण गर्ने प्रयास गरेको छु । त्यही शैलीबिच राजनीतिक विकृति, वर्गिय विभेद र जातिय अन्तरका कुनाकानीलाई समेत औल्याएको छु । ती कुराले पाठकलाई छोयो भने अवश्य पनि समाज रूपान्तरणमा केही हदसम्म टेवा पुग्ने छ । 
     
दंश कथा संग्रहलाई छोएर हेर्दा कुन कोणबाट तपाई बढी सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?  

दंश कथा संग्रह आजको समयको कथा हो । आज पनि हामी हिजोझैं नवीन ढंगले पिडित छौं । आजको समयको पीडालाई आवाजको रूप दिन खोज्नु यो संग्रहको उद्देश्य हो । केही हदसम्म सफल भए कि भन्ने पनि लाग्छ । यसरी आजको समयलाई दंश मार्फत पस्किनु र पाठकहरु दंशलाई आत्मसाथ गर्न आतुर देखिएको अहिलेको अवस्थाले मलाई सन्तुष्ट बनाएको छ । तपाईंहरु जस्तो प्रिय पाठकहरुको राम्रो रेस्पोन्स आएकोले पनि म उत्साहित छु।  

प्रकाशित: December 31, 2017 | 18:23:00 काठमाडौं, आइतबार, पुष १६, २०७४

तपाईं को प्रतिक्रिया

ट्रेंडिंग

युक्रेनका ४ क्षेत्र गाभेको औपचारिक घोषणा गर्दै रुस

युक्रेनका लुहान्स्क, दोनत्स्क, जापोरिज्जिया र केरसन क्षेत्रलाई रुसमा गाभ्ने घोषणा गर्न लागिएको छ। 'क्रेमलिन दरबारमा स्थानीय समयअनुसार दिउँसो ३ बजे ती ४ क्षेत्र रुसमा गाभिएको घोषणा हुनेछ,' क्रेमलिन प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले भनेका छन्।

पाँच दलको सिट भागबण्डा अन्तिम चरणमा [सूचीसहित]

लामो समयको गृहकार्यपछि धेरैजसो निर्वाचन क्षेत्रको भागबण्डा मिलेको छ तर केहीमा भने किचलो कायमै छ।

सोलुको सकस: कांग्रेस नछाड्ने, माओवादी नमान्ने

२०७४ को चुनावमा जितेकाले आफैंले पाउनुपर्ने माओवादीको अडान छ। यस पटक गठबन्धनले चुनाव लड्ने हुँदा सोलुखुम्बु आफूले पाउनुपर्ने दाबी कांग्रेसले गरिरहेको छ।

समानुपातिक सूची परिवर्तन नभए आफैँ संघर्षमा उत्रने शेखर-गगनको चेतावनी

समान अवसर र न्यायका लागि विरोध र संघर्षका कार्यक्रम गर्दै आएका आफूनिकट नेताहरूसँग छलफल नेता कोइराला र महामन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुन्। बत्तिसपुतलीस्थित अनुपम फुडल्यान्डमा असन्तुष्ट नेताहरुसँग उनीहरूले छलफल गरेका हुन्।

भीम रावल पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि ओलीको सोधीखोजी

४ मंसिरमा हुने निर्वाचनका लागि एमाले जिल्ला कमिटीले अछाम क्षेत्र–१ बाट रावललाई मात्र सिफारिस गरे पनि पछिल्लो समय पार्टी सम्पर्कमा नआएपछि के भएको हो भनेर बुझ्न सुदूरपश्चिम एमाले नेताहरु पुगे ओली निवास।

सिभिल र हिमालयन मर्ज भएपछि ६ महिनामा 'सिनर्जी' आउँछ : सुनील पोखरेल [अन्तर्वार्ता]

हिमालय बैंक लिगेसी बोकेको पुरानो बैंक हो। हामीसँग साना तथा मझौला प्रकृतिको बिजनेस छ। हिमालयनको ठूला र कर्पोरेट बिजनेस छ। हाम्रा स-साना ग्राहक छन् तर उसका ठूला ग्राहक छन्।

आजदेखि निर्वाचन आचारसंहिता लागु : के गर्न पाइन्छ, के पाइँदैन?

आगामी मंसिर ४ गते हुने प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि आचारसंहिता बुधारदेखि लागु गरिएको छ।

अलमुताइरीप्रति कप्तान किरणको अझै गुनासो, भने - व्यक्तिका लागि भन्दा पनि देशका लागि खेल्छौं

नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका कप्तान किरण चेम्जोङले प्रशिक्षक अबदुल्ला अलमुताइरीले आफूलाई टिमबाट निकालेकोमा दुखेसो पोखेका छन्। व्यवसायिक फुटबलका क्रममा भारतमा रहेका किरण बंगलादेशसँगको मैत्रीपूर्ण खेलका लागि नेपाल आएका हुन्।

मोरङ-३ : चुनावमा प्रभाव पार्ने यस्तो छ मेडिकल कलेज कनेक्सन

सुनिल शर्माले आफ्नो नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत राजनीतिक प्रभाव बढाएका छन्। निर्वाचन क्षेत्रमा नागरिकको निःशुल्क र कम शुल्कमा उपचारको व्यवस्था मिलाएर उनले मतदाताको प्रभाव बढाएका हुन्। उता राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) बाट उम्मेदवार बन्ने तयारीमा रहेकी रेखा थापाले पनि अभियान तीव्र बनाएकी छिन्।

मधेसवादी दलको कमजोरीमा 'जाल' थाप्दै एमाले!

मधेसवादी दलका एजेन्डाहरू पहिलेभन्दा कमजोर बन्दै गएपछि सत्ताको लोभ गर्नेहरू राजनीतिक सुरक्षाका निम्ति एमाले प्रवेश गरिरहेका छन् भने एमालेले पनि मधेसवादी दलको कमजोरीको फाइदा उठाएको राजनीतिक विश्लेषण गरिँदै छ।

थप समाचार

नेपाल समय
कला/साहित्य

संकटमा सखिया

'पहिले थारु समुदायमा पढाइ थिएन, सबै युवायुवतीहरु गाउँमा हुन्थे, दिनभर काम गर्ने बेलुका नाच्ने गरिएको थियो,'सुशील चौधरीले भने, 'अहिले अध्ययनका लागि कामका लागि सबै युवाहरु गाउँ बाहिर जान थालेका छन्। अर्को कुरा मनोरन्जनका विभिन्न साधनहरु पनि देखा परे। त्यसले मौलिक परम्पराहरु मासिने अवस्थामा पुगेका छन।'
नेपाल समय
फिल्म

९६ वर्षअघि महँगो फिल्म बनाएकी एसियाकै पहिलो महिला निर्देशक फातमा बेगम

एकातिर यो फिल्म पहिलो पटक महिलाले निर्देशन गरेको चर्चा भइरहेको थियो भने अर्कोतिर यसमा देखाइएको भीएफएक्सले पनि तारिफ पाइरहेको थियो।
नेपाल समय
कला/साहित्य

बडादसैं र मालश्रीको 'कनेक्सन'

६ वटा ऋतुका धुनमध्ये मालश्री एक हो, जसको मधुर आवाजले दसैं आएको आभाष दिलाउँछ ।
नेपाल समय
कला/साहित्य

सपना, संघर्ष र स्वाभिमानको कथा 'बुह्रान'

जातीय, भाषिक, क्षेत्रीय, लैंगिक, वर्गीय र सांस्कृतिक विभेदविरुद्ध लेखिएका विरलै उत्कृष्ट कृतिहरू मध्ये एक हो बुह्रान।
नेपाल समय
कला/साहित्य

एउटा गहिरो सागरको छाललहर [निबन्ध]

मानिस, ढुंगाहरुको भिडमा ढुँगै त हो। आसुको थोपामध्ये एक बुँद। आकाशमा एउटा शून्यता थामेर उभिएको एक टुक्रा आकाशै त हो मान्छे। विशाल गोदाम भित्र कतै कुनामा छुटेको एउटा धानको बियाँ त हो मानिस। तोरीको एउटा गेडा त हो, कोलमा पेलिनबाट छुटेको।

सूचना विभाग दर्ता नं.

८५८-२०७५/७६

सम्पर्क

House -138, Suruchi Marg, New Baneshwor, Kathmandu, Nepal
फोन : +977-1-4790242 / +977-1-4790040
इमेल : nepalsamayanews@gmail.com
  • प्रबन्ध निर्देशक
    तरुणप्रताप शाह
  • प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • महाप्रबन्धक
    जीवन तिम्सिना